Μιχάλης Καραμαλάκης στο Συνέδριο της Κ.Ε.Δ.Ε: «Ισχυρός δήμος σημαίνει ισχυρό δημοτικό συμβούλιο»

Στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, στην Καλαμάτα, μίλησε ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης του Δήμου Ηρακλείου, Μιχάλης Καραμαλάκης. Ο κ. Καραμαλάκης είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Κ.Ε.Δ.Ε. Η ομιλία του είχε τίτλο «Ισχυρός δήμος σημαίνει ισχυρό δημοτικό συμβούλιο».

Στο πρώτο μέρος της ομιλίας του, ο κ. Καραμαλάκης στήριξε ρητά τις διεκδικήσεις της Ένωσης. Βάση της τοποθέτησής του ήταν η μελέτη της Κ.Ε.Δ.Ε. με την Ε.Ε.Τ.Α.Α., η οποία, όπως τόνισε, «κατέγραψε με ακρίβεια» τα βάρη των δήμων. Οι δήμοι διαφέρουν μεταξύ τους· τα προβλήματά τους, όμως, είναι κοινά.

Πρώτο και πιο πιεστικό ανέδειξε το ενεργειακό κόστος, το οποίο χαρακτήρισε «ασφυκτικό». Κάθε ευρώ που καταλήγει στον λογαριασμό της ενέργειας, σημείωσε, είναι ένα ευρώ λιγότερο για τον δημότη. Ζήτησε φθηνότερη ενέργεια για τους δήμους και επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης.

Παρέθεσε στη συνέχεια τα στοιχεία της μελέτης:

• Το λειτουργικό κόστος των δήμων φτάνει τα 5,34 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η χρηματοδότηση περιορίζεται στα 2,9. Το κενό ανέρχεται σε 2,44 δισεκατομμύρια.
• Οι οργανικές θέσεις είναι καλυμμένες μόλις κατά 57,3%· περισσότερες από τέσσερις στις δέκα μένουν κενές.
• Η ΣΑΤΑ έχει μειωθεί κατά 85% από το 2009: από κάθε εκατό ευρώ απομένουν δεκαπέντε.
• Οι δαπάνες των δήμων αντιστοιχούν στο 4% του ΑΕΠ, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου άνω του 11%.

Επισήμανε ακόμη τη μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς τους αντίστοιχους πόρους και την ανάγκη αύξησης των αυτοτελών πόρων με ρυθμό που αντισταθμίζει τον πληθωρισμό. «Καλούμαστε να προσφέρουμε υπηρεσίες ευρωπαϊκού επιπέδου με περίπου το ένα τρίτο της ευρωπαϊκής αναλογίας», υπογράμμισε. Κατέληξε ότι οι διεκδικήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. πρέπει να ικανοποιηθούν τώρα, κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού του 2027, και όχι του χρόνου.

Η γέφυρα προς το δεύτερο μέρος ήταν σαφής: όταν οι πόροι έρθουν, κάθε ευρώ θα περάσει από την αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου. Εκεί κρίνεται αν θα πιάσει τόπο.

Στο δεύτερο μέρος εξέτασε τη δημοκρατική λειτουργία των δημοτικών συμβουλίων υπό τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αναγνώρισε τα θετικά του, όπως την ενοποίηση της νομοθεσίας και τη ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων. Με σύγκριση «χθες και σήμερα», επισήμανε τρεις ρυθμίσεις που περιορίζουν τον έλεγχο της δημοτικής αρχής:

• Το ένα τρίτο των συμβούλων δεν μπορεί πλέον να ζητήσει τη σύγκληση του συμβουλίου (άρθρο 123).
• Η ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας γίνεται πλέον κάθε τέσσερις μήνες αντί για κάθε δύο (άρθρο 150).
• Η αντιπολίτευση έχει εγγυημένα μόλις τρία θέματα τον χρόνο στην ημερήσια διάταξη (άρθρο 126).

Ο επικεφαλής της παράταξης «Ηράκλειο, η Πόλη μας» κατέθεσε πέντε προτάσεις. Ζήτησε την επαναφορά του δικαιώματος σύγκλησης από το ένα τρίτο των συμβούλων και πλειοψηφία δύο τρίτων για συνεδριάσεις χωρίς δημοσιότητα. Πρότεινε επίσης θέμα της μείζονος μειοψηφίας σε κάθε συνεδρίαση, λογοδοσία ανά δίμηνο και τριμηνιαία ενημέρωση από τη δημοτική επιτροπή.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ομιλίας:

«Ισχυρός δήμος σημαίνει ισχυρό δημοτικό συμβούλιο»

Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι σύνεδροι,

Ερχόμαστε στην Καλαμάτα από κάθε γωνιά της χώρας — από νησιά, ορεινά χωριά, από μητροπολιτικούς δήμους και μικρές κοινότητες. Οι δήμοι μας διαφέρουν· τα βάρη μας όχι. Η μελέτη της Κ.Ε.Δ.Ε. με την Ε.Ε.Τ.Α.Α. τα κατέγραψε με ακρίβεια.

