Τι ζητά ο Συνήγορος του Πολίτη από τα αρμόδια υπουργεία για τους σεισμόπληκτους του Αρκαλοχωρίου

Ο Συνήγορος του Πολίτη απέστειλε στους υπουργούς  Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Υποδομών και Μεταφορών ,Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιστολή για την αποκατάσταση των επιπτώσεων  του σεισμού της 27ης Σεπτεμβρίου 2021 με επίκεντρο τον οικισμό του Αρκαλοχωρίου αναδεικνύοντας  ζητήματα και πιθανές λύσεις τους

Στην Επιστολή αναφέρει: 

"Ο ΣτΠ, στα πλαίσια εξέτασης αναφορών σχετιζόμενων με το σεισμό της 27ης Σεπτεμβρίου 2021, με επίκεντρο τον οικισμό του Αρκαλοχωρίου, και της διαδικασίας αποκατάστασης των πολύπλευρων συνεπειών του, καθώς και της διαδικασίας εκπόνησης Ειδικής Έκθεσης με θέμα «Φυσικές Καταστροφές και Πολιτική Προστασία: Μέτρα για την Πρόληψη, την Αποκατάσταση και την Αποζημίωση», στην οποία το εν λόγω γεγονός θα αποτελέσει μελέτη περίπτωσης, πραγματοποίησε στις 23-24 Μαρτίου 2026 επιτόπια αυτοψία στην περιοχή, καθώς και συνάντηση, στα γραφεία της Περιφέρειας Κρήτης, με εμπλεκόμενους στη διαχείριση των επιπτώσεων φορείς (Δήμοι Μινώα – Πεδιάδας και Αχαρνών – Αστερουσίων, Περιφέρεια Κρήτης, ΤΑΕΦΚ ΠΕ Ηρακλείου) και με τον τοπικό σύλλογο σεισμοπλήκτων του Δήμου Μινώα - Πεδιάδας «Η Ελπίδα».

Είχε προηγηθεί στις 3 Νοεμβρίου 2025 συνάντηση, στα γραφεία της Αρχής, με στελέχη του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας (Γενική Δ/νση Συντονισμού της ΓΓ Πολιτικής Προστασίας, ΓΔΑΕΦΚ και ΓΔΚΑΣ της ΓΓ Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών και Κρατικής Αρωγής) καθώς και με άλλους φορείς, όπου συζητήθηκαν γενικότερα θέματα πολιτικής προστασίας, όπως αυτά εκτείνονται από την εφαρμογή μέτρων πρόληψης έως τη διαχείριση του συμβάντος και την εν τέλει αποκατάσταση των υποδομών σε περίπτωση βλάβης και την αποζημίωση των πληγέντων.

Από τις ως άνω συναντήσεις αναδείχθηκαν σημαντικά ζητήματα σε ό,τι αφορά το τελευταίο στάδιο, ήτοι τις διαδικασίες αποκατάστασης και αποζημίωσης, τα προβλήματα και οι δυσλειτουργίες των οποίων βρίσκονται, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στο επίκεντρο των σχετικών αναφορών που δέχεται η Αρχή.

Συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά στο σεισμό του Αρκαλοχωρίου, παρότι έχουν παρέλθει πλέον των τεσσεράμισι (4.5) ετών από την ημέρα του συμβάντος, η αποκατάσταση των κτιρίων (κυρίως κατοικιών αλλά και σχολείων και ιερών ναών) δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, με τη διαδικασία να προχωράει αργά, ενώ η κατεδάφιση πολλών εκ των επικινδύνως ετοιμόρροπων κτιρίων εκκρεμεί.

Τα εν λόγω ζητήματα, καθώς και άλλα, τα έχει αναδείξει με πολλαπλές επιστολές του προς τους εμπλεκόμενους φορείς ο τοπικός σύλλογος σεισμοπλήκτων, κάνοντας τις δικές του προτάσεις για την, κατά την κρίση του, καλύτερη επίλυση των προβλημάτων που έχουν ανακύψει.

Με το παρόν, ο ΣτΠ προβαίνει στην επισήμανση ορισμένων εκ των ζητημάτων, με στόχο την τοποθέτησή σας επ’ αυτών και την ενημέρωση για τις προθέσεις σας, καθώς και του ενδεχόμενου προγραμματισμού σχετικών ενεργειών από πλευράς σας Α. Τιμολόγιο υπολογισμού δαπανών για εργασίες επισκευής σε κτίρια πληγέντα από φυσικές καταστροφές Με την ΥΑ 270999/Δ5/22 (ΦΕΚ 4663/Β/2022) ορίστηκε το νέο τιμολόγιο για τον υπολογισμό της δαπάνης για εργασίες επισκευής σε κτίρια πληγέντα από φυσικές καταστροφές και τη χορήγηση της σχετικής στεγαστικής συνδρομής.

