Τραγωδία στη Ρόδο: Πώς γίνεται η διαχείριση των χειροβομβίδων στον Στρατό-Πώς έγινε το δυστύχημα που κόστισε τη ζωή του 19χρονου Ραφαήλ

Συγκλονισμένη παραμένει η κοινότητα των στελεχών του Ελληνικού Στρατού, αλλά φυσικά και η τοπική κοινωνία του Τυμπακίου από τον χαμό του 19χρονου Ραφαήλ-Γιώργου Γαλυφιανάκη. Ο νεαρός ΕΠΟΠ Στρατιώτης σκοτώθηκε από έκρηξη χειροβομβίδας στη διάρκεια προετοιμασίας βολής του 6ου ΕΤΕΘ, δηλαδή της Μοίρας Αμφιβίων Καταδρομών που εδρεύει στη Ρόδο. Από την έκρηξη της χειροβομβίδας τραυματίστηκε σοβαρά και δεύτερο στέλεχος του Ελληνικού Στρατού, ένας 39χρονος ΕΠΟΠ Επιλοχίας, πατέρας δύο παιδιών, ο οποίος έχει υποστεί ακρωτηριασμό στο χέρι και φέρει σοβαρά τραύματα από θραύσματα.

Οι ακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες προκλήθηκε το δυστύχημα παραμένουν άγνωστες αυτή τη στιγμή και είναι αντικείμενο διερεύνησης από τις διοικητικές και προανακριτικές έρευνες τόσο της 95 ΑΔΤΕ (του σχηματισμού που έχει ζώνη ευθύνης τη νήσο Ρόδο, όσο και της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Η μέχρι στιγμής εξαιρετικά λακωνική ανακοίνωση του ΓΕΣ δεν διαφωτίζει, και δεν θα μπορούσε άλλωστε καθώς είναι ακόμα πολύ νωρίς. Πηγές από το Πεντάγωνο αναφέρουν ότι εξετάζονται όλες οι εκδοχές, τόσο του ανθρώπινου λάθους, όσο και της αστοχίας υλικού. Ωστόσο, οφείλουμε να πούμε ότι περιστατικά αστοχίας υλικού με τα συγκεκριμένα πυρομαχικά είναι εξαιρετικά σπάνια.

Τύπος και χαρακτηριστικά της χειροβομβίδας

Η χειροβομβίδα που εξερράγη είναι αμυντικού τύπου, όπως είναι σαφές και από την βαρύτητα των τραυμάτων που προκάλεσε αυτή στο παρακείμενο προσωπικό. Πρόκειται για αμυντική χειροβομβίδα τύπου ARGES 73/EM10-1, αυστριακής σχεδίασης και ελληνικής κατασκευής. Πρόκειται για την βασική αμυντική χειροβομβίδα που εξοπλίζει τον Ελληνικό Στρατό -αλλά και τους άλλους κλάδους των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων- εδώ και δεκαετίες, όπως και πολλούς άλλους στρατούς στον κόσμο. Είναι αξιόπιστο και εξαιρετικά απλό στη χρήση του πυρομαχικό.

Καθεμιά από τις χειροβομβίδες φυλάσσεται μέσα σε ξεχωριστό πλαστικό περίβλημα-θήκη. Προκειμένου η χειροβομβίδα να ελεγχθεί ή να χρησιμοποιηθεί η θήκη της ξεβιδώνει και ανοίγει. Η ασφάλεια της χειροβομβίδας ελέγχεται από διπλό μεταλλικό έλασμα που ονομάζεται περόνη. Η αφαίρεση της περόνης απασφαλίζει την χειροβομβίδα, που όμως δεν ενεργοποιείται αν δεν αφήσουμε ελεύθερη την λαβή ασφάλειας που έχει τη μορφή μεταλλικού επιθέματος στον διαμήκη άξονά της. Αν αφήσουμε ελεύθερη την λαβή ασφάλειας ενεργοποιείται αυτόματα ο πυροδοτικός μηχανισμός της χειροβομβίδας και αυτή εκρήγνυται σε χρόνο που κυμαίνεται μεταξύ των 4 και των 7 δευτερολέπτων.

