Καινοτομία και τοπικοποίηση.

Η επιστήμη  λειτουργεί σαν μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής γνώσεων, αλλά και λύσεων στα προβλήματα της ανθρωπότητας, και κάτι τέτοιο δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Αρκετές φορές όμως βρίσκεται τόσο αποκομμένη από τις ανάγκες της κοινωνίας, ώστε η κοινωνία -εμείς όλοι δηλαδή- να μην βλέπει να ωφελείται από τις ιδέες και τα προϊόντα που η επιστήμη παράγει. Άλλες φορές πάλι είναι οι πολιτικοί που δεν κατανοούν τις αλλαγές που η επιστήμη επιφέρει (κάτι πολύ συχνό ειδικά στην πατρίδα μας), αλλά επιμένουν σε παρωχημένες και ζημιογόνες πρακτικές.

Η διαρκής εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας αλλάζει αδιόρατα -αν  όχι ύπουλα- ακόμη και το πλαίσιο αξιών με τις οποίες τις κρίνουμε ευελπιστώντας οτι κάποτε θα τις προσαρμόσουμε, δια του ορθού λόγου, στα μέτρα του ανθρώπου, της δημοκρατίας, του κληρονομημένου απο τους προγόνους μας περιβάλλοντος.

Στις αρχές του 19^ου αιώνα ο άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε τον ατμό και έφτιαξε την ατμομηχανή και η ζωή του άλλαξε. Αργότερα με τον χάλυβα έφτιαξε τραίνα και σιδερένιες γραμμές τραίνων και πάλι άλλαξε τη ζωή του. Κάπως έτσι όταν βρηκε το κριθάρι και το καλλιέργησε το έτρωγαν τα άλογα και έτσι έγιναν οι μεγάλες εκστρατείες. Βλέπουμε λοιπόν ότι παλιά η ανακάλυψη ή η εφεύρεση προηγείτο της εφαρμογής . Πρώτα βρίσκαμε και μετά εφαρμόζαμε. Τα τελευταία χρόνια η δημιουργία της πληροφορίας στις βιοεπιστήμες είναι εκπληκτική. Το 1980 η δημοσιευμένη γνώση στις βιοεπιστήμες διπλασιαζόταν κάθε 1 χρόνο. Σήμερα κάθε οκτώ λεπτά. Ετσι δημιουργούνται ανάγκες στην ζωή και καλείται η επιστήμη να τις λύσει στη συνέχεια, εφαρμόζοντας την παραγόμενη γνώση. Σκεφτείτε την απαίτηση να βρούμε στοχευμένα φάρμακα στον καρκίνο, σε άλλες μεταβολικές παθήσεις ή την ανάγκη να κάνουμε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα και τόσα άλλα. Σήμερα δηλαδή η καινοτομία ‘ υπαγορεύεται’ από τις ανάγκες της καθημερινής μας ζωής.

Μπορεί υπο αυτές τις συνθήκες σήμερα η επιστήμη να λειτουργήσει υπέρ των συμφερόντων των τοπικών κοινωνιών;

Νομίζω ότι η προσέγγιση αυτού του ερωτήματος έχει απάντηση. Είναι η ανάπτυξη της τοπικοποίησης της εφαρμογής της γνώσης. Δηλαδή κατά πόσον η παραγόμενη γνώση μπορεί να συνδυαστεί με την πραγματική οικονομία σε περιφερειακό η εθνικό επίπεδο. Θα γίνω πιο συγκεκριμένος. Κάθε περιφέρεια της χώρας εχει 5-10 τοπικά , μοναδικά αγροτικά προιόντα. Η Θεσσαλία πχ έχει το αμύγδαλο Συκουρίου Λάρισας, τα κάστανα της Μελιβοίας, τα φρούτα Τυρνάβου, τις τοπικές ποικιλίες ψυχανθών και δημητριακών Φαρσάλων ( που μπορούν να δώσουν τα νέα αγροδιατροφικά προϊόντα με ισχυρισμούς υγείας σύμφωνα με τον κανονισμό 1924/2006), προϊόντα από τυρόγαλα ( μυζήθρα, ανθότυρο, μανούρι) και κάποια άλλα.

Αυτά σε κάθε περιφέρεια είναι επίσης μοναδικά και δημιουργούν μια ομπρέλα 70-80 προϊόντων. Αυτά πρέπει σε κάθε περιφέρεια της χώρας να γίνει ένα πρότυπο αγρόκτημα σε συνεργασία Υπουργείου-Περιφέρειας-Πανεπιστημίου-ΤΕΙ που να μπορούν να μαθαίνουν οι τοπικοί παραγωγοί να τα καλλιεργούν και να τα μεταποιούν πρότυπα, και να τα εξάγουν. Το αποτέλεσμα θα είναι να γίνουν οι εξαγωγές τροφίμων από 5 δίσ, 10 δίσ σε 3 χρόνια. Αν τα προϊόντα αυτά συνδυαστούν με τον πολιτισμό και τον ποιοτικό τουρισμό ( βλέπε Napa Valley), σύμφωνα με τις μελέτες McKINSEY/ ΣΕΒ / ΙΟΒΕ, στα επόμενα 10 χρόνια υπάρχουν σοβαρές δυνατότητες αύξησης Α.Ε.Π. κατά 55 δισ. €  από τους τομείς: α) Τουρισμό + 20 δισ. €, β) Αγροτική Οικονομία + 13 δισ. και γ) Ενέργεια + 8 δισ. € τομείς στους οποίους αναμένεται να δημιουργηθούν έως και 500.000 νέες θέσεις εργασίας.

Το τι θα συμβεί σε αυτή τη χώρα εξαρτάται σίγουρα και από τους κατοίκους της, στο άμεσο μέλλον.

* Ο Δημήτρης Κουρέτας, είναι Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας