Ο Μιχάλης Σπυριδάκης και τα αποθέματα Βιόσφαιρας της UNESCO – Τι συμβαίνει στα Αστερούσια;

Ο Μιχάλης Σπυριδάκης, Πρόεδρος του Δικτύου Συλλόγων Μεσσαράς, Π.Ε Χαρτογράφος- Περιβαλλοντολόγος και ειδικός στα γεωχωρικά δεδομένα (GIS) θέτει ερωτήματα για τη λειτουργία της Συντονιστικής Επιτροπής και τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.

Τι σημαίνει στην πράξη η ένταξη μιας περιοχής στο πρόγραμμα «Άνθρωπος και Βιόσφαιρα» της UNESCO; Ποιος έχει την ευθύνη για τη διαχείριση μιας τέτοιας περιοχής και, κυρίως, ποιος λογοδοτεί στους πολίτες;
Αυτά είναι μερικά από τα κρίσιμα ερωτήματα που θέτει ο Μιχάλης Σπυριδάκης, πρόεδρος του Δικτύου Συλλόγων Μεσσαράς, χαρτογράφος και περιβαλλοντολόγος, με ειδίκευση στα γεωχωρικά δεδομένα GIS.

Ο ίδιος αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά επισημαίνει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς διαφάνεια, θεσμική λειτουργία και ουσιαστική συμμετοχή των κατοίκων.
«Πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι είναι η UNESCO και τι σημαίνει ένα Απόθεμα Βιόσφαιρας.

Η UNESCO ιδρύθηκε το 1945, με στόχο την προώθηση της ειρήνης μέσα από την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό. Το πρόγραμμα “Άνθρωπος και Βιόσφαιρα” επιδιώκει να δημιουργήσει μια καλύτερη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον.

Ένα Απόθεμα Βιόσφαιρας δεν σημαίνει ότι αποκλείουμε τον άνθρωπο από τη φύση. Αντίθετα, σημαίνει ότι προσπαθούμε να συνδυάσουμε την προστασία της βιοποικιλότητας με την οικονομική δραστηριότητα και την ευημερία των τοπικών κοινωνιών.
Αυτό, όμως, προϋποθέτει κανόνες, σχέδιο, έλεγχο και συμμετοχή των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται στην περιοχή».

Πως λειτουργεί ένα απόθεμα Βιόσφαιρας

Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφει ο κ. Σπυριδάκης, η λειτουργία ενός Αποθέματος Βιόσφαιρας στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: τη διατήρηση του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου, την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και την υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας και της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
Παράλληλα, η περιοχή οργανώνεται σε ζώνες προστασίας, με διαφορετικούς στόχους και επιτρεπόμενες δραστηριότητες.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στον σχεδιασμό και στη διαχείριση.

Συμμετοχή των κατοίκων
«Η συμμετοχή των κατοίκων δεν μπορεί να είναι μια τυπική διαδικασία. Είναι βασικό στοιχείο της φιλοσοφίας ενός Αποθέματος Βιόσφαιρας. Οι γεωργοί, οι κτηνοτρόφοι, οι επαγγελματίες, οι επιχειρηματίες και οι υπόλοιποι κάτοικοι πρέπει να έχουν λόγο στις αποφάσεις που αφορούν τον τόπο τους.
Δεν γίνεται να μιλάμε για βιώσιμη ανάπτυξη, όταν οι άνθρωποι που επηρεάζονται από τις αποφάσεις αισθάνονται ότι μένουν έξω από τη διαδικασία.

Αν δεν υπάρχει διάλογος, δημιουργείται δυσπιστία. Και όταν χάνεται η εμπιστοσύνη, είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστούν στην πράξη οι κανόνες προστασίας του περιβάλλοντος».


Η Συντονιστική Επιτροπή
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο πρόεδρος του Δικτύου Συλλόγων Μεσσαράς στη λειτουργία του αρμόδιου φορέα διαχείρισης ή της συντονιστικής επιτροπής.
Όπως αναφέρει, η επιτροπή αυτή έχει κρίσιμο ρόλο στον σχεδιασμό, στον συντονισμό των δράσεων, στην παρακολούθηση της εφαρμογής των κανόνων και στη διαχείριση των σχετικών προγραμμάτων.