Το νέο τιμολόγιο επικαιροποίησε το παλαιότερο που είχε οριστεί με την ΥΑ 6772/Β9Β/11 (ΦΕΚ 3201/Β/2011), λόγω της αύξησης του κόστους των οικοδομικών υλικών και της ανάγκης πρόβλεψης και νέων εργασιών. Ωστόσο, ο σύλλογος σεισμοπλήκτων τονίζει πως οι τιμές που προβλέπονται στο επικαιροποιημένο τιμολόγιο απέχουν σημαντικά από τις ισχύουσες τιμές της αγοράς, οι οποίες, λόγω ποικίλων παραγόντων, βαίνουν διαρκώς αυξανόμενες, χωρίς να διαφαίνεται, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, τάση αποκλιμάκωσης.

 Προς επίρρωση των παραπάνω, γίνεται παραπομπή στο Δείκτη Τιμών Υλικών Κατασκευής Νέων Κτιρίων Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ, ο οποίος υπολογίζει τις μηνιαίες αλλά και τις ετήσιες διακυμάνσεις των τιμών ανά κατηγορία υλικού. Στον Πίνακα 1 παρατίθενται οι τιμές του δείκτη ανά κατηγορία υλικού για το Σεπτέμβριο του 2021 (οπότε και έλαβε χώρα ο σεισμός), τον Σεπτέμβριο του 2022 (οπότε και εκδόθηκε το ΦΕΚ του νέου τιμολογίου για εργασίες επισκευής), και τον Απρίλιο του 2026 (τελευταία δεδομένα).

Όλα τα στοιχεία έχουν ληφθεί από την επίσημη ιστοσελίδα της ΕΛΣΤΑΤ, όπου είναι ελεύθερα διαθέσιμα (https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/DKT60/-1).

Από τον Πίνακα 1 προκύπτει ότι το σύνολο των οικοδομικών υλικών έχει ανατιμηθεί σημαντικά, τόσο σε σχέση με τον μήνα του σεισμικού γεγονότος, όσο και σε σχέση με τον μήνα έκδοσης του νέου τιμολογίου, δυσχεραίνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αποκατάσταση των βλαβών στα σεισμόπληκτα κτίρια λόγω του διαρκώς αυξανόμενου κόστους που καλούνται να επωμιστούν οι πληγέντες, χωρίς την αντίστοιχη αναπροσαρμογή του τιμολογίου και της στεγαστικής συνδρομής.

Σημειώνεται ότι στους γενικούς όρους του νέου τιμολογίου χαρακτηριστικά αναφέρεταιπως αυτό εφαρμόζεται μόνον για τη σύνταξη των σχετικών προϋπολογισμών μελετών για επισκευές πληγέντων κτιρίων και όχι στα Δημόσια Έργα. Σε σχέση με τα τελευταία, αφενόςεφαρμόζεται διαφορετικό τιμολόγιο, αφετέρου το άρθρο 153 του Ν. 4412/2016 προβλέπει αναθεώρηση των τιμών ανά ημερολογιακό τρίμηνο, με τους ισχύοντες συντελεστές αναθεώρησης τιμών να προκύπτουν βάσει του άρθρου 113 του Ν. 5290/2026. 

Πίνακας 1. Συγκριτική παράθεση του Δείκτη Τιμών Υλικών Κατασκευής Νέων Κτιρίων Κατοικιών για τους μήνες Σεπτέμβριο 2021, Σεπτέμβριο 2022 και Απρίλιο 2026 Επισημαίνουμε ότι με την ΚΥΑ 9092/ΔΑΕΦΚ/ΚΕ/Α325/26 (ΦΕΚ 710/Β/2026) δόθηκε προσαύξηση 10% λόγω νησιωτικότητας στα ποσά της στεγαστικής συνδρομής που είχαν προβλεφθεί με την ΚΥΑ ΔΑΕΦΚ-ΚΕ/16446/Α325/21 (ΦΕΚ 4646/Β/2021) (με τις μετέπειτα συμπληρώσεις και τροποποιήσεις αυτής) για την ανακατασκευή (παρ. 4.3) ή την επισκευή (παρ. 6.2 και 6.3) πληγέντων κτιρίων.

