Όταν η εξουσία ξεχνά τον άνθρωπο

Η Ιστορία δεν θυμάται τους πολιτικούς για το πόσο καιρό διατήρησαν την εξουσία τους, αλλά για όσα άλλαξαν στις ζωές των ανθρώπων και για τους θεσμούς που άφησαν πίσω τους.

Ο Καποδίστριας επιχείρησε να συγκροτήσει ένα κράτος πάνω στα ερείπια μιας επανάστασης. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος συνέδεσε το εθνικό όραμα με τον θεσμικό εκσυγχρονισμό. Ο Αβραάμ Λίνκολν υπερασπίστηκε την ενότητα της χώρας του και συνέβαλε στην κατάργηση της δουλείας. Ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ, μπροστά στην οικονομική κατάρρευση, αναδιαμόρφωσε τη σχέση κράτους και κοινωνίας.

Άνθρωποι διαφορετικών εποχών, με λάθη και αντιφάσεις, που αναγνώρισαν όμως μια βαθιά κοινωνική ανάγκη και επιχείρησαν να της δώσουν πολιτική απάντηση.

Αναρωτιέμαι συχνά τι έχει απομείνει σήμερα από αυτή την αντίληψη της πολιτικής.

Η πρόσφατη αναφορά του Αντώνη Σαμαρά στον κοινωνικό φιλελευθερισμό, απέναντι σε αυτό που ο ίδιος χαρακτηρίζει διαχειριστική και νεοφιλελεύθερη πολιτική, επαναφέρει ένα ουσιαστικό ερώτημα: ποια πρέπει να είναι η σχέση της εξουσίας με την κοινωνία;

Ο κοινωνικός φιλελευθερισμός δεν μπορεί να αποτελεί απλώς ιδεολογική διακήρυξη. Σημαίνει ελεύθερη οικονομία χωρίς κοινωνική εγκατάλειψη, ανάπτυξη με δίκαιη κατανομή των ωφελειών, δημοσιονομική υπευθυνότητα χωρίς αδιαφορία για τους αδύναμους. Σημαίνει μια πολιτική που αναγνωρίζει ότι η ευημερία δεν αποδεικνύεται από την κίνηση στην Κηφισίας, αλλά από την πραγματική ζωή των πολιτών.

Από το αν ένας εργαζόμενος πληρώνει το ενοίκιό του, ένας συνταξιούχος καλύπτει τις ανάγκες του, μια μικρή επιχείρηση αντέχει το ενεργειακό κόστος, ένας ασθενής βρίσκει γιατρό στο δημόσιο νοσοκομείο.

Την ίδια στιγμή, μια άλλη εικόνα αναδεικνύει την απόσταση που μπορεί να χωρίζει την εξουσία από την κοινωνία.

Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, εμφανίζεται στα Ιωάννινα να χοροπηδά και να φωνάζει συνθήματα με μέλη της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Δεν αμφισβητώ το δικαίωμά του στον κομματικό ενθουσιασμό. Αναρωτιέμαι όμως πότε η κομματική ταυτότητα αρχίζει να επισκιάζει τη θεσμική ευθύνη.

Ένας υπουργός Υγείας δεν υπηρετεί μόνο εκείνους που τον χειροκροτούν. Υπηρετεί και τον ασθενή που περιμένει στην εφημερία, τον εξαντλημένο γιατρό, τον νοσηλευτή της υποστελεχωμένης κλινικής και τον πολίτη που δεν ψήφισε ποτέ το κόμμα του.

Η εξουσία δεν είναι διαρκής κομματική γιορτή. Είναι ευθύνη απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας.

Και η αποξένωση δεν αποτυπώνεται μόνο στις συμπεριφορές. Αποτυπώνεται στις αποφάσεις.

Στην ενεργειακή μετάβαση, όπου ένας αναγκαίος περιβαλλοντικός στόχος δεν μπορεί να δικαιολογεί χωροθετήσεις χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, ουσιαστική διαβούλευση και σεβασμό στις τοπικές κοινωνίες. Στην ακρίβεια, όπου οι θετικοί οικονομικοί δείκτες δεν αναιρούν τη δυσκολία της καθημερινής επιβίωσης. Στην εξωτερική πολιτική, όπου οι στρατηγικές σχέσεις με το Ισραήλ δεν μπορούν να απαιτούν τη σιωπή μας απέναντι στον πόνο των Παλαιστινίων.