Εδώ ακριβώς εντοπίζει το ζήτημα που, όπως υποστηρίζει, αφορά το πρόγραμμα της UNESCO για τη βιόσφαιρα των Αστερουσίων.
«Δυστυχώς, ένα αρνητικό παράδειγμα, κατά την άποψή μου, είναι το πρόγραμμα της UNESCO για τη βιόσφαιρα των Αστερουσίων.
Ενώ συστάθηκε συντονιστική επιτροπή, η οποία θα έπρεπε να οργανώσει και να λειτουργήσει το πρόγραμμα, υποστηρίζω ότι αυτή δεν συγκροτήθηκε ποτέ σε σώμα και δεν συνεδρίασε ως συλλογικό όργανο.

Και εδώ προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα.
Ποιος εγκρίνει τις δράσεις; Ποιος έχει την ευθύνη των αποφάσεων; Πώς γίνεται η διαχείριση των οικονομικών; Ποιος ελέγχει τη διαδικασία και σε ποιον λογοδοτούν οι αρμόδιοι;
Αυτά είναι ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν με σαφήνεια και με στοιχεία.
Δεν αρκεί να υπάρχει μια επιτροπή στα χαρτιά. Πρέπει να λειτουργεί πραγματικά, να συνεδριάζει, να καταγράφει τις αποφάσεις της και να υπάρχει διαφάνεια στη διαχείριση του προγράμματος».

 Η λειτουργία των θεσμών
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική προστασία. Αγγίζει ευρύτερα τη λειτουργία των θεσμών, την εφαρμογή των κανόνων και την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ο κ. Σπυριδάκης συνδέει τη βιώσιμη ανάπτυξη με την τήρηση της νομιμότητας, τη λογοδοσία και την ισότιμη αντιμετώπιση όλων των εμπλεκομένων.

«Για μένα, η αειφόρος ανάπτυξη δεν είναι ένα σύνθημα. Είναι μια συγκεκριμένη διαδικασία, που πρέπει να βασίζεται στην προστασία του περιβάλλοντος, στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην οικονομική βιωσιμότητα.
Δεν μπορεί να υπάρχει ανάπτυξη σε βάρος της φύσης, αλλά ούτε και σωστή διαχείριση χωρίς κανόνες και λογοδοσία.

Οι επιτροπές πρέπει να λειτουργούν. Οι αποφάσεις πρέπει να είναι καταγεγραμμένες. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ποιος αποφασίζει, με ποια διαδικασία και με ποια ευθύνη.
Όταν οι θεσμοί δεν λειτουργούν όπως πρέπει, δημιουργείται η αίσθηση ότι κάποιοι μπορούν να ενεργούν χωρίς έλεγχο. Αυτό υπονομεύει την εμπιστοσύνη και απομακρύνει τους πολίτες από τη συμμετοχή.
Και τελικά, το κόστος το πληρώνει ο ίδιος ο τόπος».

Η προστασία των Αστερουσίων και η προοπτική μιας βιώσιμης ανάπτυξης απαιτούν, σύμφωνα με την παρέμβαση του Μιχάλη Σπυριδάκη, περισσότερα από έναν διεθνή τίτλο ή ένα περιβαλλοντικό πρόγραμμα.

Απαιτούν οργανωμένη διοίκηση, ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, διαφάνεια στις αποφάσεις και σαφή εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι αρμόδιοι φορείς.
Τα ερωτήματα που θέτει ο ίδιος για τη συντονιστική επιτροπή του προγράμματος των Αστερουσίων χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις από τους αρμόδιους φορείς, με την παρουσίαση των σχετικών αποφάσεων και πρακτικών.

Γιατί η βιώσιμη ανάπτυξη δεν κρίνεται μόνο από τις διακηρύξεις, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι κανόνες στην πράξη.
Και, πάνω απ’ όλα, από το αν οι άνθρωποι του τόπου συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον του.

Α.Κ.