Αν θέλουμε δήμους ισχυρούς, που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σήμερα, πρέπει αυτά να λυθούν. Ένας ασθενής δήμος δεν μπορεί ούτε να λειτουργήσει ούτε να προσφέρει ποιοτικές υπηρεσίες.

Θα ξεκινήσω από το πιο πιεστικό: το ενεργειακό κόστος. Η μελέτη μιλά για «δραματική αύξηση». Εγώ θα πω ότι έχει γίνει πια ασφυκτικό.

Κάθε αντλία ύδρευσης, κάθε φωτιστικό στον δρόμο, κάθε σχολείο που θερμαίνεται πληρώνεται σήμερα ακριβότερα. Κάθε ευρώ που πηγαίνει στον λογαριασμό της ενέργειας είναι ένα ευρώ λιγότερο για τις υπηρεσίες προς τον δημότη.

Απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις και αυτές είναι:

• φθηνότερη ενέργεια για τους δήμους, όπως ζητά η Ένωσή μας·
• και επενδύσεις, ώστε οι δήμοι να πάψουν να είναι ενεργοβόροι.

Τα υπόλοιπα πέντε τα γνωρίζουμε όλοι:

• αρμοδιότητες που μεταφέρονται από κρατικές δομές, χωρίς όμως να υποστηρίζονται από τους αντίστοιχους πόρους·
• ελλείψεις προσωπικού σε κρίσιμες ειδικότητες·
• πληθωρισμός και αυξημένο μισθολογικό κόστος·
• η ΣΑΤΑ καθηλωμένη, ενώ το κόστος των έργων εκτινάσσεται·
• και περιορισμένη οικονομική αυτοτέλεια σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Οι αυτοτελείς μας πόροι πρέπει να αυξηθούν με ρυθμούς που να αντισταθμίζουν τα τιμαριθμικά κόστη. Οι αριθμοί δεν αφήνουν περιθώριο για ωραιοποιήσεις.

Το λειτουργικό κόστος των δήμων φτάνει τα 5,34 δισεκατομμύρια ευρώ· η χρηματοδότηση, τα 2,9. Το κενό είναι 2,44 δισεκατομμύρια.

Οι οργανικές μας θέσεις είναι καλυμμένες μόλις κατά 57,3%· περισσότερες από τέσσερις στις δέκα μένουν κενές. Η ΣΑΤΑ έχει μειωθεί κατά 85% από το 2009: από κάθε εκατό ευρώ εκείνης της χρονιάς έχουν απομείνει δεκαπέντε.

Οι δαπάνες των δήμων αντιστοιχούν στο 4% του ΑΕΠ, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ξεπερνά το 11%. Δηλαδή: καλούμαστε να προσφέρουμε υπηρεσίες ευρωπαϊκού επιπέδου με περίπου το ένα τρίτο της ευρωπαϊκής αναλογίας.

Οι διεκδικήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. συνεπώς πρέπει να υλοποιηθούν τώρα την ώρα που συζητείται ο προϋπολογισμός του 2027 και όχι του χρόνου, όταν θα έχει ψηφιστεί.

Κι όταν οι πόροι έρθουν — γιατί πρέπει να έρθουν — κάθε ευρώ θα περάσει από μια αίθουσα: την αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου. Εκεί κρίνεται αν θα πιάσει τόπο.

Γιατί η ισχυρή αυτοδιοίκηση δεν στηρίζεται μόνο στα χρήματα. Στηρίζεται και στη δημοκρατία μέσα στον δήμο. Εκεί θέλω να σταθώ.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έκανε κάτι που η αυτοδιοίκηση ζητούσε επί χρόνια: συγκέντρωσε σε ένα ενιαίο κείμενο 774 άρθρων ένα νομοθετικό πλαίσιο που είχε μετατραπεί σε λαβύρινθο. Κατοχύρωσε, επιπλέον, τη ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων, την ανάρτηση των πρακτικών και την καταγραφή της ψήφου της μειοψηφίας. Ακριβώς όμως επειδή ο Κώδικας θα μας συνοδεύει για πολλά χρόνια, οφείλουμε να τον κρίνουμε όχι μόνο από το πόσο απλοποιεί, αλλά και από το πόση δημοκρατία αφήνει μέσα στον δήμο.

