Από το «Απέραντο Γαλάζιο» στην «Οδύσσεια»: Πώς η κινηματογραφική οθόνη ενισχύει τον ελληνικό τουρισμό

Μια ταινία μπορεί να τελειώσει, τα σκηνικά να αποσυναρμολογηθούν και τα συνεργεία να φύγουν. Η επίδρασή της, όμως, σε έναν τόπο μπορεί να παραμείνει για δεκαετίες.

Από την Αμοργό του «Απέραντου Γαλάζιου» μέχρι τη Σκόπελο του «Mamma Mia!», την Κεφαλονιά με το «Το Μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι» ως τους Παξούς που συστήθηκαν σε ένα ευρύτερο κοινό μέσα από το «Maestro», η Ελλάδα έχει πολλά παραδείγματα τόπων, των οποίων η εικόνα συνδέθηκε άρρηκτα με μια κινηματογραφική ή τηλεοπτική παραγωγή.

Τώρα, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έρχεται να φέρει ξανά τα ελληνικά τοπία στο επίκεντρο της διεθνούς κινηματογραφικής βιομηχανίας, ανοίγοντας παράλληλα μια ευρύτερη συζήτηση: πώς μπορεί η δημοσιότητα που δημιουργεί μια μεγάλη παραγωγή να μετατραπεί σε επισκέπτες, τουριστική δαπάνη και μόνιμη οικονομική αξία για τους τόπους των γυρισμάτων.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο του κινηματογραφικού τουρισμού -γνωστό διεθνώς ως film tourism, screen tourism ή set-jetting – δεν αποτελεί πλέον απλώς μια ενδιαφέρουσα τουριστική τάση, σημειώνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Αυτό ακριβώς εξετάζει η νέα μελέτη του ΙΟΒΕ. Για πρώτη φορά, έχουμε μια οικονομετρική προσέγγιση που συνδέει τις διεθνείς παραγωγές που γυρίζονται στην Ελλάδα με την εξέλιξη του τουρισμού στις συγκεκριμένες περιοχές», τονίζει ο διευθύνων σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας), Λεωνίδας Χριστόπουλος, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

«Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι κάθε επιπλέον 1.000 ευρώ κρατικής ενίσχυσης (cash rebate) για τις διεθνείς παραγωγές, συνδέονται με 31 έως 43 πρόσθετες αφίξεις αλλοδαπών επισκεπτών και 45 έως 105 επιπλέον διανυκτερεύσεις. Με βάση τη μέση τουριστική δαπάνη, η επίδραση αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 17.700 έως 24.600 ευρώ πρόσθετης τουριστικής δαπάνης», σημειώνει.   Με άλλα λόγια, μια κινηματογραφική παραγωγή μπορεί να δημιουργεί αξία δύο φορές: αρχικά κατά την περίοδο των γυρισμάτων, μέσα από τις δαπάνες που πραγματοποιούνται στην τοπική και εθνική οικονομία, και στη συνέχεια όταν η εικόνα του τόπου ταξιδεύει διεθνώς και μετατρέπεται σε κίνητρο για ένα νέο ταξίδι.

Σχεδόν μισό δισεκατομμύριο ευρώ σε άμεσες δαπάνες

Το οικονομικό αποτύπωμα των διεθνών παραγωγών στην Ελλάδα είναι ήδη σημαντικό. Από το 2019, σύμφωνα με στοιχεία του Παρατηρητηρίου του ΕΚΚΟΜΕΔ, μέσω του cash rebate έχουν εγκριθεί 188 διεθνείς παραγωγές και μειοψηφικές συμπαραγωγές.

Για τις συγκεκριμένες παραγωγές, το ΕΚΚΟΜΕΔ έχει καταβάλει ή πρόκειται να καταβάλει περίπου 270 εκατ. ευρώ. Οι ίδιες, ωστόσο, έχουν πραγματοποιήσει ή αναμένεται να πραγματοποιήσουν στην Ελλάδα άμεσες ιδιωτικές δαπάνες που προσεγγίζουν τα 480 εκατ. ευρώ.

Το οικονομικό αποτύπωμα μιας μεγάλης παραγωγής, άλλωστε, ξεπερνά κατά πολύ τον χώρο του κινηματογράφου. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, μεταφορές, κατασκευές, ενοικιάσεις και δεκάδες τοπικές επιχειρήσεις ωφελούνται από τα γυρίσματα.

Σύμφωνα με μελέτη της Olsberg SPI, το 55% έως 75% των σχετικών δαπανών μπορεί να κατευθύνεται σε κλάδους εκτός του αμιγώς οπτικοακουστικού τομέα.

«Για αυτό το cash rebate πρέπει να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως επενδυτικό εργαλείο και όχι απλώς ως μια δημόσια επιδότηση», όπως εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ.