Και, κυρίως, στη λειτουργία των θεσμών.

Η τραγωδία των Τεμπών και οι καταγγελίες περί συγκάλυψης έχουν θέσει ένα θεμελιώδες ζήτημα εμπιστοσύνης. Η κοινωνία δικαιούται πλήρη διερεύνηση, λογοδοσία και δικαιοσύνη, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις και χωρίς προκατασκευασμένες ετυμηγορίες.

Γιατί το κράτος δικαίου δεν κρίνεται από τις διακηρύξεις του, αλλά από τη συμπεριφορά του όταν καλείται να ελέγξει την ίδια την εξουσία.

Ο πολιτικός οφείλει να διαθέτει κάτι που δεν μετριέται σε οικονομικούς δείκτες ούτε αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις: την ικανότητα να συγκινείται από την ανθρώπινη δυστυχία, χωρίς να χάνει την ψυχραιμία και την κρίση του.

Η ενσυναίσθηση χωρίς ορθολογισμό μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις. Ο ορθολογισμός χωρίς ενσυναίσθηση μετατρέπει τους ανθρώπους σε αριθμούς.

Η πολιτική χρειάζεται και τα δύο. Χρειάζεται όμως και θεσμούς που προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά.

Και εδώ ο προβληματισμός παύει να είναι μόνο θεωρητικός.

Στη δική μου περίπτωση, έχουν παρέλθει ήδη δύο μήνες από σχετική εισαγγελική παραγγελία, χωρίς να μου έχουν χορηγηθεί πέντε υπηρεσιακά πρωτόκολλα που έχω ζητήσει από το Υπουργείο Υγείας και τα οποία συνδέονται με διοικητικές ενέργειες που με αφορούν.

Γιατί δεν έχουν χορηγηθεί; Τι περιλαμβάνουν; Και για ποιον λόγο εξακολουθεί να εκκρεμεί η απάντηση σε μια εισαγγελική παραγγελία;

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν τα έγγραφα αυτά ενδέχεται να σχετίζονται με τον έλεγχο εισηγήσεων του κ. Νεκτάριου Παπαβασιλείου, στις οποίες έχω ήδη αναφερθεί δημόσια.

Δεν μπορώ να γνωρίζω αν η μη χορήγησή τους οφείλεται σε διοικητική παράλειψη ή σε άλλη αιτία. Η παρατεταμένη εκκρεμότητα, όμως, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη δυνατότητα πλήρους ελέγχου των σχετικών διοικητικών ενεργειών και για τον αποκλεισμό οποιασδήποτε εκ των υστέρων δικαιολόγησής τους.

Δεν ζητώ να προεξοφληθεί η ευθύνη κανενός. Ζητώ να μπορεί να ελεγχθεί.

Και αναρωτιέμαι: πώς μπορεί μια Πολιτεία να απαιτεί από τους πολίτες εμπιστοσύνη στους θεσμούς, όταν η ίδια η διοίκησή της αφήνει επί δύο μήνες αναπάντητη μια εισαγγελική παραγγελία;

Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι υπουργοί αποχωρούν. Οι πολιτικοί κύκλοι ολοκληρώνονται.

Οι θεσμοί όμως οφείλουν να παραμένουν στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Γιατί η διαφάνεια δεν είναι χάρη που παραχωρεί η εξουσία στον πολίτη. Είναι υποχρέωσή της. Και η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως θεσμός του οποίου τις εντολές η διοίκηση δικαιούται να αφήνει αναπάντητες.

*Η Ευαγγελία Φανουράκη ειναι Υγιεινολόγος MPh, MSc, πρώην Κοινή Διοικήτρια των διασυνδεόμενων νοσοκομείων “Γ.Ν. Λασιθίου” - “Γ. Ν. - Κ.Υ. Νεαπόλεως «Διαλυνάκειο»”

Δημοτική Σύμβουλος Αγίου Νικολάου