Ο ΟΗΕ ενέκρινε τη διόρθωση του παγκόσμιου χάρτη ως προς το πραγματικό μέγεθος κρατών και ηπείρων

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε σήμερα το ψήφισμα με το οποίο προωθείται μια χαρτογραφική απεικόνιση του κόσμου πιο ακριβής σε ό,τι αφορά το μέγεθος των ηπείρων, όπως ζητούσαν το Τόγκο και πολλές αφρικανικές χώρες.

Το κείμενο, που στηρίχθηκε από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγκρίθηκε με 164 ψήφους υπέρ, μία κατά (εκείνη των ΗΠΑ) και έξι αποχές.

Τα Ηνωμένα Έθνη επέλεξαν έτσι να περιορίσουν τη χρήση των χαρτών του 16ου αιώνα, του χαρτογράφου Γεράρδου Μερκάτορ, που δεν απεικονίζουν το ακριβές μέγεθος των ηπείρων. Μεταξύ άλλων, στους χάρτες αυτούς η Γροιλανδία εμφανίζεται σχεδόν ισομεγέθης με την Αφρική, αν και η Αφρική στην πραγματικότητα είναι 14 φορές μεγαλύτερη.

«Ένας δίκαιος κόσμος ξεκινά με έναν δίκαιο χάρτη» είπε ο υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο Ρόμπερτ Ντάσεϊ πριν από την ψηφοφορία.

Το ψήφισμα δεν είναι νομικά δεσμευτικό και «σε καμία περίπτωση δεν απαγορεύει τη χρήση των μερκατορικών χαρτών για τη ναυσιπλοΐα και την αεροπλοΐα», διευκρίνισε το Τόγκο.

Οι ΗΠΑ, η μοναδική χώρα που καταψήφισε την πρόταση, υποστήριξε ότι προωθεί μια «ιδεολογική ατζέντα» και συνιστά «περισπασμό» από «τα πραγματικά προβλήματα της διεθνούς ειρήνης, της ευημερίας ή των καλών σχέσεων».

Οι χάρτες του Μερκάτορ χρησιμοποιούνται ευρέως στα σχολεία, αλλά το Τόγκο ελπίζει ότι θα τους αλλάξει όλους μέχρι τα τέλη του έτους. «Το Τόγκο θα είναι η πρώτη χώρα που θα αλλάξει τα βιβλία της γεωγραφίας. Στις τάξεις, πρέπει να τον αλλάξουμε (σ.σ. τον χάρτη) ώστε να δώσουμε το παράδειγμα σε όλες τις χώρες του κόσμου», πρόσθεσε ο υπουργός.

Το Τόγκο θα πιέσει άλλες κυβερνήσεις, σχολεία, διεθνείς οργανισμούς και τεχνολογικές εταιρείες να προωθήσουν τις αλλαγές. Η συζήτηση για τα επόμενα βήματα θα πρέπει να περιλαμβάνει εταιρείες γεωεντοπισμού και χαρτογράφησης, σημείωσε ο Ντάσεϊ, συνδέοντας την εκστρατεία αυτή με τις ευρύτερες προσπάθειες των αφρικανικών χωρών να αντιμετωπίσουν την κληρονομία της αποικιοκρατικής περιόδου. Τόνισε όμως δεν πρόκειται για «επίθεση» στην Ευρώπη ή σε άλλους πολιτισμούς.

«Ο κόσμος αλλάζει. Η Αφρική αλλάζει επίσης», κατέληξε.

Η εκστρατεία για τη διόρθωση του χάρτη

Το ψήφισμα έχει ως βασικό υποστηρικτή το Τόγκο, ενώ, σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας Ρομπέρ Ντισί, υποστηρίζεται από τα υπόλοιπα 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει τον συνολικό αριθμό των χωρών που το στηρίζουν.

«Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική, αλλά επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις. Επομένως, πρέπει όλοι να αποδεχθούμε την πραγματικότητα», δήλωσε.

Γιατί η Mercator «μικραίνει» την Αφρική

Η προβολή Mercator δημιουργήθηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Ζεράρντους Μερκάτορ, με βασικό στόχο να βοηθήσει τους ναυτικούς στη θαλάσσια πλοήγηση.

Σχεδόν πέντε αιώνες αργότερα, εξακολουθεί να αποτελεί το κυρίαρχο πρότυπο παγκοσμίως και χρησιμοποιείται ευρέως στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση.

Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο προβολής της Γης. Οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται σημαντικά μικρότερες από το πραγματικό τους μέγεθος, ενώ οι περιοχές σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη εμφανίζονται υπερβολικά μεγάλες.

«Χαρτογραφία της αποικιοκρατίας»

Ιστορικοί και γεωγράφοι υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η προβολή Mercator συνδέεται με δυτικά στερεότυπα. Ακτιβιστές έχουν μάλιστα χρησιμοποιήσει τον όρο «χαρτογραφία της αποικιοκρατίας», υποστηρίζοντας ότι ο συγκεκριμένος τρόπος απεικόνισης έχει επηρεάσει, έστω και υποσυνείδητα, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχετική σημασία διαφορετικών περιοχών του κόσμου, σημειώνει ο Guardian.

Κατά τους υποστηρικτές της αλλαγής, η οπτική συρρίκνωση του Παγκόσμιου Νότου και η υπερβολική διόγκωση των χωρών του Βόρειου Ημισφαιρίου έχουν ενισχύσει διαχρονικές ανισότητες σε τομείς όπως το εμπόριο, η ανάπτυξη και η εκπαίδευση

Η εναλλακτική Equal Earth

Ένας από τους σημαντικότερους επικριτές της Mercator ήταν ο Γερμανός ιστορικός Άρνο Πίτερς, ο οποίος παρουσίασε το 1973 τον χάρτη Peters, βασισμένο στην προβολή Gall-Peters.

Σήμερα, η εκστρατεία #CorrectTheMap του Τόγκο προωθεί ως εναλλακτική την Equal Earth, μια προβολή ίσης επιφάνειας που δημιουργήθηκε το 2018 από διεθνή ομάδα χαρτογράφων. Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι η χρήση της μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή της αντίληψης για την Αφρική και στην «αποαποικιοποίηση» των εκπαιδευτικών προγραμμάτων παγκοσμίως.

Ο Τζέι Τζέι Ενοχ, ανώτερος συνεργάτης της εταιρείας γεωπολιτικών κινδύνων JS Held στο Λονδίνο, συμφωνεί ότι η Mercator υποβαθμίζει οπτικά το πραγματικό μέγεθος της Αφρικής. Συνέδεσε την εκστρατεία με την προσπάθεια των αφρικανικών κρατών να αποκτήσουν «μεγαλύτερη επιρροή στους παγκόσμιους θεσμούς και μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο εκπροσωπείται η ήπειρος».

Όπως σημείωσε, η υιοθέτηση ενός χάρτη ίσης επιφάνειας «θα παρείχε μια ακριβέστερη βάση για την εκπαίδευση και την κατανόηση του κοινού, ενώ θα σηματοδοτούσε ότι η δημογραφική, οικονομική και γεωπολιτική σημασία της Αφρικής δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται μέσα από κληρονομημένες και παραμορφωμένες συμβάσεις», μεταδίδει το βρετανικό μέσο ενημέρωσης.