Στα 2 ευρώ το λίτρο αμόλυβδη και ντίζελ – Ανω των 100 ευρώ η μεγαβατώρα - Ελλάδα και Ευρώπη είναι ενεργειακά ευάλωτες

Το ψυχολογικό όριο των 2 ευρώ σπάει η μέση τιμή της βενζίνης στην αντλία, με την τιμή του πετρελαίου κίνησης να ακολουθεί κατά πόδας και να διαμορφώνεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, μια ανάσα από τα 2 ευρώ, στο 1,971,98 ευρώ/λίτρο. Το φράγμα των 100 ευρώ έσπασε και η τιμή της μεγαβατώρας στη χονδρεμπορική αγορά, αγγίζοντας τα 100,39 ευρώ από τα 83,39 ευρώ μια ημέρα πριν και τα μέσα επίπεδα των 89,54 ευρώ της περασμένης εβδομάδας, ενώ χθες έπειτα από ένα ημερήσιο άλμα κοντά στο 16% σκαρφάλωσε στα 116,2 ευρώ.

Ηλεκτρική ενέργεια

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η ανοδική τάση της χονδρεμπορικής τιμής ρεύματος θα πρέπει να σημειωθεί ότι είναι αποτέλεσμα της υποχώρησης της συμμετοχής των ΑΠΕ και των υδροηλεκτρικών στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής και όχι των αυξημένων τιμών φυσικού αερίου, οι οποίες θα περάσουν στην αγορά ηλεκτρισμού τον επόμενο μήνα, πράγμα που σημαίνει ότι τα δύσκολα για τις τιμές ρεύματος είναι μπροστά μας. Μια αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου κατά 10 ευρώ/θερμική μεγαβατώρα μεταφράζεται σε 20 ευρώ/ μεγαβατώρα για την τιμή του ρεύματος.

Στο μεταξύ, ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα μηνύματα που έρχονται από τη διεθνή αγορά καθώς η ένταση στην περιοχή του Περσικού Κόλπου δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, με τα πυρά ένθεν και ένθεν να στοχεύουν σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις για την τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς.

Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ύστερα από μια περίοδο έντονης μεταβλητότητας τις δύο πρώτες εβδομάδες των πολεμικών συγκρούσεων δείχνουν να σταθεροποιούνται σε πάνω από τα 100 δολάρια το  βαρέλι και πάνω από τα 50 ευρώ/ μεγαβατώρα αντίστοιχα.

Η απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ) να απελευθερώσει 400 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα ελάχιστα επηρέασε την αγορά. Η τιμή του Brent άνοιξε προχθες το πρωί στα 106,38 δολάρια/βαρέλι και υποχώρησε σταδιακά στα 101,67 στις 7.25 μ.μ., ενώ την περασμένη εβδομάδα παρουσίασε την υψηλότερη μεταβλητότητα από την περίοδο της πανδημίας, με ενδοημερήσιες κινήσεις που ξεπέρασαν τα 30 δολάρια/βαρέλι, φτάνοντας έως και τα 121 δολάρια/βαρέλι, πριν υποχωρήσει λίγο κάτω από τα 100 δολάρια/βαρέλι. Η πρόθεση του ΙΕΑ να προχωρήσει σε αποδέσμευση μεγαλύτερων αποθεμάτων «εφόσον χρειαστεί», όπως δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, μολονότι προχώρησε στη μεγαλύτερη αποδέσμευση «μαύρου χρυσού» στην ιστορία του είναι ενδεικτική της δυσκολίας διαχείρισης της κρίσης που διέρχεται η παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Σε αυτό το φόντο η κυβέρνηση διαμηνύει την ετοιμότητά της να προχωρήσει σε πρόσθετα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων για όσο διάστημα διαρκεί η κρίση, ενώ πληροφορίες φέρουν το αρμόδιο κυβερνητικό επιτελείο να επανέρχεται με διορθωτικές παρεμβάσεις στο μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των καυσίμων μετά τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει στον κλάδο και την προαναγγελία των πρατηριούχων για απεργιακές κινητοποιήσεις.

Το πλαφόν που έχει επιβληθεί στα περιθώρια κέρδους καυσίμων ενσωματώνει και τον ΦΠΑ με αποτέλεσμα να το περιορίζει ουσιαστικά από τα 12 λεπτά/λίτρο στα 9 λεπτά/λίτρο, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς.