«Σύμφωνα με την ανεξάρτητη μελέτη της Olsberg SPI, για κάθε ένα ευρώ δημόσιας ενίσχυσης του προγράμματος δημιουργούνται 4,20 ευρώ πρόσθετης οικονομικής αξίας στην ελληνική οικονομία. Και σε αυτόν τον υπολογισμό δεν περιλαμβάνεται καν το επόμενο κεφάλαιο: η επίδραση που μπορεί να έχει μια διεθνής επιτυχία στον τουρισμό», σημειώνει.

Από την εντύπωση στη μέτρηση

Μέχρι σήμερα, η σχέση ανάμεσα σε μια μεγάλη κινηματογραφική επιτυχία και την τουριστική ανάπτυξη ενός τόπου ήταν σε μεγάλο βαθμό εμφανής εμπειρικά, αλλά δύσκολα μετρήσιμη. Το ζητούμενο όμως, πλέον, σύμφωνα με τον κ. Χριστόπουλο, είναι η μετάβαση από την εντύπωση στη συστηματική μέτρηση.

Η πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ δείχνει πώς η δημοφιλία μιας παραγωγής στο διαδίκτυο μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική τουριστική κίνηση. Όσο περισσότεροι θεατές ψηφίζουν θετικά μια ταινία που έχει γυριστεί στην Ελλάδα, τόσο αυξάνεται και το ενδιαφέρον για τις περιοχές των γυρισμάτων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, για κάθε 1.000 επιπλέον χρήστες που ψηφίζουν υπέρ μιας παραγωγής με ελληνικές τοποθεσίες στη διεθνή ιστοσελίδα κινηματογράφου IMDb (την παγκόσμια βάση δεδομένων για το σινεμά), καταγράφονται 500 έως 770 περισσότερες αφίξεις ξένων επισκεπτών στην περιοχή όπου γυρίστηκε η παραγωγή.

«Αυτό είναι και το επόμενο βήμα που πρέπει να κάνουμε μέσω του Παρατηρητηρίου του ΕΚΚΟΜΕΔ: να μπορούμε να παρακολουθούμε συστηματικά το αποτύπωμα μιας σημαντικής διεθνούς παραγωγής πριν και μετά την προβολή της, συνδυάζοντας τα στοιχεία των γυρισμάτων με αφίξεις, διανυκτερεύσεις και τουριστική δαπάνη στις συγκεκριμένες περιοχές. Το ίδιο το ΙΟΒΕ χαρακτηρίζει το Παρατηρητήριο πολύ καλή βάση και προτείνει τον περαιτέρω εμπλουτισμό του με περιφερειακά δεδομένα», επισημαίνει ο κ.Χριστόπουλος.

Η «Οδύσσεια» και το στοίχημα της Πελοποννήσου

Η Πελοπόννησος επιχειρεί ήδη να αξιοποιήσει τη διεθνή δημοσιότητα που δημιούργησαν τα γυρίσματα της «Οδύσσειας».

«Η “ Οδύσσεια” έφερε τα τοπία της Πελοποννήσου στο επίκεντρο της διεθνούς προβολής και απέδειξε τη δυναμική της ως τόπου κινηματογραφικών παραγωγών», αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού Πελοποννήσου, Θάνος Μιχελόγγονας.

Όπως εξηγεί, η «Περιφέρεια επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή την προβολή μέσα από το VisitPeloponnese, αναδεικνύοντας τις τοποθεσίες των γυρισμάτων και συνεργαζόμενη με σημαντικά διεθνή μέσα για την προβολή της περιοχής».

Παράλληλα, σχεδιάζεται μια θεματική διαδρομή για την «Ομηρική» Πελοπόννησο, με στόχο η κινηματογραφική δημοσιότητα να μην αποτελέσει ένα πρόσκαιρο επικοινωνιακό γεγονός, αλλά να μετατραπεί σε ολοκληρωμένη τουριστική εμπειρία.

«Φιλοδοξούμε να μετατρέψουμε την κινηματογραφική δημοσιότητα σε ολοκληρωμένη τουριστική εμπειρία και αναπτυξιακή αξία για τις τοπικές κοινωνίες», σημειώνει ο κ. Μιχελόγγονας.

Η Σκόπελος «χορεύει» ακόμη σε ρυθμούς «Mamma Mia!»

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που δείχνει πόσο μακροχρόνια μπορεί να είναι η επίδραση μιας κινηματογραφικής παραγωγής, είναι η Σκόπελος.

Δεκαοκτώ χρόνια μετά την προβολή του «Mamma Mia!», η ταινία εξακολουθεί να λειτουργεί ως μια διαρκής μορφή διεθνούς διαφήμισης για το νησί και να δημιουργεί νέες τουριστικές εμπειρίες.

