Κρήτη: Αναβρασμός για το Προεδρικό Διάταγμα που θα οδηγήσει σε μαρασμό χωριά και μικρές τοπικές κοινωνίες

Ιδιαίτερη ανησυχία επικρατεί στην τοπική κοινωνία της Κρήτης για τις επιπτώσεις που επιφέρει το νέο Προεδρικό Διάταγμα, με το οποίο περιορίζεται η σε οικισμούς κάτω των 2000 κατοίκων.

Πρόκειται για μια ανησυχία, η οποία, όπως έχει γράψει το newshub.gr (ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ)  εκφράστηκε και στη συνάντηση που είχαν πρόσφατα Δήμαρχοι των ορεινών Δήμων της Κρήτης με τον Υφυπουργό Παρά τω Πρωθυπουργώ, Θανάση Κοντογεώργη, στο Αναπτυξιακό Κέντρο Ψηλορείτη (ΑΚΟΜΜ), στα Ανώγεια.

Οπως τόνισαν στη διάρκεια της σύσκεψης οι μετέχοντες Δήμαρχοι, το ΠΔ, όχι μόνο περιορίζει τη δόμηση σε οικισμούς άνω των 700 κατοίκων, αλλά θα οδηγήσει σε σοβαρές συνέπειες στην αξιοποίηση της περιουσίας των κατοίκων και στην παραμονή του πληθυσμού στις ορεινές περιοχές.

Όπως επισημαίνεται από τους ίδιους, το νέο πλαίσιο «επιφέρει δραστικούς περιορισμούς στη δόμηση», καθώς με τη νέα ζωνοποίηση «μεταβάλλεται το καθεστώς χρήσεων γης […] με αποτέλεσμα σημαντικός αριθμός οικοπέδων να χάνει την οικοδομησιμότητά του και να μετατρέπεται ουσιαστικά σε αγροτεμάχια».

Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε όλη τη χώρα και ιδιαίτερα στην Κρήτη, με την Τοπική Αυτοδιοίκηση να ζητά το άμεσο «πάγωμα» της εφαρμογής του Π.Δ. και την αναθεώρησή του «στη βάση αρχών δικαιοσύνης, αναπτυξιακής λογικής και συνταγματικής συνέπειας».

Υποβάθμιση

Μέσα από το ΠΔ, επέρχεται μια υποβάθμιση των περιουσιών καθώς, όπως σημειώνεται, πολλά υφιστάμενα οικόπεδα καθίστανται μη οικοδομήσιμα, γεγονός που πλήττει άμεσα τους ιδιοκτήτες και ανατρέπει δεδομένα δεκαετιών, αφού οικισμοί οδηγούνται στο να χάνουν τη δυνατότητα δόμησης ενώ τα υπάρχοντα οικόπεδα μετατρέπονται σε αγροτεμάχια, δημιουργώντας μια συνθήκη μαζικής απαξίωσης της ιδιωτικής περιουσίας και οδηγεί στην επιτάχυνση της ερήμωσης της υπαίθρου».

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το ζήτημα της ανασφάλειας δικαίου που δημιουργείται, καθώς – όπως τονίζεται – «δεν υπάρχει σαφής χρονικός ορίζοντας» για το μεταβατικό διάστημα εφαρμογής, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα για πολίτες, επαγγελματίες και επενδυτές.

Σημειώνεται ότι το θέμα αυτό ήρθε στη Βουλή πρόσφατα μέσα από την Αναφορά που κατέθεσε προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη.

Μέσα από την Αναφορά της, αναδεικνύει ότι το συγκεκριμένο Προεδρικό Διάταγμα δεν αποτελεί μια απλή πολεοδομική ρύθμιση, αλλά μια βαθιά παρέμβαση που αλλάζει τους όρους ανάπτυξης της περιφέρειας, χωρίς σχέδιο, χωρίς διάλογο και χωρίς πρόβλεψη για τις συνέπειες.