Ωστόσο, ο σύλλογος σημειώνει ότι, ακόμη και με αυτή την προσαύξηση στη στεγαστική συνδρομή, το κόστος στο οποίο καλούνται να ανταποκριθούν οι πληγέντες είναι δυσανάλογα μεγάλο.Β. Χορήγηση άτοκου δανείου σε δικαιούχους στεγαστικής συνδρομής Στην ΚΥΑ ΔΑΕΦΚ-ΚΕ/16446/Α325/21 (ΦΕΚ 4646/Β/2021) προβλέπεται ότι η στεγαστική συνδρομή προς τους πληγέντες συνίσταται σε: (α) 80% δωρεάν κρατική αρωγή, και (β) 20% άτοκο δάνειο, με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, που χορηγείται από τα πιστωτικά ιδρύματα (παρ. 3.3).

Σε περίπτωση που ο δικαιούχος δεν επιθυμεί ή δεν μπορεί να λάβει άτοκο δάνειο, τότε δικαιούται να λάβει μόνον τη δωρεάν κρατική αρωγή (παρ. 3.7). Σύμφωνα δε με την ΥΑ 2/86599/0025/22 (ΦΕΚ 1257/Β/2022), τα πιστωτικά ιδρύματα θα εξετάζουν τη χορήγηση των εν λόγω άτοκων δανείων κατά τον ίδιο τρόπο που εξετάζουν τα δανειακά αιτήματα στα οποία δεν προβλέπεται εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου Παρόλα αυτά, ο σύλλογος σεισμοπλήκτων αναφέρει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα εμφανίζονται απρόθυμα στη χορήγηση των προβλεπόμενων στην ως άνω ΚΥΑ άτοκων δανείων,καταργώντας στην πράξη τη σχετική νομοθετική πρόβλεψη και δυσχεραίνοντας την αποκατάσταση των βλαβών στις σεισμόπληκτες κατοικίες λόγω του περιορισμού της στεγαστικής συνδρομής των δικαιούχων στο ποσοστό της δωρεάν κρατικής αρωγής, ήτοι στο 80%.

Γ. Παράταση της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων για χορήγηση στεγαστικής συνδρομής επισκευής με καθορισμένη τιμή ανά τ.μ.. Με την ΚΥΑ 9092/ΔΑΕΦΚ/ΚΕ/Α325/26 (ΦΕΚ 710/Β/2026) προβλέφθηκε η εισαγωγή απλοποιημένης διαδικασίας χορήγησης στεγαστικής συνδρομής στους πληγέντες, με
καθορισμένη τιμή ανά τ.μ. για τις περιπτώσεις επισκευών κτιρίων ή λειτουργικά ανεξάρτητων ιδιοκτησιών εφόσον: (α) οι βλάβες περιορίζονται σε μη φέροντα στοιχεία της κατασκευής, (β) δεν πρόκειται για ακίνητα επιχειρήσεων, (γ) δεν απαιτείται η χρήση ικριωμάτων, και (δ) δεν απαιτείται για τις εργασίες η λήψη έγκρισης από άλλη Υπηρεσία (π.χ. Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής,Υπουργείο Πολιτισμού κλπ.). 

Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων, με όλα τα συνοδευτικά δικαιολογητικά, για την αξιοποίηση της εν λόγω δυνατότητας καθορίστηκε στους τρεις (3) μήνες από την ημερομηνία δημοσίευσης του ΦΕΚ (ημερομηνία δημοσίευσης: 12.02.2026). Το εν λόγω διάστημα έχει πλέον παρέλθει.
Καθώς, ωστόσο, λόγω του περιορισμένου χρονικού περιθωρίου, δεν κατάφερε να υποβάλλει αίτηση το σύνολο των πληγέντων που επιθυμούσε να κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας, ο σύλλογος σεισμοπλήκτων ζητεί την παράταση της διαδικασίας.

Δ. Πρόγραμμα «Εξοικονομώ 2025» και εφαρμογή σε πληγέντες φυσικών καταστροφών Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ 2025» περιλάμβανε ξεχωριστή πρόβλεψη για τους πληγέντες φυσικών καταστροφών (μεταξύ των οποίων και οι σεισμόπληκτοι της 27ης Σεπτεμβρίου 2021), με επιχορήγηση από 80% έως και 100% της δαπάνης των παρεμβάσεων. Η αρχική καταληκτική ημερομηνία για την ολοκλήρωση του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου του προγράμματος ήταν η 31η Μαΐου 2026, ενώ στη συνέχεια δόθηκε παράταση μέχρι τις 30 Ιουνίου 2026. 