Ο Κώδικας μάς έδωσε τον μίτο για να βγούμε από τον λαβύρινθο· ας βεβαιωθούμε ότι δεν ξεχάσαμε μέσα το δημοτικό συμβούλιο.

Το ερώτημα είναι απλό και είναι θεσμικό: ποιος αποφασίζει στον δήμο και ποιος ελέγχει αυτόν που αποφασίζει;

Το μέτρο για την απάντηση το δίνει ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας — ένας Χάρτης που ο ίδιος ο Κώδικας ενίσχυσε. Ήρε τις επιφυλάξεις που διατηρούσε η χώρα μας από το 1989 και κύρωσε το Πρόσθετο Πρωτόκολλο για το δικαίωμα συμμετοχής των πολιτών.

Πρόκειται για σημαντικό βήμα. Ο Χάρτης, λοιπόν, ορίζει στο άρθρο 3 ότι το δικαίωμα της τοπικής αυτονομίας ασκείται από συμβούλια, τα μέλη των οποίων εκλέγονται ελεύθερα, με μυστική, άμεση, ίση και καθολική ψηφοφορία· και ότι τα συμβούλια αυτά μπορούν να έχουν εκτελεστικά όργανα υπόλογα σε αυτά.

Με απλά λόγια: την αυτοδιοίκηση την ασκεί το εκλεγμένο συμβούλιο· και όποιο εκτελεστικό όργανο υπάρχει, λογοδοτεί σε αυτό. Αν κρατήσουμε αυτό το μέτρο, ο Κώδικας αποκαλύπτει μια μετατόπιση που αξίζει την προσοχή μας.

Ο Κώδικας είναι ένα πρώτο βήμα· όχι η τελική μεταρρύθμιση. Θα αναφερθώ σε τρία σημεία και θα τα πω απλά, ώστε να είναι κατανοητά σε όλους: τι ίσχυε χθες και τι ισχύει σήμερα.

Πρώτον: ποιος μπορεί να καλέσει το δημοτικό συμβούλιο σε συνεδρίαση. Χθες, κατά το άρθρο 67 του νόμου 3852, όπως το διαμόρφωσε ο νόμος 5056 του 2023, αρκούσε να υπογράψει αίτηση το ένα τρίτο των συμβούλων, από οποιαδήποτε παράταξη. Αν ο πρόεδρος δεν ανταποκρινόταν έως την έκτη ημέρα, οι σύμβουλοι συγκαλούσαν μόνοι τους το συμβούλιο. Σήμερα, κατά το άρθρο 123 του Κώδικα, σύγκληση μπορούν να ζητήσουν μόνο ο δήμαρχος και οι επιτροπές του δήμου — όχι οι ίδιοι οι σύμβουλοι.

Στην πράξη: αν το ένα τρίτο των αιρετών εντοπίσει πρόβλημα στο νερό, στα απορρίμματα ή σε μια σύμβαση, δεν μπορεί πια να υποχρεώσει το συμβούλιο να συνεδριάσει γι’ αυτό.

Δεύτερον: πόσο συχνά λογοδοτεί η δημοτική αρχή. Χθες, το άρθρο 67Α όριζε ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας υποχρεωτικά κάθε δύο μήνες. Σήμερα, το άρθρο 150 την ορίζει το αργότερο κάθε τέσσερις μήνες· και μάλιστα η συνεδρίαση δεν γίνεται, αν δεν κατατεθεί κανένα θέμα. Ο δημότης άκουγε τη δημοτική αρχή να λογοδοτεί έξι φορές τον χρόνο· τώρα, τρεις — και, αν δεν υποβληθεί θέμα, καμία.

Τρίτον: τι μπορεί να φέρει η αντιπολίτευση για συζήτηση. Χθες, ο επικεφαλής κάθε παράταξης μπορούσε να προτείνει θέμα, αλλά η ένταξή του εναπόκειτο αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια του προέδρου. Σήμερα, το άρθρο 126 εγγυάται για πρώτη φορά ένα ελάχιστο: τρία θέματα τον χρόνο στη μείζονα μειοψηφία και ένα σε κάθε άλλη παράταξη. Είναι βήμα μπροστά. Είναι όμως βήμα πολύ μικρό. Τρία θέματα τον χρόνο σημαίνει ένα θέμα ανά τετράμηνο, για παράταξη που μπορεί να εκπροσωπεί δεκάδες χιλιάδες δημότες, σε ένα συμβούλιο που συνεδριάζει δεκάδες φορές ετησίως. Στις υπόλοιπες συνεδριάσεις, η μειοψηφία μιλά — αλλά για θέματα που επέλεξαν άλλοι. Για κάθε άλλη πρότασή της αποφασίζει ο πρόεδρος, όπως διευκρινίζει η Εγκύκλιος 21 του Υπουργείου Εσωτερικών.

