Ιράκ: Αποχωρούν οι αμερικανικές δυνάμεις – Φόβοι για κενό ασφαλείας

Οι αμερικανικές δυνάμεις αποχωρούν την Τετάρτη από τις τελευταίες βάσεις τους στο Ιράκ, εξέλιξη που εντείνει τις ανησυχίες για τη δημιουργία κενού ασφαλείας, την περαιτέρω ενίσχυση των σιιτικών πολιτοφυλακών που υποστηρίζονται από το Ιράν και την πιθανότητα να βρει ευκαιρία να ανασυνταχθεί η αναζωπυρωμένη οργάνωση Ισλαμικό Κράτος.

Η αποχώρηση, την οποία η Τεχεράνη και οι σύμμαχοί της χαιρετίζουν ως νίκη, είχε συμφωνηθεί το 2024 επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν και υλοποιείται από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες διεξάγουν πόλεμο εναντίον του Ιράν.

Η εξέλιξη έρχεται 23 χρόνια μετά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν από τις δυνάμεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, μια επέμβαση που ακολούθησε περίοδος αναταραχής και χάους, η οποία κορυφώθηκε με την άνοδο του Ισλαμικού Κράτους.

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν κάλεσαν τους Αμερικανούς ψηφοφόρους να απομακρύνουν από το Κογκρέσο τους συμμάχους του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις αποχωρούν από το γειτονικό Ιράκ, όπου η Τεχεράνη έχει εδραιώσει σταδιακά την επιρροή της μέσω προσκείμενων σε αυτήν ένοπλων οργανώσεων μετά την πτώση του Ιρακινού δικτάτορα.

Παρότι η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων έχει ευρεία αποδοχή μεταξύ των Ιρακινών, ορισμένοι εκφράζουν ανησυχίες ότι οι δυνάμεις ασφαλείας που εκπαιδεύτηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από τις ΗΠΑ εξακολουθούν να μην είναι σε θέση να προστατεύσουν αποτελεσματικά τη χώρα. Συνολικά 4.500 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους σε περισσότερες από δύο δεκαετίες πολέμου.

"Το δίδαγμα των δύο τελευταίων δεκαετιών είναι ότι τα κενά ασφαλείας μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνα", δήλωσε ο Jassim al-Bahadli, Ιρακινός αναλυτής που συμβουλεύει τις δυνάμεις ασφαλείας.

Από την εισβολή στην επιστροφή κατά του Ισλαμικού Κράτους

Μετά την εισβολή των αμερικανικών δυνάμεων το 2003, οι ΗΠΑ προχώρησαν στην κατοχή της χώρας, εγκαθίδρυσαν κυβέρνηση υπό σιιτική ηγεσία και βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια πολυετή εξέγερση — αρχικά από υποστηρικτές του Σαντάμ Χουσεΐν και στη συνέχεια από την Αλ Κάιντα — ενώ ο εμφύλιος πόλεμος μεταξύ σουνιτών και σιιτών βύθισε το Ιράκ σε μια περίοδο μεγάλης βίας.

Οι αμερικανικές δυνάμεις αποχώρησαν στα τέλη του 2011, για να επιστρέψουν λιγότερο από τρία χρόνια αργότερα, προκειμένου να βοηθήσουν τις ιρακινές δυνάμεις να αντιμετωπίσουν το Ισλαμικό Κράτος. Η σουνιτική τζιχαντιστική οργάνωση είχε τρομοκρατήσει εκατομμύρια ανθρώπους, με τον πόλεμο εναντίον της να κορυφώνεται την περίοδο 2014-2017.

Περίπου διπλάσιοι Αμερικανοί στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους στην "Επιχείρηση Iraqi Freedom" σε σύγκριση με τον παράλληλο πόλεμο στο Αφγανιστάν, ο οποίος τερματίστηκε με την αιφνίδια αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων το 2021.

Στη φετινή σύγκρουση με το Ιράν, επτά από τους 18 Αμερικανούς στρατιωτικούς που έχουν καταγραφεί ως νεκροί έχασαν τη ζωή τους στο Ιράκ. Ο τελευταίος ήταν λοχίας του αμερικανικού στρατού, ο οποίος σκοτώθηκε τον Ιούλιο κατά τη διάρκεια ελεγχόμενης εξουδετέρωσης μη επανδρωμένου αεροσκάφους σε βάση κοντά στο Ερμπίλ.

"Νικητές" το Ιράν και οι σύμμαχοί του

Το Ιράν, το οποίο δηλώνει ότι απώτερος στόχος του είναι να αποχωρήσουν οι αμερικανικές δυνάμεις από ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, παρουσιάζει την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Ιράκ ως νίκη για τον λεγόμενο "άξονα αντίστασης", το δίκτυο ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη σε ολόκληρη την περιοχή.

"Αυτό που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία δεν είναι απαραίτητα μια άμεση ιρανική παρέμβαση, αλλά το ενδεχόμενο οι προσκείμενες στο Ιράν οργανώσεις να αισθανθούν ότι αποκτούν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων απουσία δυτικής στρατιωτικής παρουσίας. Οι οργανώσεις αυτές ενδέχεται να επιχειρήσουν να διευρύνουν τον ρόλο τους στη διαμόρφωση των κρατικών πολιτικών και να εδραιώσουν περαιτέρω την παρουσία τους σε κομβικούς θεσμούς", δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής Ahmed Younis, με έδρα τη Βαγδάτη.

Ορισμένοι Ιρακινοί αξιωματούχοι ασφαλείας, τόσο στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση όσο και στην ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή στα βόρεια της χώρας, εκτιμούν ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ ενδέχεται επίσης να δώσει νέα πνοή στους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους.

Παρά την ήττα του αυτοανακηρυχθέντος χαλιφάτου της οργάνωσης πριν από σχεδόν μία δεκαετία, οι μαχητές της εξακολουθούν να διαθέτουν δίκτυο "εν υπνώσει" πυρήνων.

Στο απόγειο της δράσης του, το Ισλαμικό Κράτος είχε θέσει υπό τον έλεγχό του περίπου το ένα τρίτο του Ιράκ και είχε σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους. Μεταξύ των θυμάτων ήταν και εκατοντάδες άνθρωποι που οι ίδιοι οι μαχητές είχαν καταγράψει σε βίντεο να εκτελούνται μέσα σε πρώην αμερικανική στρατιωτική βάση.

Οι αμερικανικές δυνάμεις παρείχαν στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας κρίσιμες πληροφορίες για τις κινήσεις του Ισλαμικού Κράτους, καθώς και δυνατότητες εναέριας επιτήρησης και αναγνώρισης.

"Το σημαντικότερο ερώτημα πλέον είναι εάν οι θεσμοί ασφαλείας του Ιράκ έχουν προετοιμάσει ένα βιώσιμο "Σχέδιο Β” για την περίοδο μετά την αποχώρηση του διεθνούς συνασπισμού", δήλωσε ο απόστρατος στρατηγός του ιρακινού στρατού Mohammed al-Jubouri, ο οποίος είχε διοικήσει ταξιαρχία κατά τον πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους.

"Ένα από τα χειρότερα σενάρια θα ήταν το Ισλαμικό Κράτος να αποκτήσει οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ιράκ εξακολουθεί να στερείται επαρκών δυνατοτήτων αντιαεροπορικής άμυνας για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τέτοιες απειλές".