Σε ισχύ από σήμερα το «Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο»-Οι 4 άξονες

Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα 12 Ιουνίου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, το οποίο αναδιαμορφώνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου.

Στην Ελλάδα, το νομοθετικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση των προβλέψεων του Συμφώνου εγκρίθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου, σηματοδοτώντας την προσαρμογή της χώρας στις νέες ευρωπαϊκές διαδικασίες για τον έλεγχο των συνόρων, την εξέταση αιτημάτων ασύλου και τις επιστροφές μεταναστών.

Η ελληνική νομοθεσία που ενσωματώνει το νέο Σύμφωνο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες: την εφαρμογή υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα με αξιοποίηση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac, την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και συνοριακών διαδικασιών, την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και τη συνολική προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης της μετανάστευσης, με έμφαση στην προστασία των συνόρων και τη στενότερη συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Ιδιαίτερη θέση στο νέο πλαίσιο κατέχει η συζήτηση για τη δημιουργία των λεγόμενων «return hubs», κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ για πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα.

Όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες για την υπογραφή των πρώτων σχετικών συμφωνιών.

Η ενσωμάτωση του Συμφώνου στα υπόλοιπα κράτη - μέλη

Σύμφωνα με έκθεση προόδου που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Μαΐου, τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, με τους βασικούς πυλώνες του νέου συστήματος να έχουν πλέον τεθεί σε τροχιά λειτουργίας. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες ώστε να ολοκληρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή του νέου πλαισίου.

Το Σύμφωνο, το οποίο υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, νέες διαδικασίες ασύλου και μηχανισμούς που επιδιώκουν να εξισορροπήσουν την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών με την ανάληψη ευθύνης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Η έκθεση καταγράφει πρόοδο σε όλα τα βασικά πεδία εφαρμογής. Τα περισσότερα κράτη-μέλη βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας τους, τη δημιουργία υποχρεωτικών διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και τη θέσπιση ανεξάρτητων μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Παράλληλα, έχουν ενισχύσει τις δυνατότητές τους για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο προς το κράτος-μέλος που είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησής τους και για την υλοποίηση των υποχρεώσεων αλληλεγγύης που προβλέπει το νέο σύστημα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως καθοριστικό βήμα την απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου μηχανισμού κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.

Παρά τη συνολική πρόοδο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, της κεντρικής ευρωπαϊκής βιομετρικής βάσης δεδομένων που θα στηρίζει το Σύμφωνο, στη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου και συνόρων, στην εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων και διαφυγών αιτούντων άσυλο, καθώς και στην πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ακόμη ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος και τονίζει ότι όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να συμβάλουν σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης.

Στο πλαίσιο της υποστήριξης της μετάβασης στο νέο καθεστώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα κράτη-μέλη και τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η Υπηρεσία Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUAA), η eu-LISA, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (FRA). Παράλληλα, έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη στήριξη της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στις 12 Ιουνίου δεν σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της διαδικασίας, αλλά την έναρξη μιας νέας φάσης κατά την οποία τα κράτη-μέλη, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι οργανισμοί της Ένωσης θα συνεχίσουν να εργάζονται για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης.

Στο πλαίσιο αυτό, τον Οκτώβριο του 2026 η Επιτροπή θα εγκαινιάσει τον δεύτερο ετήσιο κύκλο αξιολόγησης της μεταναστευτικής πολιτικής, με τη δημοσίευση νέας ετήσιας έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.