Στα ύψη ο ελληνικός τουρισμός, μεγάλες οι νέες προκλήσεις

Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα από τα κορυφαία brands παγκοσμίως και το τουριστικό της προϊόν συναγωνίζεται ευθέως αυτό της Ισπανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, υπερδυνάμεις του παγκόσμιου τουρισμού. Παράλληλα, η χώρα προσελκύει ολοένα και περισσότερους επισκέπτες από υψηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια. Αυτό δείχνουν τα τελευταία στοιχεία από μεγάλες έρευνες στην Ευρώπη, αλλά και τις υπερπόντιες αγορές της Βορείου Αμερικής και της Ασίας, όπως και η αύξηση της μέσης κατά κεφαλήν δαπάνης ανά ταξίδι.

Παλαιοί ανταγωνιστές στον μεσογειακό τουρισμό όπως η Τουρκία διαβρώνουν τώρα τα μερίδια άλλων χωρών όπως η Ισπανία, καθώς οι ταξιδιώτες που θέλουν να επισκεφθούν την Ελλάδα δεν έχουν κανένα δίλημμα μεταξύ της χώρας μας και της Τουρκίας, σύμφωνα με τις σχετικές έρευνες.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός ούτε να διαβάσει αναρίθμητες μελέτες για να διαπιστώσει τις παραπάνω εξελίξεις. Οι νησιωτικοί προορισμοί όπως και η ηπειρωτική Ελλάδα αλλά και η πρωτεύουσα και η Θεσσαλονίκη σφύζουν πλέον από επισκέπτες που δεν θυμίζουν σε τίποτα εκείνους που είχαμε γνωρίσει παλαιότερα, τους ταξιδιώτες με τα σακίδια και τα σανδάλια δηλαδή.

Την ίδια ώρα, δημοσιεύματα εμβληματικών ξένων μέσων ενημέρωσης μιλούν με τα καλύτερα λόγια για την Ελλάδα, ενώ οψίμως συμπεριλαμβάνουν και νέους προορισμούς της ως κορυφαίες επιλογές για όσους επισκέπτες αναζητούν ποιότητα και διακριτικότητα μακριά από τα πλήθη. Φυσικά, η πρόκληση για τις επιχειρήσεις αλλά και την πολιτεία είναι μεγάλη. Οι πρώτες πρέπει να παρέχουν το επίπεδο των υπηρεσιών που αντιστοιχεί στις ολοένα και υψηλότερες τιμές που αξιώνουν.

Η δεύτερη πρέπει να διασφαλίσει ότι οι δημόσιες υποδομές που στηρίζουν τον τουρισμό, όπως τα οδικά δίκτυα, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, η ηλεκτροδότηση και ύδρευση αλλά και η διαχείριση των απορριμμάτων, θα εκσυγχρονιστούν. Και βέβαια πολιτεία και επιχειρήσεις μαζί με τις τοπικές κοινωνίες πρέπει να διασφαλίζουν τόσο την προστασία του περιβάλλοντος όσο και τον χαρακτήρα των προορισμών.

Αλλιώς θα μεταμορφωθούν σε κακά εξυπηρετούμενα «φθηνά» θεματικά πάρκα που σύντομα θα δουν τις αφίξεις και τις εισπράξεις να καταρρέουν. Το γνώρισε πριν από λίγα χρόνια η Μύκονος και φέτος η Σαντορίνη, με θρυαλλίδα –αλλά όχι αιτία– τους σεισμούς νωρίτερα φέτος.

Ο επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ) δρ Αρης Ικκος, μιλώντας στην «Καθημερινή», εξηγεί: «Η Ελλάδα διαθέτει ένα πολύ ισχυρό brand ως τουριστικός προορισμός στις κύριες αγορές μας. Είναι Νο. 3 πιο επιθυμητός προορισμός στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία, Νο. 5 στο Ην. Βασίλειο και Νο. 6 ευρωπαϊκός προορισμός για τις ΗΠΑ». Επισημαίνει δε πως πλέον οι «βασικοί μας ανταγωνιστές είναι η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία, που είναι πολύ μεγαλύτερες χώρες και ώριμοι προορισμοί».

Μπορεί όμως αυτή η επιτυχία να συνεχιστεί; Μπορεί ο τουρισμός να μπει στον αυτόματο πιλότο και να συνεχίσει να φέρνει χρήμα και δόξα στην Ελλάδα χωρίς να δημιουργεί προβλήματα; «Για να διατηρήσει αυτή τη θέση που απέκτησε έπειτα από πολυετείς προσπάθειες όλων των εμπλεκόμενων φορέων, θα πρέπει να έχει σχέδιο, οργάνωση, διακυβέρνηση και υποδομές», απαντάει ο Αρ. Ικκος. «Με αυτά θα μπορέσει να εκμεταλλευτεί την ισχυρή θέση που κατέχει, ώστε να διευρύνει την τουριστική δραστηριότητα στον χώρο και τον χρόνο, δηλαδή στις περιφέρειες που σήμερα έχουν λίγο ή ελάχιστο τουρισμό, αν και διαθέτουν όλους τους κατάλληλους πόρους, καθώς και τον χρόνο, δηλαδή σε περιόδους εκτός της θερινής τουριστικής σεζόν, ώστε να αμβλυνθεί η εποχικότητα», συμπληρώνει.

