Η κλιματική αλλαγή πλήττει την αγροτική παραγωγή - Η θλιβερή εικόνα στην αμπελουργία της Κρήτης

Πατάτες και ντομάτες μικρότερου μεγέθους, σύκα και σταφύλια από τον Ιούλιο, εσπεριδοειδή πριν από τον χειμώνα. Είναι μερικές μόνον από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και κυρίως της παρατεταμένης ανομβρίας και των υψηλών θερμοκρασιών που επικρατούν στη χώρα και φέτος, με τους μεν αγρότες να βρίσκονται αντιμέτωποι με σοβαρές απώλειες στο εισόδημά τους, τους δε καταναλωτές να πληρώνουν ακριβά, ακόμη και στις λαϊκές αγορές, τα νωπά φρούτα και λαχανικά.

Μείωση παραγωγής

Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί αυτό του κρητικού αμπελώνα.  Οπως έχει γράψει το newshub.gr (ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ) η κλιματικη κρίση έχει πλήξει τους αμπελώνες στην Κρήτη, με αποτέλεσμα η φετινή παραγωγή να είναι μειωμένη σχεδον κατά 60% σε σχέση με πέρυσι. 

Οπως επισημαίνει μάλιστα ο Πρόεδρος των Μικρών Συνεταιρισμών της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών της ΕΘΕΑΣ κ. Μύρων Χιλετζάκης, πάνω από τα μισά σταφύλια λείπουν από τα χωράφια, τη στιγμή που η συγκομιδή έγινε πάρα πολυ νωρίς, με συνέπεια να μην μπορούν να καλυφθούν οι αγορες και η ζήτηση που υπαρχει. Ενώ σε ό,τι αφορά τα Οινοποιεία ο κ. Χιλετζάκης, λέει ότι  οι δεξαμενές τους δεν έχουν καθόλου λευκό κρασί.

Για αυτό και ο Πρόεδρος των Μικρών Συνεταιρισμών της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών της ΕΘΕΑΣ χαρακτηρίζει τη φετινή χρονιά ως ιδιαίτερη τόσο για την αμπελουργία, όσο και για την ελαιοκομία στην Κρήτη.
 

Ενώ ιδιαίτερα ανήσυχος είναι και ο ομότιμος καθηγητής σήμερα του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Μανόλης Ν. Σταυρακάκης.  Οπως εχει πει στο newshub.gr ο κ. Σταυρακάκης, χωρίς να κινδυνολογεί αλλά με σαφήνεια απάντησε σε τρία βασικά ερωτήματα που του θέσαμε και οι απαντήσεις του, αν θέλουμε να κρατήσουμε ζωντανό τον κρητικό αμπελώνα με τα εξαιρετικής ποιότητας "δώρα" του, δεν πρέπει να αγνοηθούν.

Ακόμα κι αν η Πολιτεία και οι φορείς της επιμένουν να κρατούν κλειστά τα μάτια μπροστά στο σοβαρό πρόβλημα οι αμπελουργοί δεν πρέπει να τους ακολουθήσουν αλλά να τους υποχρεώσουν σε αλλαγή τακτικής. Γιατί οι αμπελουργοί είναι εκείνοι που βλέπουν τη μια χρονιά την παραγωγή του να χάνεται από περονόσπορο, την άλλη από σήψη και την επόμενη από ακαρπία.

Σήμερα η κλιματική αλλαγή έχει αναβαθμιστεί σε κρίση, αλλά ακόμη να κινητοποιήσει τους αρμόδιους φορείς. Είναι αισιόδοξο το γεγονός ότι τελευταία οι αμπελουργικοί και οινοποιητικοί φορείς της ελληνικής αμπελουργίας άρχισαν να δραστηριοποιούνται αναφορικά με την κλιματική κρίση.

«Η έντονη προσβολή του κρητικού αμπελώνα από τον περονόσπορο το 2011, έδειξε ότι «ακραίες καιρικές συνθήκες» για τα αμπέλια δεν αποτελούν μόνο οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ξηρασία ή και οι ραγδαίες βροχές τον Αύγουστο.

Ακόμη και οι μικρές αλλά συνεχείς και ακανόνιστες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας του αέρα και των βροχοπτώσεων μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες καταστροφές.

Τότε, η ομάδα εργασίας (Μ. Ν. Σταυρακάκης, Ε. Παπλωματάς, Κ. Χρονοπούλου, Δ. Βακαλουνάκης) που συστήθηκε με απόφαση  του υπουργού ΥΠΑΑΤ, ερεύνησε και υπέβαλλε στην ΕΕ πρόταση αποζημίωσης των αμπελουργών, που έγινε αποδεκτή.

Σήμερα, βλέποντας τα πράγματα, εκτιμώ ότι ήταν θετικό που αποζημιώθηκαν οι κρητικοί αμπελουργοί, αλλά δεν ξέρω πόσο ωφελήθηκε μακροπρόθεσμα η κρητική αμπελουργία από την επανάπαυση τόσο του κράτους όσο και των αμπελουργών. 

Ασφαλώς και έχει μέλλον το αμπέλι στο νησί μας. Το δείχνει το μακρύ παρελθόν. Με σχεδιασμό σε βραχύ και μακρό χρόνο, τα αμπέλια θα συνεχίσουν να παράγουν, αλλά με μεγαλύτερο κόστος, ο κίνδυνος της μείωσης της ανταγωνιστικότητας των κρητικών κρασιών θα είναι υψηλός», είχε δηλώσει (Δείτε όλη τη συνέντευξη ΕΔΩ).