«Αυτό που συμβαίνει σήμερα με το Προεδρικό Διάταγμα για τους οικισμούς δεν είναι μια τεχνική διόρθωση, και η νοοτροπία που το συνοδεύει σίγουρα δεν είναι καινούργια. Είναι μια πολιτική επιλογή που ακυρώνει στην πράξη τον κόπο και τις περιουσίες χιλιάδων ανθρώπων, που αντίκειται στις κυβερνητικές διακηρύξεις για δήθεν στήριξη της Περιφέρειας και του δημογραφικού, και που νομοτελειακά θα οδηγήσει στην ερήμωση της Περιφέρειας και της υπαίθρου. Πολίτες που αγόρασαν, επένδυσαν, πλήρωσαν φόρους για οικόπεδα εντός οικισμών, βλέπουν ξαφνικά τις περιουσίες τους να απαξιώνονται και να μετατρέπονται σε χωράφια.
Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι όλο αυτό γίνεται χωρίς σαφείς κανόνες, χωρίς μεταβατικό πλαίσιο, χωρίς ασφάλεια δικαίου. Δημιουργείται ένα περιβάλλον απόλυτης αβεβαιότητας που παγώνει κάθε δραστηριότητα, κάθε επένδυση, κάθε προοπτική», δήλωσε κλείνοντας η Βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, η οποία θα συνεχίσει με κλιμάκωση την εν λόγω κοινοβουλευτική διεκδίκηση για ένα θέμα που «πλήττει το παρόν και το μέλλον αυτού του τόπου», κατεληξε η ίδια.

Η αναλυση των... αντιδράσεων

Το εν λόγω Προεδρικό Διάταγμα, όπως έχει τροποποιηθεί, ανατρέπει ένα παγιωμένο καθεστώς άνω των σαράντα (40) ετών, απαξιώνει υφιστάμενες περιουσίες, αναστέλλει την αναπτυξιακή προοπτική και προκαλεί σημαντικές κοινωνικές, οικονομικές και χωροταξικές ανισότητες στην ελληνική ύπαιθρο.
 

1. Ανατροπή ισχύοντος καθεστώτος – Απαξίωση περιουσιών
Με τις νέες ρυθμίσεις, σημαντικός αριθμός ιδιοκτησιών σε οικισμούς 701–2.000 κατοίκων καθίσταται μη οικοδομήσιμος.
Πρόκειται για ακίνητα τα οποία:
• αποκτήθηκαν ως οικόπεδα,
• μεταβιβάστηκαν ως οικόπεδα,
• φορολογήθηκαν επί δεκαετίες ως οικόπεδα,
• εντάχθηκαν σε δημόσια έργα και δίκτυα ως άρτια και οικοδομήσιμα.
Η αιφνίδια μετατροπή τους σε αγροτεμάχια συνεπάγεται σημαντική απώλεια αξίας, χωρίς πρόβλεψη αντισταθμιστικών μέτρων. Η Πολιτεία οφείλει να σεβαστεί τους πολίτες που επένδυσαν, με κόπο και θυσίες, στη γη τους βάσει του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου.

2. Πάγωμα ανάπτυξης και υποβάθμιση οικισμών
Το νέο πλαίσιο:
• αναστέλλει επενδύσεις,
• παγώνει την οικοδομική δραστηριότητα,
• υποβαθμίζει δυναμικούς οικισμούς,
• προκαλεί οικονομική ασφυξία σε νοικοκυριά και επαγγελματίες,
• οδηγεί σε πολυετή στασιμότητα έως την ολοκλήρωση νέων μελετών.


3. Ζητήματα συνταγματικότητας και αναλογικότητας
Οι ρυθμίσεις αυτές εγείρουν σοβαρά ζητήματα ως προς:
• το άρθρο 17 του Συντάγματος (προστασία ιδιοκτησίας),
• την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη,
• την αρχή της ισότητας και της αναλογικότητας.
Οι πολίτες διαμόρφωσαν τη ζωή και τις επενδύσεις τους βάσει ενός σταθερού πλαισίου, το οποίο μεταβάλλεται μονομερώς.

