«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Πώς θα γίνει πραγματικότητα ο ελληνικός «ατσάλινος θόλος» σε ξηρά, αέρα και θάλασσα! (podcast)

Τη Δευτέρα 31 Αυγούστου «πέφτουν» οι υπογραφές για την υλοποίηση του εξοπλιστικού προγράμματος-μαμούθ - Σε βάθος τριετίας η ολοκλήρωση - Τι επιμέρους προγράμματα περιλαμβάνονται και πώς θα εξασφαλιστεί ο αποκλισμός των αεροπορικών και βαλλιστικών απειλών πάνω από την Ελλάδα με άμυνα σε πέντε επίπεδα!

Τη Δευτέρα 31 Αυγούστου αναμένεται, σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (ΥΕΘΑ), να μπουν στο Ισραήλ οι υπογραφές σε μια σειρά από συμφωνίες που όλες μαζί συναπαρτίζουν το πλαίσιο  προμηθειών που θα υλοποιήσει την ελληνική εκδοχή του "Ατσάλινου Θόλου", με την συμβολική ονομασία "Ασπίδα του Αχιλλέα". Σύμφωνα με τον μύθο, όπως μεταφέρεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα, η θεά Θέτις, μητέρα του Αχιλλέα, παρακάλεσε τον Ήφαιστο να κατασκευάσει μια ασπίδα που θα προστάτευε τον γιο της στη μάχη, αφού ο Έκτορας είχε πάρει στα χέρια του την πανοπλία του ήρωα που φορούσε ο νεκρός Πάτροκλος. Η ασπίδα που έφτιαξε ο σιδηρουργός των θεών ήταν περίτεχνη και πανέμορφη, ελαφριά και πανίσχυρη, διακοσμημένη με ομόκεντρα επίπεδα διαφορατικών παραστάσεων.

Τι αφορά η συμφωνία

Σε επίπεδα και μάλιστα συνολικά πέντε θα διατάσσεται η άμυνα του εθνικού μας χώρου και από το αντιαεροπορικό και αντιπυραυλικό-αντιβαλλιστικό σύστημα που θα συντεθεί από μια σειρά επιμέρους αισθητήρων και συστημάτων. Στο Τελ Αβίβ και παρουσία των δύο υπουργών Άμυνας Ελλάδας και Ισραήλ, Νίκου Δένδια και Ισραέλ Κατζ αντίστοιχα, θα τεθούν οι υπογραφές στις σχετικές συμφρωνίες από την Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του ΥΕΘΑ και την ισραηλινή SIBAT.

Μάθετε όλα όσα θέλετε να ξέρετε για την "Ασπίδα του Αχιλλέα" μέσα από τα podcast του Newshub

Με συνολικό κόστος που θα ξεπεράσει τα 3 και μπορεί να αγγίξει και τα 3,5 δις ευρώ, ο ελληνικός "Θόλος" δεν είναι ένα και μόνο σύστημα. Αντίθετα, είναι μια σειρά από επιμέρους συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου και πυραυλικής άμυνας, στα οποία μάλιστα θα έρθουν να "κουμπώσουν" και αισθητήρες (όπως ραντάρ, αεροσκάφη ΑΣΕΠΕ, αισθητήρες αέρος, επιφανείας και ανθυποβρυχιακοί των πολεμικών πλοίων κ.ά) αλλά και αντιαεροπορικά και αντιβαλλιστικά συστήματα που ήδη υπάρχουν και υπηρετούν στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, όπως για παράδειγμα οι συστοιχίες των πυραύλων Patriot. 

Ο συνολικός χρόνος υλοποίησης των επιμέρους προγραμμάτων θα φτάσει περίπου τα τρία χρόνια - συγκεκριμένα ορίζεται στους 35 μήνες. Τα συστήματα δεν θα έρθουν όλα μαζί. Αντίθετα, θα παραδίδονται και θα ενσωματώνονται σταδιακά, καθώς ούτως ή άλλως είναι διαφορετικά μεταξύ τους και αφορούν και διαφορετικούς κλάδους, με άλλα να κατευθύνονται στο αντιαεροπορικό Πυροβολικό του Ελληνικού Στρατού (τα μικρού και μέσου βεληνεκούς) και άλλα, τα μεγάλου βεληνεκούς δηλαδή, να πηγαίνουν στην Πολεμική Αεροπορία.

Η "Ασπίδα" και τα... βέλη

Η αμυντική αυτή ασπίδα θα διατάσσεται σε πέντε επίπεδα απειλών: ανθυποβριακό, εναντίον στόχων επιφανείας, εναντίον Μη Επανδρωμένων Εναέριων Οχημάτων, αντιαεροπορικό και αντιπυραυλικό-αντιβαλλιστικό. Στόχος είναι η ενοποίηση της έγκαιρης ανίχνευσης και ιχνηλάτησης των απειλών, ο καλύτερος έλεγχος και κατανομή των μέσων άμυνας και η αξιόπιστη και ταχεία καταστροφή των απειλών από το πιο κατάλληλο και πρόσφορο κάθε φορά μέσο. 