Οι πατάτες

Ενα άλλο είναι αυτό της πατάτας Νάξου, αλλά και του Νευροκοπίου, αμφότερα προϊόντα αναγνωρισμένα ως Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Φέτος η παραγωγή πατάτας Νάξου έφτασε μόλις στους 1.800 τόνους από 6.000 τόνους που διαμορφωνόταν ετησίως τα προηγούμενα χρόνια. Τα ανησυχητικά σημάδια είχαν φανεί από πέρυσι όταν η παραγωγή μειώθηκε σε 4.000 τόνους, με τη μείωση αυτή να αποδίδεται επίσης στη λειψυδρία.

Σοβαρά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και οι πατατοπαραγωγοί στο Κάτω Νευροκόπι, με κυρίαρχο αυτό της μικροκαρπίας, εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών που έχουν επικρατήσει, αλλά και της έλλειψης νερού. Λόγω της έλλειψης νερού φέτος σπάρθηκαν λιγότερα στρέμματα, γύρω στις 15.000, ενώ πέρυσι έφταναν περίπου σε 20.000 στρέμματα. Βεβαίως, ακριβώς λόγω των δυσμενών για τη γεωργία καιρικών συνθηκών, και η παραγωγή του 2023 ήταν μικρότερη από αυτή των προηγούμενων ετών. Το γεγονός δε ότι καταφεύγουν όλο και περισσότεροι παραγωγοί στις γεωτρήσεις αναζητώντας νερό, ανεβάζει το κόστος άρδευσης ακόμη και τρεις φορές πάνω σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές.

Υψηλό το κόστος

Η λειψυδρία και η ζέστη φαίνεται ότι έδωσαν τη χαριστική βολή στην ελληνική πατατοκαλλιέργεια, έπειτα από σειρά προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί στην Ελλάδα. Το κόστος λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη και αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επίσης, η καλλιέργεια πατάτας απαιτεί πολλή ενέργεια, το κόστος της οποίας έχει επίσης αυξηθεί.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ενώ πριν από 24 χρόνια η καλλιέργεια της πατάτας στην Ελλάδα κάλυπτε 20,26 χιλιάδες εκτάρια (202.600 στρέμματα), φτάνοντας ακόμη και σε 36,15 χιλιάδες εκτάρια το 2006, από το 2016 βρίσκεται κάτω από τα 20.000 εκτάρια και μάλιστα τη διετία 2023-2024 πλησιάζει επικίνδυνα τα 10.000 εκτάρια. Το 2023 η πατατοκαλλιέργεια στην Ελλάδα ήταν 12,04 χιλιάδες εκτάρια και φέτος 12.700 εκτάρια. Οσο για την τιμή λιανικής, αυτή σε σύγκριση με το 2015 είναι υψηλότερη κατά 55,51%. «Ολα τα προϊόντα φέτος ήταν πρώιμα λόγω της ζέστης και αυτό θα συνεχισθεί και για άλλα προϊόντα, όπως τα πορτοκάλια και εν γένει τα εσπεριδοειδή, η ανάπτυξη των οποίων και η συγκομιδή αναμένεται περίπου 20 ημέρες νωρίτερα από το σύνηθες», ανέφερε, μιλώντας στην «Καθημερινή», ο κ. Γιώργος Πολυχρονάκης, ειδικός σύμβουλος του Συνδέσμου Ελληνικών Επιχειρήσεων Εξαγωγής Φρούτων, Λαχανικών και Χυμών Incofruit-Hellas. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι αν και φέτος τα εσπεριδοειδή αναπτύσσονται καλά, ενδεχομένως να υπάρξει πρόβλημα εάν μες στον επόμενο μήνα δεν σημειωθούν βροχοπτώσεις στις κύριες περιοχές παραγωγής. Σημειώνεται ότι σε αυτές συγκαταλέγεται και η Λακωνία, η οποία το τελευταίο διάστημα αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα λειψυδρίας.

Ο ρόλος του καύσωνα

Ο καύσωνας που σημειώθηκε τον Ιούνιο έπληξε και την παραγωγή επιτραπέζιων σταφυλιών, καθώς δεν ωρίμασαν όπως έπρεπε ώστε να είναι τραγανά και να αντέχουν περισσότερο στα διάφορα στάδια διαλογής από τα οποία περνούν μέχρι να εξαχθούν. Ακριβώς δε λόγω της πρώιμης παραγωγής όχι μόνο στα σταφύλια αλλά και σε άλλα προϊόντα, συμβαίνει το εξής: οι Ελληνες παραγωγοί χάνουν τμήμα της αγοράς, εγχώριας και ξένης, καθώς όταν οι καταναλωτές περιμένουν το προϊόν, δεν υπάρχουν πλέον επαρκείς ποσότητες. Οι Ισπανοί, έχοντας αντιμετωπίσει εδώ και χρόνια το φαινόμενο της ερημοποίησης, προχώρησαν στην καλλιέργεια όψιμων ποικιλιών, καταφέρνοντας έτσι να εκτοπίσουν από τις διεθνείς αγορές την παραγωγή άλλων χωρών, μεταξύ αυτών και της Ελλάδας. Σε περιοχές, πάντως, της Μακεδονίας όπου κάποιοι παραγωγοί προχώρησαν στην καλλιέργεια όψιμων ποικιλιών, κατάφεραν πέρυσι να εξασφαλίσουν ένα ιδιαιτέρως καλό εισόδημα.

Οι καταναλωτές από την άλλη θα πρέπει μάλλον να συνηθίσουν ότι οι τιμές των οπωρολαχανικών και εν γένει των τροφίμων θα εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, με την Τράπεζα της Ελλάδος να τη χαρακτηρίζει νέο παράγοντα αβεβαιότητας για την πορεία του πληθωρισμού.