Ωστόσο, ο σύλλογος σεισμοπλήκτων δηλώνει πως τα εν λόγω χρονικά περιθώρια, ειδικά για τη συγκεκριμένη κατηγορία δικαιούχων, είναι ασφυκτικά, με αποτέλεσμα τον κίνδυνο απώλειας του προγράμματος λόγω αδυναμίας ολοκλήρωσης των εργασιών χωρίς υπαιτιότητα των ιδίων. Ως εκ τούτου, ζητεί την τουλάχιστον τρίμηνη παράταση του προγράμματος και, εάν αυτό δεν είναι εφικτό λόγω ολοκλήρωσης του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο επιδοτεί τη Δράση, τη μεταφορά του έργου σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο χωρίς απένταξη των δικαιούχων.

Ε. Ορισμός Συντονιστή Αποκατάστασης και Ανασυγκρότησης Με το άρθρο 14Α του Ν. 4797/2021 δόθηκε η δυνατότητα, σε περιπτώσεις εκτεταμένων καταστροφών σε μία περιοχή και με απόφαση του Υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Χαλκοκονδύλη 17, 104 32 Αθήνα - ΔΕΘ HELEXPO ΑΕ, Εγνατία 154, 546 36 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 213 13 06 600 Προστασίας, να συστήνεται θέση Συντονιστή Αποκατάστασης και Ανασυγκρότησης προς παρακολούθηση των σχετικών έργων και δράσεων.

Καθώς ο σύλλογος σεισμοπλήκτων καταγγέλλει έλλειψη συντονισμού των ενεργειών αποκατάστασης, με αποτέλεσμα αυτή να μην έχει ολοκληρωθεί περίπου τεσσεράμισι (4.5) χρόνια μετά το σεισμό, ζητεί τον ορισμό Συντονιστή για την περιοχή κατ’ αντιστοιχία με τον ορισμό Συντονιστή για την περιοχή του Έβρου (ΦΕΚ 5169/Β/2024) σε συνέχεια των καταστροφικών πυρκαγιών το καλοκαίρι του 2023.

Στη βάση των ανωτέρω, ο ΣτΠ σας παρακαλεί να για τη χορήγηση ενημέρωσης επί των κάτωθι ζητημάτων:

Α. Εάν υπάρχει πρόθεση επικαιροποίησης του ισχύοντος (ΥΑ 270999/Δ5/22 (ΦΕΚ 4663/Β/2022)) τιμολογίου για τη σύνταξη προϋπολογισμών μελετών για επισκευές κτιρίων πληγέντων από φυσικές καταστροφές, με θεώρηση των τρεχουσών τιμών της αγοράς για τα οικοδομικά υλικά καθώς και των πληθωριστικών τάσεων. 

Β. Εάν κρίνετε σκόπιμη την αύξηση του ισχύοντος ποσοστού (80%) της δωρεάν κρατικής αρωγής στη στεγαστική συνδρομή, λόγω της μη ανταπόκρισης των πιστωτικών ιδρυμάτων στη νομοθετική πρόβλεψη χορήγησης άτοκων δανείων με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου για το υπολειπόμενο 20%.

Γ. Εάν εξετάζετε την παράταση υποβολής αιτήσεων για τη χορήγηση στεγαστικής συνδρομής με καθορισμένη τιμή ανά τ.μ. στα πλαίσια διενέργειας επισκευών σε κτίρια, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του ΦΕΚ 710/Β/2026. Σημειώνεται ότι η τρίμηνη προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων μέσω αυτής της διαδικασίας έχει ήδη εκπνεύσει.

Δ. Εάν υπάρχει η δυνατότητα παράτασης του προγράμματος «Εξοικονομώ 2025», ή η μεταφορά του σχετικού έργου σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο χωρίς απένταξη των δικαιούχων σεισμόπληκτων.

Ε. Εάν υπάρχει σκέψη ορισμού Συντονιστή Αποκατάστασης και Ανασυγκρότησης για την περιοχή που επλήγη από το σεισμό της 27ης Σεπτεμβρίου 2021.

Καταλήγοντας, καθώς το θέμα της αποκατάστασης των δυσμενών συνεπειών μιας φυσικής καταστροφής, της αποζημίωσης των πληγέντων και της προσπάθειας ανασυγκρότησης της περιοχής είναι ευρύτερο της προκειμένης περίπτωσης, αποκτά δε μείζονα σημασία για τις τοπικές κοινωνίες λόγω του αντικτύπου που έχει σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, παρακαλούμε να μας ενημερώσετε για τις απόψεις σας, καθώς και για τις τυχόν περαιτέρω ενέργειές σας επί των ανωτέρω κρίσιμων ζητημάτων"