Χωρίς ενιαία γραμμή η Ε.Ε.

Ενόψει της Συνόδου συνεδρίασε το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας για να αξιολογήσει και να προκρίνει μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης με «μπούσουλα» την εργαλειοθήκη του 2022. Στην ατζέντα του Συμβουλίου βρέθηκαν κρίσιμα ζητήματα για την αναμόρφωση της ευρωπαϊκής αγοράς που διχάζουν τα κράτη-μέλη σε μια προσπάθεια αναζήτησης κοινού τόπου, που όμως δεν φαίνεται να επιτεύχθηκε. Επί τάπητος τέθηκε μεταξύ άλλων η πρόταση της προέδρου της Ε.Ε. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, το μοντέλο τιμολόγησης οριακής τιμής της αγοράς και ο μηχανισμός συστήματος εμπορίας ρύπων (ΕTS), με την Ιταλία να ηγείται των χωρών που επιδιώκουν την αναστολή του, και άλλες χώρες να υιοθετούν τη θέση της Κομισιόν για τη διατήρησή του με κάποιες προσαρμογές.

Ενδεικτική της δυσκολίας συναινετικών αποφάσεων είναι η στάση της Σουηδίας στο κοινό σχέδιο της Ε.Ε. για τα δίκτυα. Η υπουργός Ενέργειας Εμπα Μπους πρότεινε να μπλοκαριστούν όλα τα νέα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Σουηδία, με το επιχείρημα ότι 75% των εσόδων της προέρχεται από εσωτερικά σημεία συμφόρησης και όχι από διασυνδέσεις, αλλά και ότι οι εξαγωγές ανανεώσιμης ενέργειας σε άλλες ώρες αυξάνουν τις τιμές ρεύματος στη Σουηδία. Η απόφαση για το πού θα χρησιμοποιηθούν αυτά τα έσοδα πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στα κράτη-μέλη. Δεν είναι ζήτημα που πρέπει να καθορίζεται από τη νομοθεσία της Ε.Ε., ανέφερε η Σουηδή υπουργός. Στον αντίποδα, ο Ελληνας υπουργός Σταύρος Παπασταύρου μίλησε για την ανάγκη μιας «κοινής απάντησης στις προκλήσεις της κρίσης».

Ευάλωτες

Την ίδια ώρα ο κ Κωστής Σταμπολής, πρόεδρος του ΙΕΝΕ με τοποθέτηση του εξηγεί γιατί είναι ενεργειακά ευάλωτες η Ελλάδα και η Ευρώπη  

«Δεν γνωρίζουμε πόσο μακριά είναι το τέλος των επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, γνωστές ως «Επική οργή» και «Ο βρυχηθμός του λιονταριού» αντιστοίχως, που έχουν πλέον εξαπλωθεί σε 14 χώρες. Ούτε, ασφαλώς, είμαστε σε θέση να προβλέψουμε εάν υπάρχει σχέδιο εξόδου από την κρίση, που λόγω γεωγραφίας και ενεργειακών παραγωγικών υποδομών έχει για μια ακόμη φορά οδηγήσει στα ύψη τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Αυτό όμως που με ασφάλεια μπορούμε να παρατηρήσουμε είναι ότι η κλιμάκωση της κρίσης στην ευρύτερη Μέση Ανατολή απειλεί να πυροδοτήσει ένα νέο παγκόσμιο ενεργειακό σοκ, με αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία (άνοδος πληθωρισμού και επιβράδυνση ανάπτυξης), στις επιχειρήσεις και στην ίδια την τσέπη του καταναλωτή σε Ευρώπη και Ελλάδα.