Η πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Σκοπέλου, Μαίρη Διαμάντη, επισημαίνει ότι ένα από τα στοιχεία που ενισχύουν τη δυναμική του νησιού είναι η ισχυρή διάδοση της εμπειρίας από επισκέπτη σε επισκέπτη.

Η Σκόπελος, όπως λέει, διαθέτει μια σειρά από χαρακτηριστικά που ενισχύουν την απήχησή της: το φυσικό της περιβάλλον, με το πευκοδάσος να καλύπτει περίπου το 80% της επιφάνειάς της, τη γαστρονομία, την προσβασιμότητα και μια σχέση ποιότητας και τιμής που προσελκύει διαφορετικές αγορές. Ωστόσο, το «Mamma Mia!» παραμένει ένας σταθερός πόλος έλξης.

Στο νησί έχει δημιουργηθεί Open cinema (υπαίθριος κινηματογράφος), όπου επισκέπτες από χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Φινλανδία και η Ταϊλάνδη, ταξιδεύουν ακόμη και με συγκεκριμένο σκοπό να παρακολουθήσουν την ταινία στον τόπο όπου γυρίστηκε.

Όπως αναφέρει η κ. Διαμάντη, υπάρχουν επισκέπτες που συνδυάζουν την Αθήνα και την Ακρόπολη με μια σύντομη παραμονή στη Σκόπελο, ακόμη και δύο ημερών, προκειμένου να ζήσουν αυτή τη συγκεκριμένη εμπειρία.

Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί ιδιωτικές περιηγήσεις και διαδρομές προς τα σημεία των γυρισμάτων, με χαρακτηριστικότερο τον Άγιο Ιωάννη, όπου γυρίστηκε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες σκηνές της ταινίας.

Η κινηματογραφική μνήμη, δηλαδή, δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως διαφημιστικό υλικό. Γύρω της αναπτύσσονται νέα τουριστικά προϊόντα και υπηρεσίες: private tours, περισσότερες μετακινήσεις με ταξί, καλύτερες συνδέσεις, αναβαθμισμένη εσωτερική συγκοινωνία και νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Το ίδιο κλίμα επεκτείνεται ευρύτερα στις Σποράδες. Στη Σκιάθο, για παράδειγμα, η επιρροή του «Mamma Mia!» είναι ορατή και στις ημερήσιες κρουαζιέρες, όπου το ταξίδι μετατρέπεται σε μια εμπειρία εμπνευσμένη από το μουσικό φαινόμενο της ταινίας.

Η Ελλάδα έχει ήδη κερδίσει θέση στον διεθνή χάρτη

Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του ΕΚΚΟΜΕΔ, η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει ένα σημαντικό άλμα τα τελευταία χρόνια και έχει πλέον εξελιχθεί σε μια πραγματική αγορά διεθνών παραγωγών που δεν στηρίζεται σε μεμονωμένες επιτυχίες. 

Η χώρα μας διαθέτει, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα από τα πλέον ανταγωνιστικά κίνητρα διεθνώς. Ο ανταγωνισμός, ωστόσο, είναι έντονος και το φυσικό τοπίο ή ένα υψηλό ποσοστό επιστροφής δαπανών δεν αρκούν από μόνα τους.

Απαιτείται σταθερό και προβλέψιμο χρηματοδοτικό περιβάλλον, ταχύτητα στις διαδικασίες, περισσότερες υποδομές και studios, ισχυρότερος τομέας post-production και συνεχείς επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό. Στόχος είναι αυτή η θέση να μετατραπεί σε ένα μόνιμο οικονομικό πλεονέκτημα.

«Θα έλεγα λοιπόν ότι η Ελλάδα έχει ήδη κατακτήσει μια θέση στον διεθνή χάρτη των γυρισμάτων. Η επόμενη πρόκληση είναι να μετατρέψουμε αυτή τη θέση σε ένα μόνιμο οικονομικό πλεονέκτημα για τη χώρα», τονίζει ο κ.Χριστόπουλος και υπογραμμίζει:

«Από το Απέραντο Γαλάζιο μέχρι την Οδύσσεια, η μεγάλη διαφορά είναι ότι σήμερα διαθέτουμε πλέον τα εργαλεία για να το κάνουμε οργανωμένα: επενδυτικά κίνητρα, έναν ενιαίο εθνικό φορέα, δεδομένα και μελέτες που μας επιτρέπουν να μετράμε το αποτέλεσμα. Ο στόχος πλέον δεν είναι απλώς να έρχονται περισσότερες ταινίες στην Ελλάδα, αλλά κάθε παραγωγή που έρχεται να αφήνει περισσότερη αξία στην ελληνική οικονομία και κάθε εικόνα της Ελλάδας, που ταξιδεύει στον κόσμο, να μπορεί να μετατρέπεται σε πραγματικό αναπτυξιακό και τουριστικό όφελος».

moneyreviews.gr