Η σημασία της κοινής διακήρυξης Πάπα και Πατριάρχη - Κοινή παρουσία Βατικανού, Ουάσιγκτον και Βρυξελλών στο Φανάρι!

Κάθε συνάντηση ανάμεσα στους προκαθημένους της ανατολικής και της δυτικής Χριστιανοσύνης είναι ιστορική. Πόσο μάλλον όταν αυτή πραγματοποιείται σε εδάφη με μεγάλη ιστορική βαρύτητα, όπως η Κωνσταντινούπολη και η Νίκαια της Βιθυνίας, όπου συναντήθηκαν, συμπροσευχήθηκαν και συνομίλησαν, υπογράφοντας μάλιστα κοινή διακήρυξη, ο Πάπας Λέων ΙΔ’ και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. 

Στα βήματα του Μεγάλου Κωνσταντίνου

Καταρχάς, η συνάντηση των δύο ιεραρχών στη Νίκαια της Βιθυνίας, το σημερινό Ιζνίκ της Τουρκίας, ήρθε να υπογραμμίσει το τεράστιο ιστορικό βάθος του Χριστιανισμού στη γη της Ανατολίας. Η συνάντηση έγινε εκεί, καθώς στη Νίκαια είχε συγκληθεί από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Μέγα, ο οποίος μετέφερε την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στο Βυζάντιο, η Α’ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία συνέθεσε το Σύμβολο της Πίστεως. Από αυτή την τόσο ιστορική Σύνοδο συμπληρώνονται 1700 χρόνια και με αυτή την αφορμή οι επίσκοποι της Ρώμης και της «Νέας Ρώμης» συναντήθηκαν και προσευχήθηκαν μαζί στα ερείπια του ναού του Αγίου Νεοφύτου, όπου έλαβαν χώρα οι εργασίες της Συνόδου. 

Με αυτό τον τρόπο τονίστηκε ανεξίτηλα η ιστορικότητα και η διαχρονική δύναμη της παρουσίας του Χριστιανισμού, αλλά και του ελληνικού πνεύματος στην περιοχή της Μικράς Ασίας, κοιτίδα και της χριστιανικής πίστης αλλά και του Ελληνισμού στο βάθος του χρόνου. Αυτή είναι μια πραγματικότητα που το σύγχρονο τουρκικό κράτος συχνά θέλει να παραβλέπει και να αποκρύπτει, ωστόσο, δεν μπορεί να την επισκιάσει.

Στο Φανάρι

Στη συνέχεια, οι δύο προκαθήμενοι συναντήθηκαν στην έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο Φανάρι, προκειμένου να συμπροσευχηθούν στον Πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου και να υπογράψουν κοινή διακήρυξη. Η συνάντηση αυτή συνολικά έχει ιδιαίτερη σημασία. Κι αυτό γιατί αναδεικνύει πέραν πάσης αμφισβήτησης την οικουμενικότητα του Πατριαρχικού Θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως, επανεπιβεβαιώνει ότι ο μόνος ισότιμος συνομιλητής του Πάπα της Ρώμης είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης. 

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τη διάσταση της οικουμενικότητας του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως δεν την αποδέχονται δύο παράγοντες: το τουρκικό κράτος και το Πατριαρχείο Μόσχας. Οι μεν Τούρκοι αποδέχονται τον Πατριάρχη μόνον ως πνευματικό ηγέτη των Ελληνορθοδόξων (Ρουμ Ορτοντόξ) της Τουρκίας, οι δε Ρώσοι απορρίπτουν την οικουμενική του διάσταση, για να μην είναι υποχρεωμένοι να αναγνωρίζουν το εκκλησιαστικό πρωτείο της Κωνσταντινούπολης έναντι της Μόσχας. Συνεπώς, η απολύτως σύμφωνη με την εκκλησιαστική ιστορία και αποστολική παράδοση επιλογή του Πάπα Λέοντος και των προκατόχων του να συνομιλούν με τον Οικουμενικό Πατριάρχη ως εκπρόσωπο όλης της ορθόδοξης ομολογίας, είναι αρκετή ως απάντηση σε αυτές τις αμφισβητήσεις.

