Σκιών Έπαινος - In Praise of Shadows (Junichiro Tanizaki)

«Βρίσκουμε την ομορφιά όχι στο ίδιο το πράγμα αλλά στα μοτίβα των σκιών, του φωτός και του σκοταδιού, που δημιουργεί ένα πράγμα στο φως ενός άλλου».

Ένα κοκτέιλ από ήσυχες, κοιμισμένες ομορφιές, στενάζει μεταφυσικά και παρθένα τοπία. Ένας συγγραφέας που στοιχειώνεται από την γυναικεία ομορφιά, από την λευκότητα του σώματος, αλλά και από τις σκοτεινές παρορμήσεις που τις εγκατοικούν.

Μια κουλτούρα που, στα μάτια του Τανιζάκι, δεν είναι τόσο σαφής - ή εκθαμβωτική, τόσο παραπλανητική - αλλά η σκιά του σούρουπου, οι λάμπες που σβήνουν, η άπιαστη ελαφράδα. Με μυστικούς κωδικούς που μπορείτε να διαβάσετε μέσω του χορού ενός καλαμιού στον άνεμο, του θρυμματισμού του τσαγιού στο φλυτζάνι, στην λεπτή κίνηση του πινέλου που χρωματίζει ένα ιδεόγραμμα, την αινιγματική καμπύλη ενός βλεφάρου ή την φανταστική σιλουέτα ενός ηθοποιού Nô.

Ο Τανιζάκι είπε ότι οι Ιάπωνες έχουν ωθήσει την λεπτότητα να τους περιβάλλει - στην αρχιτεκτονική τους αλλά και στις οικείες ρυθμίσεις τους -  "χαλάκια" που φαίνεται να απορροφούν συνεχώς το φως. Το χαρτί, για παράδειγμα. Και φυσικά βερνίκια, όπου μόνο το σκοτάδι μπορεί να αναπτυχθεί.

"Μια λάκα (ιαπωνικό βερνίκι από το δένδρο urushi) διακοσμημένη με χρυσή σκόνη δεν είναι φτιαγμένη για να φιληθεί με μια ματιά σε ένα φωτισμένο μέρος, έγραψε ο Τανιζάκι, αλλά για να μαντευτεί σε ένα σκοτεινό μέρος σε μια διάχυτη λάμψη που, στιγμές, αποκαλύπτει την μία ή την άλλη λεπτομέρεια, έτσι ώστε να δημιουργεί ανεξήγητους συντονισμούς.  Και, μέσα από την λατρεία της σκιάς, ο ιαπωνικός πολιτισμός θα μπορούσε να φτάσει σε ύψη φινέτσας και λεπτότητας που βρίσκεται τόσο στην καμπύλη μιας πέτρας νεφρίτη στη σιωπή ενός ναού στη μαρμάρινη πυκνότητα ένα χαϊκου, σε σοβαρές χειρονομίες ευγένειας ή μαγειρικών τεχνικών, σε ελλείψεις.  

Πρέπει να απολαύσετε αυτό το μικρό δοκίμιο, είναι μια τέχνη της ζωής, μια σημειωτική της καθημερινότητας, μια πρόσκληση για φιλοσοφία, μια αντανάκλαση της ιαπωνικής έννοιας της ομορφιάς. Και ο έπαινος της σοφίας σε αυτήν την «αυτοκρατορία των σημείων» που γοητεύει τον Ρολάντ Μπαρτς.

Μου αρέσει πάντα ένα βιβλίο που αλλάζει τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο. Ως Δυτικός που του αρέσει το ΦΩΣ περισσότερο ΦΩΣ, αυτός ο έπαινος των σκιών, η σκοτεινή ατμόσφαιρα του παρελθόντος και η αρχιτεκτονική που προστατεύει και κρύβει, όπου το μυστήριο διατηρείται, ξαναγεννιέται, είναι ένα περιφερειακό όραμα της ύπαρξης που δεν θα φανταζόμουν ποτέ.

 Έχουν περάσει περίπου χρόνια από τότε που το διάβασα, στην Αγγλία - αλλά θυμάμαι ακόμα την εικόνα του από σμάλτο που είναι άθλιο και απαίσιο στο φως της ημέρας, αλλά έχει απίστευτη ομορφιά και γοητεία σε χαμηλό φωτισμό - που δεν είναι ελάττωμα, όπως θα δούμε στη δυτική κουλτούρα, αλλά απλά ότι έχει σχεδιαστεί για να φαίνεται σε αυτό το μυστηριώδες φως της παραδοσιακής ιαπωνικής δομής. Φως που λαμβάνεται υπόψη. δεν φωτίζετε για το αντικείμενο, δημιουργείτε το αντικείμενο για αυτό το φως.

Μου θύμισε τόσα πολλά δωμάτια χαμηλού φωτισμού που ήταν ιδιαίτερα αξέχαστα, ρομαντικά - κεριά ... θέατρα και νυχτερινά κέντρα, ρομαντικά υπνοδωμάτια, τα οποία ναι, είναι φρίκη στο φως της ημέρας - αλλά αυτό μας κάνει να σκεφτόμαστε περισσότερο για την φύση της απόλαυσης και σίγουρα, της αγάπης, σε μια λιγότερο περιφρονητική άποψη για την ιδέα της «ψευδαίσθησης» - εμείς οι Δυτικοί ζούμε με τρόμο ... προτιμώντας την ωμή δείξη από την διακριτική νύξη αφαιρούμε όλη την γοητεία από τόσα πολλά πράγματα.

Μόνο μια σημείωση - το μικρό μέγεθος αυτού του βιβλίου κάνει ένα γοητευτικό δώρο.

*Ο Τίτος Χριστοδούλου είναι Φιλόσοφος, Δημοσιογράφος και Συγγραφέας