Όταν ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ ξεχνά ποιόν και τι υπηρετεί!

Υπάρχουν στιγμές που ένας θεσμός αποκαλύπτει την πραγματική του φυσιογνωμία όχι μέσα από τις αποφάσεις του, αλλά μέσα από τη συμπεριφορά των εκπροσώπων του. Η τραγική δημόσια εμφάνιση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, ο οποίος είναι ο ανώτατος εκπρόσωπος του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου Μαρκ Ρούτε, δίπλα στον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ ήταν μία από αυτές τις στιγμές, δυστυχώς για μία ακόμα φορά. Και ανενδοίαστα θα τις χαρακτηρίζαμε… τραγικές!

Την ώρα που ο Τραμπ μονοπωλούσε τη συζήτηση με τις γνωστές υπερβολές, τις απειλές και την αλαζονική του ρητορική, ο άνθρωπος που υποτίθεται ότι εκφράζει συλλογικά τριάντα δύο κυρίαρχα κράτη-μέλη της Διατλαντικής Συμμαχίας επέλεξε να εμφανιστεί όχι ως θεσμικός εγγυητής της, αλλά ως πρόθυμος επιβεβαιωτής της αμερικανικής ισχύος, με ταυτόχρονη υποβάθμιση της και ένας ανενδοίαστος κόλακας του ναρκισσισμού του Αμερικανού Προέδρου!

Ο Ρούτε στο πλευρό του Τραμπ περιέγραψε τον ρόλο της Ευρώπης με τρόπο μάλλον ταπεινωτικό, κάτι βέβαια που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Χαρακτήρισε την ευρωπαϊκή ήπειρο ως μια «πλατφόρμα προβολής ισχύος» των Ηνωμένων Πολιτειών, παρουσιάζοντας την εικόνα μιας Ευρώπης που λειτουργεί πρωτίστως ως επιχειρησιακή βάση της Ουάσιγκτον, παρά ως ισότιμος εταίρος μέσα στη Συμμαχία.
Για ορισμένους αναλυτές μπορεί να αποτελεί απλώς μια περιγραφή της στρατηγικής σημασίας των ευρωπαϊκών υποδομών. Για άλλους, όμως, συνιστά μια έμμεση παραδοχή ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ υποστηρίζει πρωτίστως τις αμερικανικές στρατηγικές επιλογές. 

Ο Τραμπ, “το μήνυμα” και η αφωνία Ρούτε

Ο Τραμπ δεν έχασε την ευκαιρία! Φρόντισε να υπογραμμίσει τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των συμμάχων και να επικρίνει σφοδρά χώρες, οι οποίες κατά την άποψη του δεν παρείχαν την απαιτούμενη υποστήριξη στον  πόλεμο του κατά του Ιράν. Η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία, αλλά και η Δανία για το θέμα της Γροιλανδίας, στοχοποιήθηκαν σε μια ακόμη επίδειξη της πίεσης που ασκεί η Ουάσινγκτον προς τους Συμμάχους της, όταν δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις αμερικανικές επιλογές.

Ο Ρούτε παθητικά άκουγε τις κατηγορίες και δεν υπενθύμισε (ως ώφειλε) ότι το ΝΑΤΟ είναι ένας αμυντικός οργανισμός που προστατεύει τις χώρες, τους πληθυσμούς και τις υποδομές τους και όχι μία οντότητα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον Αμερικανό πρόεδρο σε πολέμους της επιλογής του. Πολύ καλά ένας δημοσιογράφος από την Δανία, χωρίς υπερβολή, “ξεμπρόστιασε” αυτήν την στάση.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι βαθύτερο από μια ακόμη έντονη δήλωση του Τραμπ. Είναι ο ρόλος του ίδιου του ΝΑΤΟ. Αν η Ευρώπη αντιμετωπίζεται ως μια “πλατφόρμα” στρατιωτικής προβολής ισχύος, τότε τίθεται το ζήτημα του κατά πόσο διατηρεί την πολιτική και στρατηγική της αυτονομία, ή αν περιορίζεται στον ρόλο του γεωγραφικού χώρου από τον οποίο υλοποιούνται αμερικανικές επιχειρήσεις. 

Ο ΓΓ καταρρακώνει τον θεσμικό του ρόλου

Η εικόνα του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ δίπλα στον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, με αυτά που είπε και με αυτά που έπρεπε να πει και δεν είπε όπως περιγράψαμε παραπάνω είναι τραγική. Μην ξεχνάμε και την φράση του «ο Αμερικανός Πρόεδρος ως μπαμπάς μπορεί να μαλώνει τα παιδιά»! Χρησιμοποιώντας διατυπώσεις, που αναπόδραστα ερμηνεύονται ως επιβεβαίωση της απόλυτης αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στη Συμμαχία, γεννά εύλογα ερωτήματα για την ανεξαρτησία του θεσμικού του ρόλου.