4. Ανισότητες μεταξύ όμορων οικισμών
Το Προεδρικό Διάταγμα δημιουργεί αδικαιολόγητες ανισότητες ακόμη και μεταξύ γειτονικών οικισμών με κοινά χαρακτηριστικά, μόνο λόγω πληθυσμιακών ορίων.
Έτσι:
• οικισμοί με πληθυσμό άνω των 700 κατοίκων υφίστανται περιορισμούς,
• ενώ όμοροι οικισμοί κάτω  του ορίου συνεχίζουν σχεδόν απρόσκοπτα την ανάπτυξή τους.
Η διαφοροποίηση αυτή παραβιάζει την αρχή της ισότητας.

Τα παραπάνω έχουν ως αποτελεσμα να συμβούν τα παρακάτω:

Α. Κίνδυνος συγκέντρωσης γης
Η απαξίωση των μικρών ιδιοκτησιών ενδέχεται να οδηγήσει σε αναγκαστικές πωλήσεις, ευνοώντας τη συγκέντρωση γης σε λίγους. Με το ισχύον πλαίσιο, μεγάλοι επενδυτές μπορούν να αποκτούν εκτεταμένες εκτάσεις και να προχωρούν σε ιδιωτική πολεοδόμηση εκτός σχεδίου, δημιουργώντας νέους οικιστικούς πυρήνες χωρίς ουσιαστική σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες.

Β. Αλλοίωση της φυσιογνωμίας της υπαίθρου
Η εξέλιξη αυτή:
• αλλοιώνει τον χαρακτήρα των οικισμών,
• αποδυναμώνει την κοινωνική συνοχή,
• μετατρέπει την ύπαιθρο σε πεδίο κερδοσκοπικής εκμετάλλευσης.
Οι ελληνικοί οικισμοί δημιουργήθηκαν από ανθρώπους που ανέπτυξαν τον τόπο τους με κόπο.
Η απαξίωση της περιουσίας τους συνιστά όχι μόνο οικονομική, αλλά και ηθική απαξίωση.

Γ. Μετατόπιση του χωροταξικού σχεδιασμού προς ιδιωτική πολεοδόμηση
Η σταδιακή μετατόπιση του χωροταξικού σχεδιασμού προς ιδιωτικά μοντέλα ανάπτυξης:
• αποδυναμώνει τους μικροϊδιοκτήτες,
• ευνοεί μεγάλες οργανωμένες επενδύσεις,
• προσανατολίζει την ανάπτυξη κυρίως στην παραθεριστική κατοικία.

Κατόπιν των ανωτέρω ζητείται:
1. Τη νομοθετική κατοχύρωση της υφιστάμενης κατάστασης και την επανέγκριση των ορίων οικισμών, όπως ορίστηκαν με τα Π.Δ. του 1985.
2. Τη διατήρηση της αρτιότητας των οικοπέδων, όπως ίσχυε επί σαράντα (40) έτη.
3. Την κατάργηση της απαίτησης αρτιότητας άνω των δύο (2) στρεμμάτων στις επεκτάσεις του 1985 (ζώνες Π.Ε.Χ.).
4. Την πλήρη απόσυρση του Π.Δ. (ΦΕΚ 194/Δ/15.04.2025) και του άρθρου 63 του ν. 5215/2025.

Σε διαφορετική περίπτωση, να θεσπιστεί μεταβατική περίοδος τουλάχιστον πέντε (5) ετών, ώστε οι ιδιοκτήτες να έχουν τον αναγκαίο χρόνο προσαρμογής στα νέα δεδομένα.

Η ανάπτυξη της υπαίθρου δεν μπορεί να βασίζεται στην απαξίωση της μικρής ιδιοκτησίας ούτε στη συγκέντρωση της γης σε λίγους. Σε κανένα ανεπτυγμένο κράτος δεν παρατηρούνται αιφνίδιες ανατροπές, όπου ακίνητα που είχαν αναγνωριστεί επίσημα ως οικοδομήσιμα μετατρέπονται εκ των υστέρων σε αγροτεμάχια.

Α.Κ.