Από τη στιγμή που απελευθερωθεί η ασφάλεια της χειροβομβίδας είτε εσκεμμένα είτε από σφάλμα, η μόνη ενέργεια που μπορεί να αποσοβήσει την πρόκληση βαρέων τραυμάτων είναι η απομάκρυνσή της από το παριστάμενο προσωπικό. Προφανώς στο τραγικό δυστύχημα στη Ρόδο οι δύο επαγγελματίες οπλίτες δεν πρόλαβαν ούτε να απομακρύνουν τη χειροβομβίδα ούτε να απομακρυνθούν οι ίδιοι από αυτή. Οι έρευνες που θα ξεκινήσουν θα διευκρινίσουν τους λόγους για τους οποίους δεν συνέβη κάτι από τα παραπάνω με αποτέλεσμα τον θάνατο του ενός και τον βαρύτατο τραυματισμό του άλλου. Πρωτίστως όμως οι έρευνες καλούνται να απαντήσουν στις αιτίες για τις οποίες σημειώθηκε η έκρηξη, καθώς αυτό από μόνο του δηλώνει παραβίαση του πρωτοκόλλου χρήσεως του πυρομαχικού.

Πώς έγινε η έκρηξη;

Οι χειροβομβίδες φυλάσσονται αποκλειστικά και μόνο σε αποθήκες πυρομαχικών και εντός της συσκευασίας τους αυστηρά. Εκτός αυτών μεταφέρονται για δύο λόγους, για την πραγματοποίηση βολής ή σε περίπτωση διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων, οπότε και μοιράζονται στους μαχητές. Για την πραγματοποίηση βολής χειροβομβίδας η διαδικασία απαιτεί τη μεταφορά και τήρηση των πυρομαχικών υπό την ευθύνη του διαχειριστή υλικού της μονάδας ή άλλου στελέχους που έχει οριστεί για αυτό από τον διοικητή. Οι χειροβομβίδες και όλα τα πυρομαχικά μεταφέρονται από όχημα στο οποίο απαγορεύεται να επιβαίνει προσωπικό στον χώρο φόρτωσης, ενώ στο πεδίο βολής τηρούνται σε χωριστό χώρο και σε απόσταση ασφαλείας από το ασκούμενο προσωπικό.

Πριν την πραγματοποίηση της βολής οι χειροβομβίδες ελέγχονται μακροσκοπικά από πυροτεχνουργό του Σώματος Υλικού Πολέμου ή από τον διαχειριστή υλικού της μονάδας και γίνεται η προετοιμασία του πυρομαχικού για την πραγματοποίηση της βολής. Η προετοιμασία αυτή συνίσταται σε χαλάρωση των δύο άκρων του μεταλλικού πείρου της περόνης με τη χρήση πένσας. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι για να μειωθεί η δύναμη που πρέπει να ασκήσει επί της περόνης ο ασκούμενος για να την απελευθερώσει, η οποία διαφορετικά είναι μεγάλη και μπορεί να γίνει αιτία πρόκλησης αστοχίας στον χειρισμό. Μετά την χαλάρωση της περόνης και στιγμές πριν την εκτέλεση της βολής οι χειροβομβίδες παραδίδονται σε κάθε ασκούμενο χωριστά όπως έρχεται η σειρά του για μετάβαση στο όρυγμα βολής. Οι ασκούμενοι έχουν ενημερωθεί για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να κρατούν τη χειροβομβίδα, για τη θέση βάλλοντος και τα παραγγέλματα της βολής, επιτηρούνται δε διαρκώς από τα στελέχη.

Από τις πληροφορίες που υπάρχουν ως τώρα και από το τραγικό αποτέλεσμα είναι μάλλον σαφές ότι η έκρηξη της χειροβομβίδας σημειώθηκε πριν την πραγματοποίηση της βολής και όχι επί της διαδικασίας της. Πιθανότατα σημειώθηκε στη διάρκεια της πραγματοποίησης του μακροσκοπικού ελέγχου και κυρίως της προετοιμασίας των χειροβομβίδων για τη βολή. Δηλαδή η περόνη της μοιραίας χειροβομβίδας πρέπει να είχε ήδη χαλαρώσει, πιθανότατα από τον ίδιο τον 19χρονο επαγγελματία οπλίτη κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. Να σημειωθεί ότι το θύμα είχε λάβει ειδικότητα “Αποθηκάριος Πυρομαχικών-Εκρηκτικών - Πυροτεχνουργός - Εξουδετερωτής Βομβών Υλικού Πολέμου”. Είχε δε μόλις τοποθετηθεί στη μονάδα ΥΠ της Ρόδου, δηλαδή διέθετε την κατάλληλη εκπαίδευση αλλά όχι και την ανάλογη εμπειρία. Το έτερο όμως στέλεχος, ο 39χρονος επιλοχίας που σύμφωνα με πληροφορίες κατείχε την ίδια ειδικότητα, ήταν σαφέστατα εξαιρετικά έμπειρο.

