Ευρώπη: Οι ΑΠΕ εκτοπίζουν το αέριο – Η μεγάλη ανατροπή στην ενεργειακή ασφάλεια

Για χρόνια, το κυρίαρχο ερώτημα στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά ήταν εάν η ήπειρος διέθετε αρκετό φυσικό αέριο. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι πληρότητες των αποθηκών, οι αφίξεις φορτίων LNG και οι προβλέψεις για τον χειμώνα μετατράπηκαν στα βασικά βαρόμετρα της ενεργειακής ασφάλειας.

Η ταχεία ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αρχίζει, ωστόσο, να αλλάζει το ίδιο το ερώτημα. Η Ευρώπη δεν εξετάζει πλέον μόνο εάν μπορεί να εξασφαλίσει αρκετό αέριο, αλλά και πόσο από αυτό εξακολουθεί πραγματικά να χρειάζεται.

Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, η συνδυασμένη ηλεκτροπαραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά αναμένεται το 2026 να παραμείνει υψηλότερη από εκείνη των μονάδων φυσικού αερίου για το μεγαλύτερο συνεχόμενο διάστημα που έχει καταγραφεί. Η εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα ορόσημο για την καθαρή ενέργεια, αλλά ενδέχεται να σηματοδοτεί μια βαθύτερη, δομική αλλαγή στην ευρωπαϊκή αγορά αερίου.

Από τις 20 στις 750 μονάδες ισχύος

Πριν από μία δεκαετία, το φυσικό αέριο παρήγαγε συχνά υπερδιπλάσια ηλεκτρική ενέργεια από το άθροισμα της αιολικής και της ηλιακής παραγωγής.

Το 2016, η μηνιαία παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά κινούνταν συνήθως μεταξύ 30 και 45 τεραβατωρών (TWh), ενώ η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο ξεπερνούσε συχνά τις 100 TWh, σύμφωνα με στοιχεία του ενεργειακού think tank Ember.

Σήμερα, αυτή η απόσταση έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Η παραγωγή από τον άνεμο και τον ήλιο έχει αυξηθεί σε περίπου 80 έως 110 TWh τον μήνα, ενώ η συμμετοχή του αερίου υποχωρεί. Κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους του 2025 και του 2026, οι δύο τεχνολογίες ΑΠΕ κάλυψαν ή ξεπέρασαν την παραγωγή των μονάδων φυσικού αερίου για παρατεταμένες περιόδους.

Η αλλαγή δεν οφείλεται μόνο στις καιρικές συνθήκες. Κατά την τελευταία 25ετία, η εγκατεστημένη ισχύς των μονάδων αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκε σχετικά περιορισμένα, από περίπου 250 σε 400 γιγαβάτ (GW). Αντίθετα, η ισχύς των αιολικών και φωτοβολταϊκών εκτινάχθηκε από λιγότερα από 20 GW σε σχεδόν 750 GW.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον σχεδόν διπλάσια εγκατεστημένη αιολική και ηλιακή ισχύ από την αντίστοιχη ισχύ των μονάδων αερίου. Πρόκειται για μεταβολή που αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο έχει αναδιαμορφωθεί το παραγωγικό δυναμικό της ηπείρου και όχι για μια προσωρινή διακύμανση της παραγωγής.

Μικραίνει η περίοδος κατανάλωσης αερίου

Η εποχική εικόνα είναι εξίσου ενδεικτική. Παραδοσιακά, το φυσικό αέριο αποτελούσε τον βασικό πυ πυλώνα του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος, με τη ζήτηση να περιορίζεται την άνοιξη και το καλοκαίρι και να αυξάνεται απότομα τους χειμερινούς μήνες.

Πλέον, αιολικά και φωτοβολταϊκά κυριαρχούν όλο και περισσότερο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο. Το 2026, η παραγωγή των δύο τεχνολογιών έχει ανέλθει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές εταιρείες ηλεκτρισμού να περιορίσουν τη χρήση άνθρακα και φυσικού αερίου σε χαμηλά πολλών ετών.

Η παραδοσιακή περίοδος έντονης κατανάλωσης αερίου γίνεται έτσι μικρότερη. Κάθε επιπλέον μήνας κατά τον οποίο οι ΑΠΕ καλύπτουν μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης σημαίνει λιγότερη καύση αερίου, χαμηλότερες ανάγκες εισαγωγών και μικρότερη εξάρτηση της Ευρώπης από τις διεθνείς αγορές.

Η σημαντικότερη συνέπεια μπορεί να αφορά τις αποθήκες φυσικού αερίου. Από το 2022, η Ευρώπη τις αντιμετωπίζει ως βασική ασφάλεια απέναντι σε πιθανές διακοπές εφοδιασμού και στις απότομες αυξήσεις της ζήτησης κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Εάν, όμως, συνεχιστεί η υποχώρηση της κατανάλωσης αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, οι χώρες της Ευρώπης ενδέχεται να μη χρειάζεται να αποθηκεύουν τόσο μεγάλες ποσότητες κάθε καλοκαίρι ή να προχωρούν σε τόσο εκτεταμένες αποσύρσεις κατά τους χειμερινούς μήνες.

Οι αποθήκες θα παραμείνουν απαραίτητες σε περιόδους χαμηλών θερμοκρασιών ή περιορισμένης παραγωγής από ΑΠΕ. Ο ρόλος του αερίου ως εφεδρείας και πηγής ευελιξίας δεν εξαφανίζεται. Περιορίζεται, όμως, σταδιακά η συνολική ποσότητα καυσίμου που χρειάζεται το ευρωπαϊκό σύστημα.

Το τέλος του αερίου ως «καυσίμου-γέφυρα»;

Η ιστορική εικόνα ενισχύει την εκτίμηση ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια ευρύτερη μετάβαση. Από τη δεκαετία του 1960, ο άνθρακας άρχισε να παραχωρεί τη θέση του στο φυσικό αέριο, το οποίο εξελίχθηκε από τη δεκαετία του 1990 σε βασικό καύσιμο για την ηλεκτροπαραγωγή και τη βιομηχανία.

Από το 1965, το μερίδιο του άνθρακα στην ευρωπαϊκή ενεργειακή προσφορά έχει μειωθεί από περισσότερο από 50% σε περίπου 10%, ενώ εκείνο των καθαρών πηγών ενέργειας έχει αυξηθεί από 3% σε πάνω από 25%.

Για χρόνια, το φυσικό αέριο παρουσιαζόταν ως το «καύσιμο-γέφυρα» ανάμεσα στον άνθρακα και στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Η Ευρώπη δείχνει τώρα να πλησιάζει στην άλλη πλευρά αυτής της γέφυρας.

Κάθε νέο αιολικό και φωτοβολταϊκό πάρκο δεν προσθέτει απλώς καθαρότερη ηλεκτρική ενέργεια στο σύστημα. Μειώνει σταδιακά τις ποσότητες φυσικού αερίου που η Ευρώπη πρέπει να εισάγει, να αποθηκεύει και τελικά να καίει. Και για μια ήπειρο που πέρασε τα τελευταία χρόνια μετρώντας εναγωνίως τα αποθέματά της, η μεγαλύτερη αλλαγή μπορεί να είναι ότι αρχίζει να χρειάζεται λιγότερα.

MoneyReview.gr