Η δύναμη της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού

Η Ορθοδοξία σήμερα, πέρα από τις οποιεσδήποτε προσωπικές θρησκευτικές ή πνευματικές αντιλήψεις καθεμιάς και καθενός, είναι μια παγκόσμια πνευματική δύναμη. Η δε πατριαρχική έδρα της Κωνσταντινουπόλεως είναι η αναμφισβήτητη πνευματική κεφαλή της Ορθοδοξίας. Η ορθόδοξη Εκκλησία έχει παρουσία και ασκεί επιρροή σε όλες τις ηπείρους, σε όλο τον κόσμο. Ταυτόχρονα, η πνευματική της δύναμη παραμένει ζωντανή και μάλιστα ενισχύεται, καθώς την ανακαλύπτουν και ελκύονται από αυτή νέοι πιστοί σε όλο τον κόσμο. Καθώς μάλιστα δεν συμπλέκεται άμεσα με καμία κρατική εξουσία και δύναμη πολιτικής επιβολής, κερδίζει σταθερά σε αναγνώριση και εμπιστοσύνη.

Μαζί όμως με την δύναμη της Ορθοδοξίας, συμπερπατά και συμπαρίσται και η δύναμη του Ελληνισμού. Και αυτό γιατί η ορθόδοξη θεολογία και πνευματικότητα στηρίχθηκε και στηρίζεται στο ελληνικό πνεύμα και την ελληνική γλώσσα, αλλά και γιατί οι Έλληνες (ή οι ελληνόφωνοι και ελληνομαθείς αν προτιμά κάποιος) υπήρξαν οι κατ’ εξοχήν ερμηνευτές, ιεράρχες και εκπρόσωποι του πνεύματος της Ορθοδοξίας, ακόμα και στη σύγχρονη εποχή που πληθυσμιακά το ελληνικό στοιχείο δεν αποτελεί το κέντρο βάρους του ορθόδοξου πληρώματος.

Για όποιον αμφιβάλλει για την πολυδιάστατη σχέση της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού, που πολύ συχνά λαμβάνει μορφές απρόσμενες, θα αναφερθούμε σε δύο ιδιαίτερα σημαντικές πολιτικές παρουσίες στην κοινή προσευχή Πάπα και Πατριάρχη στο Φανάρι. Καμία από τις δύο δεν προέρχεται από το ελληνικό κράτος, κι όμως είναι και οι δύο ελληνικές με τον τρόπο τους και μάλιστα φαινομενικά δεν έχουν καμία άμεση σχέση και σύνδεση με τη συνάντηση των δύο ιεραρχών αυτή καθαυτή.

Πρόκειται για δύο αξιωματούχους, έναν των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και έναν της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ήταν ταυτόχρονα παρόντες στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ο πρώτος ήταν ο Μάικλ Ρίγκας (Μιχαήλ Ρήγας), Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, υπεύθυνος για τη διοίκηση και τους πόρους. Ο δεύτερος ήταν ο Κωνσταντίνος Αλεξανδρής, υπεύθυνος Θρησκευτικής Διπλωματίας στην διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης). 

Δύο ελληνικής καταγωγής και ελληνορθόδοξοι υψηλοί διπλωματικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ και της ΕΕ ταυτόχρονα παρόντες στη συνάντηση Πάπα και Πατριάρχη… Τι περισσότερο να περιμένει κανείς για να διαπιστώσει τους αναπάντεχους τρόπους με τους οποίους η Ορθοδοξία και ο Ελληνισμός ασκούν από κοινού μια ιδιαίτερη παγκόσμια επιρροή; Είναι βέβαιο ότι η ταυτόχρονη παρουσία του Βατικανού, της Ουάσιγκτον και των Βρυξελλών στο Φανάρι όχι μόνο δεν πέρασε απαρατήρητη από το βαθύ τουρκικό κρατικό κατεστημένο, αλλά πιθανότατα προκάλεσε και εκνευρισμό, σε μια περίοδο που αυτός δεν λείπει. Πιθανότατα δε προκάλεσε εκνευρισμό και αρκετά βορειότερα…