Και όλα αυτά στηρίζονται σε δύο κανόνες που ο Κώδικας διατήρησε. Ο συνδυασμός που κερδίζει παίρνει κατά κανόνα τα τρία πέμπτα των εδρών, ακόμη και με λίγο πάνω από σαράντα δύο τοις εκατό, κατά τα άρθρα 56 και 58. Τα ίδια τρία πέμπτα είναι το όριο που θέτει το άρθρο 122 για να συνεδριάσει το συμβούλιο χωρίς κοινό και χωρίς κάμερα. Με άλλα λόγια, το ίδιο κλειδί που δίνει την πλειοψηφία κλειδώνει και την αίθουσα.

Την ίδια ώρα, οι μεγάλες αποφάσεις — διαγωνισμοί, κατακυρώσεις, συμβιβασμοί — περνούν από τη δημοτική επιτροπή, όπου στους μεγάλους δήμους η πλειοψηφία κατέχει έξι από τις εννέα θέσεις.

Θυμίζω το μέτρο του Χάρτη: τα εκτελεστικά όργανα λογοδοτούν στο συμβούλιο. Και το Πρωτόκολλο που κύρωσε η χώρα μας αναγνωρίζει στον πολίτη το δικαίωμα να επιδιώκει να καθορίσει ή να επηρεάσει την άσκηση των αρμοδιοτήτων της τοπικής αρχής. Πώς θα το κάνει όμως ο πολίτης, όταν οι αιρετοί εκπρόσωποί του δεν μπορούν πια ούτε να καλέσουν το συμβούλιο σε συνεδρίαση;

Θα πει κάποιος: ο δήμαρχος εκλέγεται απευθείας από τον λαό. Σωστά — και ο Χάρτης δεν το απαγορεύει. Απαιτεί όμως τα εκτελεστικά όργανα να λογοδοτούν στο συμβούλιο. Η άμεση εκλογή δίνει εντολή· δεν δίνει λευκή επιταγή.

Κυρίες και κύριοι, η δημοκρατία δεν είναι μόνο η κάλπη, μία φορά στα πέντε χρόνια.

Δημοκρατία είναι η αίθουσα που μένει ανοιχτή. Δημοκρατία είναι η ερώτηση που παίρνει απάντηση, όχι όταν βολεύει την εξουσία, αλλά όταν τη χρειάζεται ο πολίτης. Δημοκρατία είναι η φωνή της μειοψηφίας να ακούγεται χωρίς να ζητά άδεια.

Γιατί ο δήμος δεν ανήκει σε όποιον κέρδισε τις εκλογές. Ανήκει σε όλους τους δημότες.

Ένας ισχυρός δήμαρχος είναι αναγκαίος. Όμως ένας ισχυρός δήμαρχος χωρίς ισχυρό συμβούλιο δεν κάνει τον δήμο πιο αποτελεσματικό· τον κάνει απλώς λιγότερο ελεγχόμενο. Κι αυτό μας αφορά όλους. Γιατί όταν ζητούμε από την Πολιτεία τους πόρους που αντιστοιχούν στις αρμοδιότητές μας, το πρώτο που θα μας ρωτήσει είναι: «Ποιος σας ελέγχει;» Και η απάντηση πρέπει να είναι: «Τα δημοτικά μας συμβούλια».

Γι’ αυτό προτείνω:

Πρώτον, να επανέλθει το δικαίωμα του ενός τρίτου των συμβούλων να ζητεί τη σύγκληση του συμβουλίου και, αν ο πρόεδρος δεν ανταποκριθεί, να το συγκαλεί.

Δεύτερον, να απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων για κάθε συνεδρίαση χωρίς δημοσιότητα.

Τρίτον, η μείζων μειοψηφία να εγγράφει υποχρεωτικά τουλάχιστον ένα θέμα στην ημερήσια διάταξη κάθε συνεδρίασης και οι λοιπές παρατάξεις ένα θέμα ανά μήνα.

Τέταρτον, να επανέλθει η λογοδοσία κάθε δύο μήνες.

Πέμπτον, η δημοτική επιτροπή να ενημερώνει το συμβούλιο ανά τρίμηνο για τις αποφάσεις της.

Ο Κώδικας άνοιξε την πόρτα της συμμετοχής στους πολίτες. Ας μην κλείσει, την ίδια ώρα, την πόρτα του συμβουλίου στους αιρετούς τους. Ισχυρός δήμος σημαίνει ισχυρό δημοτικό συμβούλιο.