Καταναλωτικά δάνεια: Πότε ενεργοποιείται ο «κόφτης» τόκων

Ενα καταναλωτικό δάνειο μπορεί να μοιάζει ακριβό από το επιτόκιό του. Μπορεί όμως να αποδειχθεί ακόμη ακριβότερο από τις χρεώσεις που το συνοδεύουν. Πίσω από το ποσοστό του ονομαστικού επιτοκίου που βλέπει ο καταναλωτής μπορεί να κρύβονται έξοδα φακέλου, προμήθειες και άλλες χρεώσεις που ανεβάζουν το πραγματικό κόστος της χρηματοδότησης.

Για να περιορίσει αυτές τις «κρυφές» επιβαρύνσεις, το υπουργείο Ανάπτυξης θεσπίζει για πρώτη φορά δύο διαφορετικά ανώτατα όρια στο κόστος της καταναλωτικής πίστης: ένα στο πραγματικό επιτόκιο και ένα στο συνολικό ποσό που θα πληρώσει ο δανειολήπτης μέχρι την εξόφληση.

Το νομοσχέδιο δεν φαίνεται να αλλάζει ουσιαστικά το κόστος ενός δανείου που έχει διάρκεια έως 7 έτη και εξυπηρετείται κανονικά. Ενα τυπικό καταναλωτικό δάνειο των 10.000 ευρώ με επιτόκιο 12% (ΣΕΠΕ 13%) και διάρκεια 5 ετών, «γεννά» συνολικούς τόκους 3.320 ευρώ περίπου. Στο τέλος της 5ετίας ο δανειολήπτης θα έχει πληρώσει συνολικά περίπου 13.320 ευρώ και η συνολική επιβάρυνση αντιστοιχεί στο 33,2% περίπου του αρχικού κεφαλαίου έναντι 70% που είναι ο κόφτης που μπαίνει με το νέο νομοσχέδιο. Παραμένει δηλαδή πολύ χαμηλότερα από τα νέα όρια. Υπενθυμίζεται ότι το ΣΕΠΕ είναι το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο και επειδή περιλαμβάνει και όλα τα πρόσθετα έσοδα που επιβαρύνουν ένα δάνειο, όπως τα έξοδα φακέλου, είναι υψηλότερο από το ονομαστικό επιτόκιο του δανείου.

Στο ίδιο παράδειγμα, εάν η διάρκεια αποπληρωμής είναι 10 χρόνια αντί για 5, το δάνειο των 10.000 ευρώ γίνεται 17.200 ευρώ, από τα οποία τα 7.200 ευρώ είναι τόκοι και επιβαρύνσεις και άρα η συνολική επιβάρυνση αντιστοιχεί στο 72% του αρχικού κεφαλαίου, όταν το νομοσχέδιο για δάνεια διάρκειας άνω των 8 ετών προβλέπει ότι το μέγιστο συνολικό κόστος δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75% του κεφαλαίου. Δηλαδή το δάνειο βρίσκεται οριακά κάτω από το πλαφόν.

Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό γιατί δείχνει ότι στο ίδιο δάνειο με 5ετή διάρκεια το πλαφόν του 70% φαινόταν αρκετά υψηλό και δεν επηρέαζε ουσιαστικά ένα τυπικό τραπεζικό δάνειο. Αντίθετα, εάν η διάρκεια επιμηκυνθεί και γίνει 10 χρόνια, το ίδιο δάνειο πλησιάζει ήδη το όριο του νόμου. Αυτό σημαίνει ότι όσο μεγαλώνει η διάρκεια, τόσο έρχεται πιο κοντά η ενεργοποίηση του «κόφτη» που προβλέπει το νομοσχέδιο. Αν, π.χ., το επιτόκιο ανέβει στο 14%, τότε είναι πολύ πιθανό το συνολικό κόστος να ξεπεράσει το όριο του 75%. Με τον τρόπο αυτό το νέο πλαίσιο επιχειρεί να βάλει πλαφόν σε πλήρως εξυπηρετούμενα δάνεια, κυρίως όμως μεγάλης διάρκειας. Στοιχεία από τις τράπεζες δείχνουν ότι σήμερα το μέσο δάνειο είναι τα 5.000 ευρώ και η μέση διάρκεια αποπληρωμής είναι συνήθως τα 5 χρόνια. Σε υψηλότερα επίπεδα είναι το μέσο ύψος του δανείου για αγορά αυτοκινήτου, που σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025 είναι κοντά στα 10.000 ευρώ, ενώ η μέση διάρκεια αποπληρωμής υπερβαίνει την 5ετία.

