Οι συμβολισμοί της κηδείας Χαμενεΐ στο Ιράν

Είναι μόλις η δεύτερη φορά που η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν οδηγεί ανώτατο ηγέτη της στην τελευταία του κατοικία.

Η προηγούμενη ήταν το 1989, όταν ο πρωτεργάτης της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, αγιατολλάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί εγκατέλειπε τη ζωή από φυσικά αίτια σε ηλικία 86 ετών.

Η κηδεία του Χομεϊνί υπήρξε απολύτως επεισοδιακή και εντέλει τελέσθηκε ινγκόγκνιτο, καθώς κατά την αρχική προσπάθεια χρειάστηκε να φυγαδευτεί με ελικόπτερο η σορός, την οποία είχε αρπάξει το τεράστιο πλήθος σε κατάσταση απόλυτης αλλοφροσύνης, με πρώτους τους Φρουρούς της Επανάστασης που είχαν αναλάβει την διατήρηση της τάξης.

Συνολικά προσήλθαν 10 εκατομμύρια Ιρανοί, ήτοι το ένα έκτο του συνολικού πληθυσμού, ποδοπατήθηκαν μέχρι θανάτου οκτώ άνθρωποι, ενώ πολλοί έσπευδαν να κόψουν κομμάτια από το σάβανο και άλλοι έπεφταν στον λάκκο που είχε ανοιχτεί για τον Οδηγητή. Πλην του Ιράν, εθνικό πένθος είχαν κηρύξει το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, η Ινδία, η Συρία και ο Λίβανος.

Την επικήδεια προσευχή εκφώνησε τότε ο 90χρονος μεγάλος αγιατολλάχ Μοχάμεντ-Ρεζά Γκολπαϊγκανί, ο οποίος ακουγόταν για πιθανός διάδοχος του εκλιπόντος. Εντέλει, όμως, το σώμα των εκλεκτόρων (Συμβούλιο των Ειδημόνων) προτίμησε κάποιον νεότερο και με μεγαλύτερη πολιτική εμπειρία, έστω και αν αυτός δεν διέθετε τον θρησκευτικό τίτλο του μεγάλου αγιατολλάχ (marja): τον έως τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ.

Είχε προηγηθεί έναν χρόνο νωρίτερα η τροποποίηση της σχετικής συνταγματικής διάταξης, καθώς ο Χομεϊνι είχε καθαιρέσει τον νενομισμένο διάδοχό του, αγιατολλάχ Αλί Μονταζερί (αργότερα πρόσωπο αναφοράς των "μεταρρυθμιστών”) επειδή αυτός κατήγγειλε το κύμα εκτελέσεων στις φυλακές το 1988.

Η κυριαρχία του Χομεϊνί στα ιρανικά πράγματα μετεπαναστατικώς ήταν τέτοια που ακόμη και αντίπαλοι του καθεστώτος αισθάνονταν ίλιγγο για το κενό που είχε διανοιχθεί. Όμως ο λιγότερο χαρισματικός Χαμενεΐ αποδείχθηκε επιδέξιος στην εμπέδωση της δικής του εξουσίας, μέσω ελιγμών, πραγματιστικών συμβιβασμών και ασφαλώς της συμμαχίας με το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, στο οποίο επέτρεψε να συγκεντρώσει μεγάλη οικονομική και πολιτική ισχύ.

Εγκαινιάσθηκε έτσι, μετά τον επαναστατικό αναβρασμό και τον οκταετή αιματηρό πόλεμο με το Ιράκ, μια 37ετής περίοδος, όχι ασφαλώς ανέφελη, αλλά οπωσδήποτε σημαδεμένη από την επιδίωξη μιας "κανονικότητας”, εν μέσω συνεχιζόμενης αστικοποίησης και εκσυγχρονισμού, ενηλικίωσης νεότερων γενεών ξένων προς τις παραστάσεις του παρελθόντος και παρεμπιπτόντως υποχώρησης της θρησκευτικής πίστης.