Το ΝΑΤΟ είναι ένας Διακυβερνητικός Οργανισμός. Ο Γενικός Γραμματέας προεδρεύει του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC) το οποίο είναι το πολιτικό όργανο των κρατών-μελών που λαμβάνει αποφάσεις ως «πρώτος μεταξύ ίσων» (primus inter pares) και χωρίς να είναι εξουσιοδοτούμενος δεν τοποθετείται σε ζητήματα, των οποίων η στρατηγική δεν έχει συμφωνηθεί. Είναι ο ανώτατος εκπρόσωπος της Συμμαχίας και όχι της Ουάσιγκτον. Οφείλει να λειτουργεί ως θεματοφύλακας της συνοχής της Συμμαχίας και να εκφράζει ισότιμα τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών, ανεξαρτήτως μεγέθους ή γεωπολιτικής επιρροής.

Η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ δοκιμάζεται και λόγω Τουρκίας

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστεί υπό το πρίσμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η  Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ το casus belli που έχει αποφασίσει η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας από το 1995, απειλώντας με χρήση στρατιωτικής βίας την Ελλάδα σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών της υδάτων, παρά το γεγονός ότι το σχετικό δικαίωμα προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών. Παράλληλα, η Άγκυρα συνεχίζει να προβάλλει αναθεωρητικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ συχνά αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο Ρούτε, για τον οποίο η Άγκυρα είχε εκφράσει αρχική άρνηση για να πάρει την θέση του Γενικού Γραμματέα προκειμένου να παζαρέψει και να πάρει δεσμεύσεις, από την πρώτη ημέρα της θητείας του έχει επιλέξει να αποφεύγει συστηματικά κάθε δημόσια τοποθέτηση που θα μπορούσε να δυσαρεστήσει την Άγκυρα. Κάθε φορά που η Τουρκία προχωρά σε προκλήσεις, περιορίζεται σε γενικόλογες εκκλήσεις για «διάλογο» και «αποκλιμάκωση», σαν να πρόκειται για μια διαφορά ίσων ευθυνών. 

Η πολιτική των ίσων αποστάσεων είναι σκανδαλώδης και αγνοεί τις απειλές και την επιθετική συμπεριφορά ενός κράτους μέλους προς ένα άλλο. Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, μετά τη λήξη της Συνόδου Κορυφής στην Άγκυρα, όταν ρωτήθηκε για το τουρκικό casus belli κρατώντας σαφείς αποστάσεις, επέμεινε ότι ο ρόλος του είναι η διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας και όχι η δημόσια παρέμβαση σε διμερείς διαφορές μεταξύ κρατών-μελών.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα

Το γεγονός ότι ο ΓΓ/ΝΑΤΟ εμφανίζεται περισσότερο ως υπερασπιστής της αμερικανικής στρατηγικής, παρά ως εκφραστής των συλλογικών συμφερόντων της Συμμαχίας, είναι κάτι που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αξιοπιστία μιας συμμαχίας δεν κρίνεται μόνο από την ισχύ της, αλλά και από την αμεροληψία των θεσμών της. Υπηρετεί όλους τους συμμάχους, ή υπηρετεί τις πολιτικές ισορροπίες που επιβάλλουν οι ισχυροί;

Η Ευρώπη δεν είναι “πλατφόρμα” κανενός. Και η Ελλάδα δεν είναι κράτος δεύτερης κατηγορίας μέσα στη Συμμαχία. Η σιωπή απέναντι στις τουρκικές απειλές έχει γίνει σχεδόν θεσμική πολιτική. Η Συμμαχία δείχνει εντυπωσιακή ταχύτητα όταν πρόκειται να καταδικάσει αντιπάλους της Δύσης. Δείχνει όμως αξιοσημείωτη αμηχανία όταν η πρόκληση προέρχεται από ένα ισχυρό κράτος-μέλος, το οποίο διαθέτει κρίσιμη γεωπολιτική θέση και θεωρείται απαραίτητο για τους σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον.

Η αξιοπιστία ενός διεθνούς οργανισμού δεν κρίνεται από τις δηλώσεις που κάνει για τους αντιπάλους του. Κρίνεται από το αν εφαρμόζει τις ίδιες αρχές και απέναντι στους δικούς του. Ο ΓΓ/ΝΑΤΟ εμφανίζεται πρόθυμος να κολακεύσει τον ισχυρότερο σύμμαχο, αλλά αποφεύγει να αναδείξει το γεγονός ότι μία χώρα-μέλος απειλεί ευθέως μια άλλη χώρα-μέλος με  πόλεμο. Είναι παντελώς άδικο. Η πραγματική δοκιμασία μιας Συμμαχίας δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τους εχθρούς της. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τις αδικίες και τις απειλές στο εσωτερικό της.