Ο «κόφτης» θα μπορούσε να αποκτά πρακτική σημασία όταν η οφειλή πάψει να εξυπηρετείται και αρχίσουν να συσσωρεύονται τόκοι υπερημερίας και λοιπές επιβαρύνσεις, λειτουργώντας για αυτές τις περιπτώσεις ως ανώτατο όριο στη διόγκωση της απαίτησης. Στο ίδιο παράδειγμα δανείου, εάν ο οφειλέτης παύει να πληρώνει, το δάνειο επιβαρύνεται με τόκο υπερημερίας, δηλαδή 2,5%, ανεβάζοντας το επιτόκιο κοντά στο 14,5% και το ΣΕΠΕ κοντά στο 15,5%. Ομως το άρθρο 39 εξαιρεί από τον υπολογισμό του ΣΕΠΕ «τις επιβαρύνσεις που προκύπτουν από τη μη συμμόρφωση του καταναλωτή με τη σύμβαση», εξαίρεση που «φωτογραφίζει» τους τόκους υπερημερίας και τις ποινές καθυστέρησης.

Ετσι με βάση την ανάγνωση που κάνουν οι τράπεζες, το όριο του 70% εφαρμόζεται μόνο στο κόστος της συμβατικής διάρκειας του δανείου και δεν ισχύει μετά την καταγγελία της σύμβασης. Το θέμα αυτό αναμένεται να διευκρινιστεί στο πλαίσιο της διαβούλευσης με το αρμόδιο υπουργείο καθώς, όπως σημειώνουν οι τράπεζες, η συνολική επιβάρυνση, όπως ορίζεται στο νομοσχέδιο, θα υπολογίζεται κατά την υπογραφή της σύμβασης και δεν αποτελεί ένα δυναμικό μοντέλο παρακολούθησης της οφειλής. Με βάση την ίδια ανάγνωση, υπέρβαση της οφειλής θα μπορούσε να προκύψει και από μια μεγάλη άνοδο π.χ. του euribor, καθώς αρκετά καταναλωτικά δάνεια συνδέονται ευθέως με το διατραπεζικό επιτόκιο στο οποίο εφαρμόζεται το περιθώριο της τράπεζας –σήμερα κοντά στο 10%– ανεβάζοντας το τελικό επιτόκιο στο 12% και το ΣΕΠΕ κοντά στο 13%. Αντίστοιχο κενό στο πώς θα υπολογίζεται το «μέγιστο κόστος της πίστωσης» μπορεί να προκύψει εάν κάποιος είχε συμφωνήσει να αποπληρώσει το δάνειό του σε 5 χρόνια και λόγω αδυναμίας ζητήσει την επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής.

Σε μια προσπάθεια να αποφευχθούν οι «κρυφές» χρεώσεις, το νομοσχέδιο ορίζει ότι η επιβολή εξόδων στο πλαίσιο συμβάσεων πίστωσης επιτρέπεται μόνο εφόσον τα έξοδα αυτά αντιστοιχούν σε αμοιβές για ειδικές υπηρεσίες που παρέχει ο πιστωτικός φορέας ή σε πραγματικές δαπάνες υπέρ τρίτων και δεν αποσκοπούν στην κάλυψη του λειτουργικού κόστους του πιστωτικού φορέα. Σύμφωνα με τις τράπεζες, πρόκειται για σημαντική αλλαγή, καθώς η διάταξη καταργεί ουσιαστικά τα έξοδα φακέλου που σήμερα διαμορφώνονται κοντά στα 200 ευρώ –υπάρχουν εκπτώσεις για ορισμένες κατηγορίες δανειοληπτών όπως οι μισθοδοτούμενοι– και θα επιτρέπονται μόνο αυτά που εισπράττονται π.χ. για νομικό ή τεχνικό έλεγχο ενός ακινήτου, όταν το καταναλωτικό δάνειο δίνεται με εγγύηση υποθήκης ή όταν η πίστωση αφορά επισκευαστικό δάνειο, κατηγορία που εμπίπτει επίσης στις διατάξεις του υπό διαβούλευση νομοσχεδίου.