Υπομνήσεις

Δεν έχει ακόμη ορκιστεί ως Πρόεδρος των Η.Π.Α. και παρ’ όλα αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει ήδη θόρυβο. Εξάλλου, όπως συνήθως λέγεται, η φήμη προηγείται και ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος φροντίζει να επιβεβαιώνει την εν λόγω ρήση με αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, δημόσιες δηλώσεις και κάθε είδους ενέργειες όπως, μεταξύ άλλων, η αποστολή του γιού του στη Γροιλανδία.

Εντός ενός μικρού χρονικού διαστήματος, έχει αναφερθεί στην «ανάγκη» των Η.Π.Α. να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας εξοβελίζοντας μια άλλη νατοϊκή χώρα και ενώ η Ουάσιγκτον διαθέτει ήδη βάση στην περιοχή, να προσαρτήσουν τη Διώρυγα του Παναμά η οποία ελέγχεται από την Κίνα και να ασκήσουν οικονομική πίεση στον Καναδά προκειμένου να καταστεί… Πολιτεία των Η.Π.Α.! Παράλληλα, ο Τραμπ δήλωσε ότι κατανοεί την αντίθεση της Ρωσίας όσον αφορά την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ενώ αναγνώρισε την ευφυία του Ερντογάν προσθέτοντας βέβαια και ορισμένες ανιστόρητες κορώνες περί… δισχιλιετούς (!) παρουσίας των Τούρκων στη Μέση Ανατολή.

Ενδεχομένως τα ανωτέρω ή ορισμένα εξ αυτών να ακούγονται φαιδρά και να εμφανίζουν μια σαφή απόσταση από ένα εφικτό και πραγματοποιήσιμο σενάριο, αλλά σίγουρα συνιστούν υπόμνηση ενός στρατηγικού σκεπτικού στην Ουάσιγκτον, το οποίο διαθέτει γεωπολιτικές σταθερές δεκαετιών αλλά συντείνει, παράλληλα, στην εξαγωγή συμπερασμάτων εφαπτόμενων με το σύγχρονο διεθνές περιβάλλον.
Ενόσω, τα τελευταία τέσσερα έτη, κυριάρχησε η αντίληψη στις Η.Π.Α. ότι η «Δύση» οφείλει να εξισορροπήσει κατά τρόπο ενιαίο τους πραγματικούς και τους δυνητικούς ανταγωνιστές της, όπως η Κίνα και η Ρωσία, ξεκινώντας από τη δεύτερη, η ρητορική Τραμπ ταυτίζεται με παρελθούσες επισημάνσεις αναλυτών όπως ο Kennan, ο Kissinger ή ο Mearsheimer. Θεωρεί, δηλαδή, ότι ο πραγματικός ανταγωνιστής της Ουάσιγκτον είναι η Κίνα και η εξώθηση της πλούσιας σε φυσικούς πόρους και πυρηνικής Ρωσίας στην αγκάλη της συνέστησε στρατηγικό σφάλμα. Η αντιπρόταση Τραμπ συνίσταται διαχρονικά στη στρατηγική ευθυγράμμιση (όχι συμμαχία προφανώς) της Μόσχας με την αμερικανική βούληση, καθότι τα ανοιχτά πεδία σινορωσικού ανταγωνισμού στη Μαντζουρία, στη Σιβηρία, στην Κεντρική Ασία και αλλού ήταν αρκετά ώστε να εγγυηθούν ότι οι δύο ευρασιατικές δυνάμεις τουλάχιστον δε θα συνεργάζονταν.

Η στρατηγική Τραμπ είναι σύγχρονη, καθώς αναγνωρίζει ρεαλιστικά ότι η Κίνα αποτελεί την πρώτη και κύρια πρόκληση, αποφεύγοντας να ενδώσει στα ψυχροπολεμικά ένστικτα μερίδας της αμερικανικής γραφειοκρατίας περί «ρωσικού κινδύνου». Προς το σκοπό πραγμάτωσης της εν λόγω στρατηγικής, ο Τραμπ στηρίζεται σε ορισμένες γεωπολιτικές σταθερές, τις οποίες υπενθυμίζει άτεχνα, άγαρμπα, με τρόπο ρηχό και πρόχειρο, αλλά τις υπενθυμίζει και αυτό οι περισσότεροι Αμερικανοί πολιτικοί είτε διστάζουν να το πράξουν στο όνομα του «πολιτικά ορθού λόγου» είτε επειδή αδυνατούν να το πράξουν με έναν εκλεπτυσμένο και ραφιναρισμένο τρόπο. Προφανώς, ούτε ο τρόπος του Τραμπ είναι “sophisticated”, αλλά δεν είναι και βέβαιο αν ο σκοπός του είναι πραγματικός, αν όντως δηλαδή επιδιώκει όσα διακηρύττει ότι επιδιώκει. Οι σκοποί του είναι συνυφασμένοι με την υπενθύμιση των γεωπολιτικών σταθερών.