Σε αντίθεση με τον Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ αξιώθηκε μαρτυρικό τέλος, γεγονός που τον τοποθετεί στο σιιτικό πάνθεον. Εξ ού και οι εκλέκτορες, σε εν κρυπτώ συνεδρίασή τους ανέδειξαν ως διάδοχο του εκλιπόντος τον υιό του, Μοτζταμπά. Επρόκειτο για ενός είδους ήττα, προκειμένου περί καθεστώτος το οποίο γεννήθηκε από την ανατροπή μιας κληρονομικής μοναρχίας, αλλά ταυτοχρόνως και για ένα ισχυρό μήνυμα συνέχειας, πολεμικής αποφασιστικότητας (και ασφαλώς πρωτοκαθεδρίας των Φρουρών, στους οποίους υπηρέτησε ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ).

Οι επίσημες τελετές αυτών των ημερών για τον αποχαιρετισμό του Αλί Χαμενεΐ, τις οποίες κατέστησε δυνατές η κατάπαυση του πυρός με τις ΗΠΑ, συνεχίζουν και ενισχύουν το ίδιο μήνυμα.

Παρά την ανάκληση κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών των ιρανικών εθνικών συμβόλων (ακόμη και της προϊσλαμικής ιστορίας), η κηδεία Χαμενεϊ σηματοδοτεί μιαν επάνοδο του επίσημου λόγου στην καθαρά θρησκευτική γλώσσα. Εξ ού και η σορός προβλέπεται να "περιοδεύσει” σε μία σειρά ιερών τόπων του σιιτικού Ισλάμ, ακόμη και εκτός Ιράν: Κομ, Καρμπάλα και Νατζάφ του Ιράκ, Μασχάντ. Όπως δηλώθηκε, ήταν επιθυμητή και μία στάση στο Πακιστάν, αλλά αυτό δεν κατέστη πρακτικώς εφικτό.

Υπηρετεί αυτό και ένα ορισμένο άνοιγμα προς τα ομόδοξα έθνη, σε μία προσπάθεια να τονισθεί η ενότητα της Ούμμα (και προφανώς του "πρωτοπόρου” ρόλου της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε αυτόν).

Από αυτή την άποψη, οι Ιρανοί ιθύνοντες πέτυχαν τον στόχο τους. Παρά τις προσπάθειες που φέρεται να κατέβαλαν ο Μάρκο Ρούμπιο και οι υπ' αυτόν αμερικανικές πρεσβείες να αποτρέψουν την αντιπροσώπευση ξένων κυβερνήσεων στην κηδεία, καταγράφηκε η παρουσία επισήμων (υψηλόβαθμων ή χαμηλόβαθμων) από περίπου τριάντα χώρες. Και έχει ασφαλώς τη σημασία του ότι όλοι αυτοί αποτίουν τιμή στον δολοφονηθέντα σε αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση πολιτικο-θρησκευτικό ηγέτη ενός καθεστώτος που η Δύση θεωρεί παρία.

Μεταξύ των υψηλών επισκεπτών ξεχωρίζουν ασφαλώς ο πρωθυπουργός και ο αρχηγός του γενικού επιτελείου του Πακιστάν (ήτοι της χώρας που κατεξοχήν διαμεσολαβεί τις έμμεσες συνομιλίες Ιράν-ΗΠΑ), ο πρώην πρόεδρος, νυν αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και επικεφαλής του κυβερνώντος κόμματος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ (ο οποίος και ενδυματολογικά αντέγραψε τους οικοδεσπότες του με μαύρο ένδυμα χωρίς γραβάτα), ο αντιπρόεδρος της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης της Κίνας Χε Ουέι, και οι ηγέτες γειτονικών χριστιανικών κρατών, όπως η Γεωργία και η Αρμενία.

Η μεγάλη έκπληξη, πάντως, ήταν η παρουσία αντιπροσωπείας της Σαουδικής Αραβίας, ήτοι του μεγάλου περιφερειακού ανταγωνιστή του Ιράν, υπό τον υφυπουργό Άμυνας.