Όλο αυτό θα μοιάζει στην ουσία σαν μια περίτεχνη χορογραφία ροής πληροφορίας, αξιολόγησης δεδομένων και κατανομής στόχων στα συστήματα που θα τους καταστρέψουν. Το βασικότερο στοιχείο που αποδίδει τη σημασία της "Ασπίδας του Αχιλλέα" είναι ότι εισάγει σε ελληνική υπηρεσία τρία νέα πυραυλικά συστήματα, σε αντικατάσταση αντίστοιχων παλαιότερων. Πιο συγκεκριμένα, η Ελλάδα θα παραλάβει το σύστημα εγγύς αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας Spyder AiO της Rafael, το πυραυλικό σύστημα μέσου βεληνεκούς Barak MX της ΙΑΙ και το σύστημα αντιβαλλιστικής άμυνας μεγάλου βεληνεκούς David's Sling (Σφεντόνα του Δαυίδ) επίσης της Rafael (σε συνεργασία με την κορυφαία αμερικανική Raytheon), που είναι και η "καρδιά" του ισραηλινού "Iron Dome". Το τελευταίο εξοπλίζεται με τον κορυφαίο ισραηλινό αντιβαλλιστικό πύραυλο Stunner.

Πρόκειται για συστήματα τεχνολογίας αιχμής, τα οποία ενσωματώνουν όχι μόνο εξαιρετικά εξελιγμένη βαλλιστική και ψηφιακή τεχνική, αλλά και την τεράστια ισραηλινή εμπειρία σε επιχειρήσεις αντιαεροπορικής και ιδίως αντιβαλλιστικής άμυνας. Η "Σφεντόνα του Δαυίδ" έχει μέγιστη ακτίνα δράσης τα 180 χλμ για αεροπορικούς στόχους και τα 75 χλμ για βαλλιστικούς, μεγαλύτερη από οποιοδήποτε σύστημα της αντίστοιχης κατηγορίας είχε μέχρι σήμερα η χώρα. 

Εξίσου σημανικό είναι βέβαια ότι η "Ασπίδα του Αχιλλέα" φιλοδοξεί να ενώσει και να συγκεντρώσει τα δεδομένα αναγνώρισης και πρόσκτησης στόχων σε αέρα, ξηρά, επιφάνεια της θάλασσας και κάτω από αυτή, ώστε στα μόνιτορ της εκάστοτε αίθουσας επιχειρήσεων να φτάνει η τακτική εικόνα που θα συλλέγεται από τα σόναρ των υποβρυχίων ως τα ραντάρ των πλοίων και από τα ιπτάμενα ραντάρ και τα drones μέχρι τα συστήματα ανίχνευσης στόχων σε όλα τα κλιμάκια του Στρατού.

Με αυτό τον τρόπο τόσο η προωθημένη ελληνική άμυνα στη Θράκη και τα νησιά του Αιγαίου, όσο και οι μεγάλες πόλεις και οι στρατηγικοί στόχοι στην υπόλοιπη επικράτεια, ο ηπειρωτικός, ο θαλάσσιος και ο νησιωτικός μας χώρος θα εντάσσονται σε ένα ενοποιημένο πλέγμα αναγνώρισης των απειλών και άμυνας απέναντί τους. Σε μια εποχή που οι ανταγωνιστές και αντίπαλοι της χώρας μας εστιάζουν ιδιαίτερα στη μαζική παραγωγή μη επανδρωμένων οχημάτων και βαλλιστικών πυραύλων, η διάσταση αυτή αποκτά στρατηγική διάσταση για την εθνική μας υπόσταση.

Ποια αντιαεροπορικά συστήματα φεύγουν και ποια μένουν

Η ελληνική άμυνα περνά σε μια κυριολεκτικά νέα εποχή, καθώς υπερσύγχρονα συστήματα έρχονται να εισέλθουν σε υπηρεσία και αντίστοιχα αρκετά πεπαλαιωμένα θα αρχίσουν να αποσύρονται μαζικά τα επόμενα χρόνια. Το σύστημα εγγύς αεράμυνας Spyder AiO προορίζεται να παράσχει προστασία στους σχηματισμούς μάχης του ΕΣ και να αντικαταστήσει τα ρωσικής προέλευσης συστήματα SA-8Β Gecko (OSA AKM) και Tor-M1. To πρώτο εισήχθη σε υπηρεσία στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και το δεύτερο τη δεκαετία του 1990. Όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς το χάσμα εξέλιξης μεταξύ των συστημάτων είναι τεράστιο.