Ποια μορφή πρέπει λοιπόν να πάρει αυτό το σχέδιο; «Προϋπόθεση για την επίτευξη αυτών των στόχων, σε ένα διεθνές περιβάλλον που ο ανταγωνισμός διαρκώς διευρύνεται και εντείνεται, είναι η διαχείριση των προορισμών και η ανάπτυξη νέων τουριστικών προϊόντων, στη βάση των διαθέσιμων πόρων που θα οδηγήσουν σε αύξηση της διάρκειας παραμονής και της δαπάνης των επισκεπτών», εκτιμά ο επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων. Το ΙΝΣΕΤΕ έχει καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση στρατηγικής και σχεδίων δράσης, με προτεραιοποίηση προϊόντων και αγορών αλλά και προτάσεις για σχεδόν 2.000 αναγκαίες δράσεις, για την ανάπτυξη 36 προορισμών που καλύπτουν όλη τη χώρα. Τα σχέδια αυτά βασίζονται στην ανάπτυξη 6 κύριων (Ηλιος και Θάλασσα, City Break, Πολιτισμός, MICE, Yachting και Κρουαζιέρα) και 7 συμπληρωματικών τουριστικών προϊόντων (Sports & Activities, Αγροτουρισμός, Οικοτουρισμός, Γαστρονομικός, Ευεξίας, 3ης ηλικίας, επίσκεψη σε συγγενείς και φίλους) και των αντίστοιχων αγορών.

Η πρόκληση είναι μεγάλη και έχει πολλές πτυχές, όπως να μπορέσει η χώρα να διατηρήσει και να προσελκύσει ακόμα περισσότερους επισκέπτες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Ανθρώπους που δαπανούν δεκάδες χιλιάδες ευρώ σε κάθε ταξίδι και μπορεί ενίοτε να αγοράσουν ακόμα και ακίνητα.

Είναι ώριμη η Ελλάδα να υποδεχθεί αυτούς τους ολοένα και πιο απαιτητικούς εύπορους επισκέπτες; Η Τζάκλιν Σιένα Ιντια, διευθύνουσα σύμβουλος της Sienna Charles, μιας εταιρείας συμβούλων ταξιδιών που απευθύνεται σε δισεκατομμυριούχους, το παγκόσμιο 1% με βάση τα εισοδηματικά του κριτήρια, εκμυστηρευόταν πριν από λίγες μέρες στη δημοσιογράφο Εϊμι Λουίς Μπέιλι του Bloomberg: «Eχουμε παρατηρήσει μια μετατόπιση από τα συνήθη πολυτελή σημεία προς προορισμούς οι οποίοι προσφέρουν μια βαθύτερη αίσθηση ιδιωτικότητας και αποκλειστικότητας». Οι πελάτες της προτιμούν ολοένα και περισσότερο μέρη που απαιτούν πραγματική προσπάθεια για να τα προσεγγίσουν, σηματοδοτώντας μια επιθυμία για εμπειρίες που είναι σκόπιμα εκτός της πεπατημένης και μη διαθέσιμες στις μάζες: «Λίμνη Oρτα αντί για Λίμνη Κόμο. Κορσική αντί για Κάννες. Ιδιωτικά νησιωτικά θέρετρα στην Καραϊβική, όπως το Como Parrot Cay ή το Jumby Bay Island, αντί για τα διάσημα στέκια του Saint Barth’s. Και Πάτμο αντί για Μύκονο», σημειώνει εμφατικά.

Πράγματι όσοι επισκέφθηκαν την Πάτμο φέτος ή τα τελευταία λίγα χρόνια, θα διαπίστωσαν την παρουσία ιδιαίτερα εύπορων ξένων αλλά και Ελλήνων επισκεπτών, όπως βέβαια και την αλματώδη άνοδο των τιμών σε καταλύματα και εστίαση. Μη διαθέτοντας αεροδρόμιο και ευρισκόμενη τουλάχιστον 10 ώρες μακριά διά θαλάσσης από την Αττική, παραμένει προστατευμένη –για την ώρα– από μάζες όπως αυτές που έχουν πλημμυρίσει τη Σαντορίνη ή εκείνες που αλλοτρίωσαν τη Μύκονο και αυτές που συρρέουν στην Πάρο. Με υποδομές όμως που μόλις επαρκούν κατά τις περιόδους αιχμής για να υποστηρίξουν τους ανθρώπους που φιλοξενεί, το ρίσκο να απογοητεύσει τους απαιτητικούς επισκέπτες της είναι υπαρκτό. Αυτό ισχύει άλλωστε και για τους περισσότερους άλλους προορισμούς της χώρας. Η ασφυκτική ατμόσφαιρα που επικράτησε στην κορύφωση της σεζόν φέτος στη Σύμη, στους Παξούς αλλά και σε Νάξο, Τήνο, όπως και σε κάποιους κάποτε αζήτητους προορισμούς όπως η Λέρος, είναι ενδεικτική της πρόκλησης.