Το παιχνίδι των συμβολισμών έφθασε σε τέτοιο σημείο, ώστε κατά την εμφάνιση κάθε αντιπροσωπείας ενώπιον του φερέτρου του  Χαμενεΐ, να ψάλλεται κατάλληλα επιλεγμένο χωρίο του Κορανίου, υπό τύπον κωδικοποιημένου διπλωματικού μηνύματος. Οι δε Άραβες φιλοξενούμενοι είχαν την ευκαιρία να το αντιληφθούν καλύτερα, καθότι διατυπωμένο στη μητρική τους γλώσσα.

Για την αντιπροσωπεία της Χαμάς επελέγη το "Ανάμεσα στους πιστούς υπάρχουν άνδρες που έχουν αποδείξει την πιστότητά τους σε ό,τι έχουν υποσχεθεί στον Θεό. Μερικοί από αυτούς έχουν εκπληρώσει την υπόσχεσή τους, άλλοι περιμένουν τη σειρά τους. Δεν έχουν αλλάξει ποτέ τη δέσμευσή τους στο ελάχιστο”.

Για την Χεζμπολάχ το: "Μην διστάζετε ούτε να θλίβεστε, γιατί εσείς θα έχετε το πάνω χέρι, αν είστε αληθινοί πιστοί. Εναλλάσσουμε αυτές τις ημέρες νίκης και ήττας μεταξύ των ανθρώπων, ώστε ο Θεός να αποκαλύψει τους αληθινούς πιστούς, να επιλέξει μάρτυρες από ανάμεσά σας, γιατί ο Θεός δεν συμπαθεί τους αδίκους”.

Για την Κίνα: "Ο Θεός το όρισε αυτό μόνο ως καλά νέα για εσάς και καθησύχαση για τις καρδιές σας. Και η νίκη προέρχεται μόνο από τον Θεό”.

Για το Κατάρ: "Για να σας συγχωρήσει ο Θεός για τις παρελθούσες και μελλοντικές σας αδυναμίες, να ολοκληρώσει την εύνοιά Του πάνω σας και να σας καθοδηγήσει στο Ευθύ Μονοπάτι, και για να σας βοηθήσει ο Θεός με μια μεγάλη νίκη”.

Για την Τουρκία: "Ο Θεός έχει ανυψώσει σε βαθμό εκείνους που αγωνίζονται με τον πλούτο και τη ζωή τους πάνω από εκείνους που μένουν πίσω. Ο Θεός έχει υποσχεθεί στον καθένα μια καλή ανταμοιβή, αλλά όσοι αγωνίζονται θα λάβουν μια πολύ καλύτερη ανταμοιβή από τους άλλους”.

Για το Πακιστάν: "Κύριέ μου! Χάρισέ μου μια έντιμη είσοδο και μια έντιμη έξοδο, και δώσε μου μια υποστηρικτική εξουσία από τον Εαυτό Σου”.

Για την Αίγυπτο: "Η ανταμοιβή τους από τον Κύριό τους θα είναι οι Κήποι της Αιώνιας Περιόδου, κάτω από τους οποίους ρέουν ποτάμια, για να μείνουν εκεί για πάντα. Ο Αλλάχ είναι ευχαριστημένος μαζί τους και είναι ευχαριστημένοι μαζί Του. Αυτό είναι μόνο για όσους σέβονται τον Κύριό τους”.

Αλλά ειδικά για την Σαουδική Αραβία προτιμήθηκε μια μάλλον δηλητηριώδης επιλογή: "Δύο στρατοί συναντήθηκαν στη μάχη: ο ένας πολεμούσε για τον σκοπό του Θεού και ο άλλος πολεμούσε κατά της αλήθειας. Οι πιστοί είδαν τον εχθρό τους διπλάσιο σε αριθμό. Αλλά ο Θεός στηρίζει με τη νίκη Του όποιον θέλει. Σίγουρα σε αυτό υπάρχει ένα μάθημα για τους ανθρώπους με διορατικότητα”.