Με δεδομένο ότι είχε ήδη πραγματοποιηθεί χαλάρωση του πείρου της περόνης προκειμένου η χειροβομβίδα να προετοιμαστεί για την πραγματοποίηση της βολής -καθώς διαφορετικά θα ήταν αδύνατο πρακτικά να βγει η περόνη παρά με πολύ μεγάλη δύναμη (σκεφθείτε σαν να σηκώνετε ένα 15λιτρο μεταλλικό δοχείο λαδιού με το δάχτυλο)- τα δεδομένα που γνωρίζουμε συγκλίνουν σε μια εκδοχή: ο κρίκος της περόνης να μπλέχτηκε σε σταθερό σημείο που παρείχε ισχυρή αντίσταση και κατά την κίνηση της χειροβομβίδας να τραβήχτηκε εντελώς απελευθερώνοντας την ασφάλεια. Ταυτόχρονα είτε επειδή δεν έγινε αντιληπτή εγκαίρως αυτή η κατάσταση είτε επειδή δεν υπήρξε περιθώριο για άμεση ενέργεια απομάκρυνσης της χειροβομβίδας, αυτή εξερράγη με τα γνωστά αποτελέσματα. 

Για όποιον έχει εμπειρία στον χειρισμό των συγκεκριμένων πυρομαχικών και την υλοποίηση της διαδικασίας προετοιμασίας και πραγματοποίησης της βολής χειροβομβίδας, είναι σαφές ότι υπήρξε εσφαλμένος χειρισμός μετά τη χαλάρωση του ελάσματος, σε χρόνο όπου πρέπει να επιδειχθεί υψηλή ακρίβεια και μέγιστη προσοχή στη διαχείριση του πυρομαχικού, καθώς σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η ολοσχερής αφαίρεση της περόνης και η απελευθέρωση της ασφάλειας παρά μόνο από τον ασκούμενο και εφόσον αυτός έχει λάβει τη θέση βάλλοντος και έχει ακούσει ακολούθως διαδοχικά τα σχετικά παραγγέλματα βολής.

Σε κάθε περίπτωση, οι διοικητικές και δικαστικές έρευνες που διεξάγονται θα καταλήξουν στα ακριβή αίτια της πρόκλησης του δυστυχήματος, χωρίς αυτό ωστόσο να μπορεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο να αποκαταστήσει την τραγική απώλεια του νέου οπλίτη και τον βαρύτατο τραυματισμό του υπαξιωματικού. Εφόσον εξαχθούν τα κατάλληλα διδάγματα από τις συνθήκες πρόκλησης του δυστυχήματος, αυτά πρέπει άμεσα να αξιοποιηθούν προκειμένου να μην επαναληφθεί παρόμοιο τραγικό περιστατικό.

Τεχνικά χαρακτηριστικά και τρόπος λειτουργίας χειροβομβίδας ARGES 73/EM10-1

Η αμυντική χειροβομβίδα ΕΜ-01 έχει εξωτερική επιφάνεια με ανάγλυφες γραμμές και στα τοιχώματα της περιλαμβάνει περίπου 2600 μεταλλικά σφαιρίδια. 

Συγκεκριμένα τα τεχνικά χαρακτηριστικά της είναι:

Βάρος: 355 γραμμάρια

Διάμετρος: 57 χιλιοστά

Ύψος: 92 χιλιοστά

Γέμισμα: 37 γραμμάρια Πενταπλαστίτης (PETN)

Χρώμα: Βαθύ πράσινο

Το εσωτερικό της είναι αντίστοιχο με αυτό που βλέπετε στο επόμενο σχέδιο.

Ο τρόπος λειτουργίας της χειροβομβίδας ARGES 73 είναι πολύ απλός και βασίζεται φυσικά στο πυροδοτικό της μηχανισμό, το πυροσωλήνα της. Όπως βλέπετε στο πίσω μέρος της λαβής βρίσκεται συμπιεσμένος ο επικρουστήρας. Όταν αφαιρεθεί η περόνη ασφαλείας το μόνο που τον συγκρατεί στη θέση του είναι η λαβή. Καθώς ο χειριστής πετάει τη χειροβομβίδα η λαβή φεύγει και το ελατήριο επικρουστήρα τον οδηγεί πάνω στο καψύλιο πυροδότησης. Με τη σειρά του, το καψύλιο πυροδότησης αναφλέγει το στοιχείο καθυστέρησης που χρειάζεται περίπου 4-5 δευτερόλεπτα μέχρι να φτάσει στον πυροκροτήτη και να τον πυροδοτήσει. Τέλος, ο πυροκροτητής οδηγεί στη πυροδότηση της κύριας εκρηκτικής ύλης, δηλαδή των 37 γραμμαρίων PETN όπως είδαμε παραπάνω.