Γιατί είναι τόσο εύκολο για το Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ

Το Ιράν προχώρησε σε μία απειλή που διατυπωνόταν εδώ και χρόνια, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ (τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδο από την οποία διακινείται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και των προμηθειών υγροποιημένου φυσικού αερίου) σε αντίποινα για τα αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα.

Καθώς οι αγορές πετρελαίου ανησυχούν για το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαμηνύσει ότι εξετάζουν το ενδεχόμενο να συνοδεύουν πλοία που θα επιχειρούν να περάσουν από τα Στενά. Ωστόσο, η ασφάλεια της περιοχής αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση – κάτι που είχαν δείξει ήδη οι Χούθι της Υεμένης, διαταράσσοντας τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα πέρυσι.

Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του LNG διέρχεται συνήθως από τα Στενά του Ορμούζ, όπου η ναυτιλιακή κίνηση έχει μειωθεί κατά 97% από τότε που ξεκίνησε ο αμερικανο-ισραηλινός πόλεμος κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, σημειώνει το Reuters.

Γιατί το Ιράν έκλεισε τώρα τα Στενά

Όταν διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είχε προειδοποιήσει το 2011 ότι το κλείσιμο των Στενών θα ήταν «ευκολότερο από το να πιεις ένα ποτήρι νερό», η απειλή αυτή είχε ήδη διατυπωθεί πολλές φορές στο παρελθόν.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι Φρουροί συνέχισαν να προειδοποιούν ότι θα μπορούσαν να μπλοκάρουν τη διέλευση, τόσο κατά τις εντάσεις για τις κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2016 και το 2018, όσο και στη διάρκεια των ισραηλινών και αμερικανικών επιδρομών τον Ιούνιο του περασμένου έτους.

Οι αναλυτές θεωρούσαν πάντοτε ότι το κλείσιμο των Στενών αποτελούσε μέτρο έσχατης ανάγκης, εξαιτίας των μακροπρόθεσμων στρατηγικών ανακατατάξεων που θα μπορούσε να προκαλέσει στους αντιπάλους του Ιράν, αλλά και λόγω του κινδύνου αντιποίνων κατά του ίδιου του ενεργειακού του τομέα.

Η επίθεση κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του, άλλαξε αυτή την εξίσωση. Ιρανοί αξιωματούχοι περιγράφουν πλέον τον πόλεμο ως υπαρξιακό, ενώ οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης φαίνεται να αναλαμβάνουν όλο και πιο κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της χώρας.

Τι διακυβεύεται

Η στενή αυτή θαλάσσια λωρίδα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν, αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια έξοδο για πετρελαιοπαραγωγές και παραγωγούς φυσικού αερίου χώρες όπως το Κουβέιτ, το Ιράν, το Ιράκ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν προσωρινά τη Δευτέρα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η παραμονή των τιμών σε υψηλά επίπεδα θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα κρίση κόστους ζωής, όπως είχε συμβεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει σοκ στην αγορά λιπασμάτων, απειλώντας την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Περίπου το 33% των παγκόσμιων λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένου του θείου και της αμμωνίας, διέρχεται από τα Στενά, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης Kpler.

Ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε ακόμη να αναζωπυρώσει φόβους για παγκόσμια οικονομική κρίση αντίστοιχη με εκείνες που ακολούθησαν τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970 στη Μέση Ανατολή.

Οι ναυτιλιακές λωρίδες έχουν πλάτος μόλις δύο ναυτικά μίλια, ενώ τα πλοία είναι υποχρεωμένα να στρίβουν απέναντι από ιρανικά νησιά και μια ορεινή ακτογραμμή που προσφέρει φυσική κάλυψη στις ιρανικές δυνάμεις, σύμφωνα με τη ναυλομεσιτική SSY Global.

Το συμβατικό ναυτικό του Ιράν μπορεί να έχει σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί, όμως οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντικά μέσα: ταχύπλοα σκάφη εφόδου, μίνι υποβρύχια, νάρκες, ακόμη και τζετ σκι παγιδευμένα με εκρηκτικά, όπως ανέφερε ο Tom Sharpe, απόστρατος διοικητής του βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού.

Η Τεχεράνη έχει τη δυνατότητα να παράγει περίπου 10.000 drones τον μήνα, σύμφωνα με το Centre for Information Resilience, μη κερδοσκοπικό ερευνητικό οργανισμό.