Η Τουρκία πέρασε την Ισπανία στα οργανωμένα ταξίδια

Οι μεγάλες αγορές της Μεσογείου δεν απειλούνται μόνο από την Ελλάδα. Οσες απευθύνονται με μεγάλη δυναμικότητα υποδομών φιλοξενίας και σε ευαίσθητα στις τιμές νοικοκυριά, όπως η Ισπανία, χάνουν τώρα μερίδια από την Τουρκία. Η Τουρκία ξεπέρασε την Ισπανία στα οργανωμένα ταξίδια. Η γειτονική μας χώρα κατέχει πλέον ηγετική θέση στους ταξιδιωτικούς προορισμούς που λειτουργούν με πακέτα διακοπών, σύμφωνα με το συνδρομητικό newsletter Hosteltur, ξεπερνώντας για άλλη μια χρονιά την Ισπανία. Αν και η διαφορά είναι μικρή, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν μια τάση που ξεκίνησε το 2021, μετά την πανδημία. Η Τουρκία εδραίωσε τη θέση της ως ο κορυφαίος προορισμός της Μεσογείου για οργανωμένα ταξίδια το 2024, καταγράφοντας 23,64 εκατ. ταξιδιώτες σε αυτή την κατηγορία, σε σύγκριση με τα 23,23 εκατ. της Ισπανίας. Η συνεχής ανάπτυξη του οργανωμένου τουρισμού στην Τουρκία οφείλεται εν μέρει στην επιρροή βασικών αγορών όπως η Ρωσία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, εκτός από την ελκυστικότητα των παράκτιων προορισμών της και τις ανταγωνιστικές τιμές τους, σχολιάζουν ειδικοί στο Hosteltur. Η ασθενής λίρα, η καλή αεροπορική συνδεσιμότητα και οι συμφωνίες με Ευρωπαίους ταξιδιωτικούς πράκτορες ήταν καθοριστικοί παράγοντες. Η ανακαίνιση της ξενοδοχειακής υποδομής της Τουρκίας ήταν επίσης καθοριστική.

Σύμφωνα με τον Τούρκο οικονομολόγο Erol Karabulut, «οι πιο δημοφιλείς προορισμοί “Ηλιος και Θάλασσα” στην Τουρκία είναι η Αττάλεια, η Μούγλα (σ.σ. η επαρχία απέναντι από τη Σύμη και τη Ρόδο), η Σμύρνη και το Αϊδίνιο. Οσον αφορά τη διαθεσιμότητα ξενοδοχείων και την κίνηση πτήσεων τσάρτερ, η Αττάλεια κατατάσσεται πρώτη. Η Κωνσταντινούπολη, από την άλλη πλευρά, διαπρέπει στον πολιτιστικό τουρισμό και τα city breaks».

Η Ισπανία, από την πλευρά της, έχει υποστεί την παρακμή της ρωσικής αγοράς μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που της επιβλήθηκαν και έχει αποδυναμώσει τη θέση της στον οργανωμένο τουρισμό. Το 2019, πριν από την πανδημία, 1,31 εκατ. Ρώσοι τουρίστες ταξίδεψαν στην Ισπανία, σύμφωνα με τη Frontur. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που επέβαλε η Ε.Ε., μόνο 271.000 αφίξεις Ρώσων τουριστών καταγράφηκαν στην Ισπανία το 2024. Η Ισπανία πάντως παραμένει ο νούμερο ένα πιο επιθυμητός προορισμός μεταξύ των Ευρωπαίων, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τουρισμού. Στην ίδια κατάταξη τη δεύτερη και τρίτη θέση καταλαμβάνουν η Ιταλία και η Γαλλία, ενώ τέταρτη είναι πλέον η Ελλάδα. Η Τουρκία ακολουθεί πολύ πιο πίσω, στην όγδοη θέση. Για την ανταγωνιστικότητα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας όμως πιο χρήσιμο είναι το εύρημα πως όσοι κατατάσσουν ψηλά την Ελλάδα στις προτιμήσεις τους δεν έχουν καν την Τουρκία στα ραντάρ τους.