Υπενθυμίζει το Δόγμα Μονρόε, την ισχύ του οποίου διακήρυττε και ο ίδιος ο Τζον Μπόλτον κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, ενώ παράλληλα υπογραμμίζει την υψηλή γεωπολιτική σημασία του Αρκτικού. Η αξία της «στέγης του πλανήτη» πολλαπλασιάζεται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της τεχνολογικής δυνατότητας εκμετάλλευσης της περιοχής, αλλά και της ενεργούς παρουσίας της Ρωσίας στην περιοχή, την οποία ο Τραμπ δε θέλει να «βάλει απέναντι» όπως φαίνεται με αφορμή την Ουκρανία. Όμως, δε χάνει και την ευκαιρία να υποβλέπει τη Μόσχα με βάση το ορθολογικό κριτήριο της Μεγάλης Πλανητικής Δύναμης, καθότι στις διεθνείς σχέσεις εξισορροπούνται πάντοτε οι δυνατότητες και όχι οι προθέσεις. Υπό τους συγκεκριμένους όρους, αποζητά την προσάρτηση της Γροιλανδίας.

Η υπενθύμιση του Δόγματος Μονρόε καθίσταται πιο επιτακτική, όταν η απειλή έρχεται από το Πεκίνο και γι’ αυτό θέτει τον Παναμά προ των ευθυνών του αναφορικά με τον έλεγχο της Διώρυγας. Η υπόμνηση θα μπορούσε κάλλιστα να περιλαμβάνει και τις αλήστου μνήμης επιχειρήσεις της CIA και την εγκαθίδρυση «μπανανιών» στην Κεντρική και Νότιο Αμερική, αλλά προς ώρας στοχεύει στην αποστολή μηνύματος προς τα υπόλοιπα κράτη της ηπείρου να αναλάβουν τις ευθύνες τους, καθώς η γεωστρατηγική πρόκληση είναι πλέον τόσο μεγάλη για τις Η.Π.Α. που απλούστατα δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Παρόμοιο μήνυμα «ανάληψης ευθυνών» είναι και αυτό προς τον Καναδά, καθότι είναι μια πλούσια χώρα, μέλος του ΝΑΤΟ και της G7, η οποία θα δύνατο να συμβάλλει αποφασιστικά στις αμερικανικές στρατηγικές στοχεύσεις αντί να συνιστά έναν οκνηρό καταναλωτή ασφάλειας. Η πίεση προς τον Καναδά συνδέεται και με την ευθεία παρέμβαση του Τραμπ υπέρ των πολιτικών δυνάμεων στην Οτάβα, οι οποίες – κατά τα φαινόμενα – επίκειται να κυριαρχήσουν τα επόμενα χρόνια εις βάρος των Φιλελευθέρων του παραιτηθέντος Τριντό.
Η κινητοποίηση του εσωτερικού των Η.Π.Α., της γεωγραφικής περιφέρειάς τους και των εταίρων κυρίως στο ΝΑΤΟ απαιτεί βούληση ανάληψης στρατηγικού κόστους ή, με άλλα λόγια, πρόθεση «να βάλεις το κεφάλι σου στη φωτιά».

Στον κόσμο των ορθολογικών κρατών, όπου οι πάντες ζητούν τα πάντα και το εθνικό συμφέρον ορίζεται ως μείζων στρατηγικός σκοπός, είναι απολύτως κατανοητό έως και θεμιτό αν ένα κράτος διατυπώνει αξιώσεις, όπως πράττει η Τουρκία. Αντιθέτως, δεν είναι κατανοητό αν κάποιος δρών απέχει και δέχεται να συρρικνώνεται χωρίς να αντιδρά, ενώ σίγουρα δεν είναι υπολογίσιμος εταίρος, ακόμη και αν οι αξιώσεις του πρώτου φθάσουν να συγκρούονται με τα αμερικανικά συμφέροντα.

Και τούτο γιατί, στον κόσμο του «διαίρει και βασίλευε» και των «περιφερειακών ισορροπιών», μια ενδεχόμενη αμερικανική αντίδραση θα υποβοηθούσε τους ανήσυχους και φοβισμένους θιγόμενους γείτονες. Αν αυτοί, όμως, δηλώνουν πρόθυμοι να συνεισφέρουν στην εμπέδωση μιας προσωρινής ισορροπίας και κατ’ επέκταση «ησυχίας», τότε δεν υφίσταται πρόβλημα για τις Η.Π.Α., οι οποίες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι το πρόβλημα στην Τουρκία είναι ο Ερντογάν και όχι η ίδια η Τουρκία και όταν αυτός αποχωρήσει, όλα θα επανέλθουν ως είχαν.
Σε αυτό το πνεύμα, ο Τραμπ ρητορεύει υπέρ ενός έχοντος τη βούληση να ρισκάρει και να θυσιάσει ακόμη και αν ζητά πολλά αφού ούτως ή άλλως τούτο είναι – τρόπον τινά – θεμιτό. Υπογραμμίζεται η λέξη «ρητορεύει», μιας και η τουρκική εξωτερική πολιτική φαίνεται πλέον να στρέφεται εναντίον δρώντων, όπως το Ισραήλ, οι οποίοι δεν είναι ομοίως έτοιμοι να συρρικνωθούν χωρίς να αντιδράσουν.