Η συνοδεία τριών ή τεσσάρων πλοίων ημερησίως μέσα από τα Στενά θα ήταν εφικτή βραχυπρόθεσμα με τη συνδρομή επτά ή οκτώ αντιτορπιλικών που θα παρείχαν αντιαεροπορική κάλυψη, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει περιοριστεί η απειλή από τα μίνι υποβρύχια, ανέφερε ο Sharpe. Ωστόσο, για να διατηρηθεί μια τέτοια επιχείρηση επί μήνες, θα απαιτούνταν πολύ περισσότερα μέσα.

Ακόμη και αν το Ιράν έχανε την ικανότητα να αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους, drones και πλωτές νάρκες, τα πλοία θα εξακολουθούσαν να απειλούνται από επιχειρήσεις αυτοκτονίας, σημείωσε ο Adel Bakawan, διευθυντής του European Institute for Middle East and North African Studies.

Εφόσον ο πόλεμος συνεχιστεί για εβδομάδες, κάποια μορφή ναυτικής συνοδείας τελικά θα οργανωθεί, εκτίμησε ο Kevin Rowlands, εκδότης του RUSI Journal στο Royal United Services Institute.

«Ο κόσμος χρειάζεται το πετρέλαιο να συνεχίσει να ρέει από τον Κόλπο, οπότε βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σχεδιασμός για την εφαρμογή μέτρων προστασίας», είπε.

Τι έχουν υποσχεθεί οι ΗΠΑ και άλλες χώρες

Ο πρόεδρος Donald Trump δήλωσε στις 3 Μαρτίου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προσφέρουν προστασία στα πετρελαιοφόρα που θα διέρχονται από τα Στενά, όμως οι επιθέσεις έχουν ήδη ξεκινήσει και ελάχιστα πλοία καταφέρνουν να περάσουν.

Πρόσθεσε επίσης ότι έδωσε εντολή στην United States Development Finance Corporation να παράσχει ασφαλιστική κάλυψη και εγγυήσεις στις ναυτιλιακές εταιρείες.

Ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron ανέφερε ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, η Ινδία και άλλα ασιατικά κράτη σχεδιάζουν κοινή αποστολή για την προστασία της ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να υλοποιηθεί μόνο μετά το τέλος της σύγκρουσης.

Η Γαλλία αναπτύσσει περίπου δώδεκα πολεμικά πλοία, μεταξύ των οποίων και την ομάδα κρούσης του αεροπλανοφόρου της, στην ανατολική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα και ενδεχομένως και στα Στενά του Ορμούζ.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer συζήτησε με τους ηγέτες της Γερμανίας και της Ιταλίας τις επιλογές παροχής στήριξης στην εμπορική ναυτιλία που κινείται στην περιοχή, σύμφωνα με εκπρόσωπό του την Τρίτη.

«Εξετάζουμε μια σειρά επιλογών», δήλωσε ο στρατηγός Caine σε δημοσιογράφους στο Πεντάγωνο την Τρίτη, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Τι έχει συμβεί σε άλλα ναυτιλιακά σημεία-κλειδιά της περιοχής

Οι Χούθι της Υεμένης, ομάδα που συνδέεται με την Τεχεράνη αλλά διαθέτει πολύ μικρότερο στρατιωτικό οπλοστάσιο από το Ιράν, κατάφεραν να διακόψουν το μεγαλύτερο μέρος της κίνησης μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και των Στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ, προς τη Διώρυγα του Σουέζ, για περισσότερο από δύο χρόνια, παρά την προστασία που παρείχαν δυνάμεις υπό τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι περισσότερες ναυτιλιακές εξακολουθούν να επιλέγουν τη πολύ μακρύτερη διαδρομή γύρω από το νότιο άκρο της Αφρικής. Η δανέζικη Maersk είχε ανακοινώσει ότι θα ξεκινούσε σταδιακή επιστροφή στη διαδρομή του Σουέζ από τον Ιανουάριο.

Δύναμη υπό την ηγεσία της ΕΕ έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της πειρατείας στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας, όμως εκεί είχε να αντιμετωπίσει αντιπάλους πολύ λιγότερο εξοπλισμένους από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία έχουν επιχειρήσει να δημιουργήσουν εναλλακτικές διαδρομές παρακάμπτοντας τα Στενά μέσω περισσότερων αγωγών πετρελαίου.

Ωστόσο, οι υποδομές αυτές δεν βρίσκονται σήμερα σε επιχειρησιακή λειτουργία, ενώ η επίθεση των Χούθι το 2019 σε σαουδαραβικό αγωγό που συνδέει ανατολή και δύση είχε δείξει ότι και αυτές οι εναλλακτικές παραμένουν ευάλωτες.

Reuters