Ενδεικτικά μόνο να αναφέρουμε ότι το Spyder AiO μπορεί να φέρει μίγμα πυραύλων με βεληνεκή 40 (Python 5) ή 80 χλμ (Derby), προσδίδοντας στο ελληνικό αντιαεροπορικό πυροβολικό πρωτόγνωρες δυνατότητες αεράμυνας περιοχής. Τα γηραλέα SA-8Β Gecko που υπηρετούν στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου θα αποσυρθούν οπωσδήποτε, ενώ για τα νεότερα αλλά προβληματικά στην υποστήριξη Tor-M1 που βρίσκονται στη ζώνη ευθύνης του Δ' ΣΣ η τύχη τους θα κριθεί στην πορεία, ενώ δεν αποκλείεται να διατεθούν στην κυπριακή Εθνική Φρουρά που επίσης χρησιμοποιεί το σύστημα, εφόσον βέβαια και εκείνη τα διατηρήσει σε υπηρεσία.

Τα Barak MX πρόκειται να αντικαταστήσουν τα αξιόπιστα αλλά "κουρασμένα" πια Improved HAWK που επί αρκετές δεκαετίες αποτελούν το σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας μέσου βεληνεκούς του ΕΣ. Πρόκειται για ένα αρθρωτό σύστημα, που μπορεί να εμπλέξει στόχους σε βεληνεκή από 15 μέχρι και 150 χλμ, ανάλογα με τα βλήματα που θα επιλέξει ο χρήστης να χρησιμοποιήσει. Σημειωτέον ότι το ίδιο σύστημα έχει ήδη επιλέξει να αποκτήσει και η Κύπρος.

Όσο για τη "Σφεντόνα του Δαυίδ", αυτό το σύστημα μεγάλου βεληνεκούς θα έρθει να πλαισιώσει όλα τα υπόλοιπα με μικρότερη δραστική ακτίνα. Οπωσδήποτε, η άφιξή του θα αποτελέσει και τυπικά τη λήξη της υπηρεσίας των πρακτικά παροπλισμένων εδώ και χρόνια S-300 PMU1, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι δεν υπάρχει προοπτική διατήρησής τους. Ένα ζήτημα όμως είναι τι θα γίνει με τους αμερικανικούς Patriot PAC-2.

Οι Patriot, που με διάφορους τρόπους βλέπουμε να πρωταγωνιστούν το τελευταίο διάστημα στην επικαιρότητα, δεν είναι ασφαλώς ένα απαξιωμένο σύστημα. Αντίθετα με αφορμή τον πόλεμο στον Περσικό κόλπο απέδειξαν και τη σημασία τους για την ελληνική άμυνα, αλλά και την αποτελεσματικότητά τους στη Σαουδική Αραβία, με την 100% επιτυχή επιχειρησιακά δράση της ΕΛΔΥΣΑ. Για αυτούς τους λόγους αλλά και γιατί ήταν ένα ιδιαίτερα ακριβό σύστημα είναι σαφές ότι είναι μια ξεχωριστή περίπτωση. Είναι μια επένδυση που δεν μπορεί εύκολα να "πετάξει" κανείς και έχουν μέλλον, με μια προϋπόθεση. Να εκσυγχρονιστούν σε επίπεδο PAC-3.

Ο εκσυγχρονισμός αυτός όμως δεν είναι φτηνός και με το δεδομένο της δαπάνης άνω των 3 δις για τα νέα συστήματα αλλά και χωρίς να έχει γίνει μέχρι στιγμής αναφορά σε πρόγραμμα εκσυγχρονισμού τους παράλληλα με τις νέες προμήθειες, εύλογα προκύπτει σκεπτικισμός και προβληματισμός για την τύχη του συστήματος. Είναι μάλλον σαφές ότι η ελληνική κυβέρνηση διατηρεί ελπίδες ότι η Σαουδική Αραβία θα αναλάβει, σε ανταπόδοση της πολυετούς υποστήριξης της άμυνάς της με την παρουσία της ΕΛΔΥΣΑ και μετά την επιτυχή προστασία του στρατηγικού τερματικού σταθμού του Γιανμπού στην Ερυθρά θάλασσα, να χρηματοδοτήσει τον εκσυγχρονισμό του συνόλου των ελληνικών συστημάτων, που είναι έξι στον αριθμό. Αυτό όμως ούτε βέβαιο είναι, ούτε ξεκάθαρο καν ακόμα και μέχρι να κλείσει αυτό το κεφάλαιο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, είναι αμφίβολο ότι θα ξεκαθαρίσει και η μοίρα των Patriot στο νέο ελληνικό περιβάλλον αντιβαλλιστικής άμυνας.