Σε αντίθεση με όλες τις προηγούμενες κρίσεις στον Περσικό Κόλπο, από το 1981 και μετά, η σημερινή κρίση διαφέρει σημαντικά ως προς τρία σημεία: (α) Για πρώτη φορά βάλλονται συστηματικά ενεργειακές εγκαταστάσεις εκατέρωθεν, με αποτέλεσμα η πολεμική σύρραξη να έχει εξαπλωθεί σε όλες τις πετρελαιοπαραγωγικές χώρες της περιοχής. (β) Για πρώτη φορά επηρεάζεται το φυσικό αέριο μέσω εξαγωγών LNG, το οποίο πλέον έχει καταστεί ένα διεθνώς εμπορεύσιμο προϊόν. (γ) Εχει υπάρξει διακοπή ενεργειακής τροφοδοσίας, αφού πολλές χώρες, λόγω των ιρανικών βαλλιστικών επιθέσεων, έχουν μειώσει ή και «παγώσει» την παραγωγή αργού, προϊόντων και LNG, ενώ ταυτόχρονα λόγω εχθροπραξιών υπάρχει εγγενής αδυναμία διέλευσης πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Ολα αυτά έχουν συνδυαστικά συμβάλλει στην εκτίναξη των τιμών πετρελαίου (κινούνται πλέον σταθερά πάνω από τα 100 δολ./βαρέλι για το Brent) και αερίου (πάνω από τα 50 ευρώ/mwh στο TTF της Ολλανδίας), που έχουν ανατιμηθεί κατά 40% και 70% αντιστοίχως.

Η κρίση βρίσκει την Ευρώπη και το ενεργειακό της μείγμα εξαρτημένο κατά 57% –και το αντίστοιχο της Ελλάδας κατά 80%– από εισαγωγές πετρελαίου και αερίου. Η υψηλή αυτή εξάρτηση οφείλεται τόσο στη σταθερή αύξηση της ενεργειακής ζήτησης τη μεταπολεμική περίοδο όσο και στην αδυναμία να αναπτυχθούν εγχώριες συμβατικές πηγές ενέργειας.

Μπορεί τα τελευταία 15 χρόνια η Ε.Ε. να έχει αναπτύξει σε μεγάλη κλίμακα τις ΑΠΕ, πλην όμως η συνεισφορά τους στο συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο είναι περιορισμένη (δεν ξεπερνάει το 21%) λόγω του ότι η παραγωγή τους διοχετεύεται αποκλειστικά στον ηλεκτρισμό, που όμως καλύπτει ένα μικρό σχετικά μέρος των συνολικών ενεργειακών αναγκών.

Σήμερα η Ε.Ε. αντιμετωπίζει μια διπλή κρίση, που θυμίζει σε μεγάλο βαθμό την αντίστοιχη του 2022 με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Από τη μια πλευρά έχουμε ραγδαίες ανατιμήσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και, από τη άλλη, παρατηρείται πραγματικό έλλειμμα προμήθειας.

Για το πρώτο, η Ε.Ε. αλλά και η Ελλάδα ανακοίνωσαν τη λήψη μέτρων, θέτοντας πλαφόν στα κέρδη των εταιρειών, ενώ άφησαν ανοικτό το ενδεχόμενο για επιδοτήσεις προς τους παραγωγούς και μείωση του φόρου για τις εκπομπές CO2.

Για το δεύτερο, υπήρξε παρέμβαση του G7, την οποία υλοποίησε ο ΙΕΑ με αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και οι ευρωπαϊκές χώρες. Παρ’ όλα αυτά, στο ελάχιστο επηρεάστηκαν οι τιμές, που συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, με το Brent, τη διεθνή ποικιλία αναφοράς, να κινείται άνω των 100 δολ./βαρέλι.

Και ενώ στο φυσικό αέριο η Ε.Ε. είναι ελάχιστα εκτεθειμένη σε εισαγωγές LNG από το Κατάρ (εισάγει περίπου 3,5% των αναγκών της) –η παραγωγή του οποίου έχει σταματήσει εδώ και δέκα ημέρες μετά την κήρυξη force majeure από την Qatar Gas– σήμερα, λόγω ανόδου των διεθνών τιμών, φορτία LNG που προορίζονταν για ευρωπαϊκά τέρμιναλ αλλάζουν πορεία και κατευθύνονται προς την Ασία, όπου οι εκεί εισαγωγείς πληρώνουν σοβαρά premium προκειμένου να εξασφαλίσουν επαρκείς ποσότητες.

Ετσι, η Ευρώπη για μια ακόμη φορά έχει βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να ανταγωνίζεται αγοραστές της Ασίας προκειμένου να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες LNG, που καλύπτουν πλέον το 45% των αναγκών της, δεδομένου ότι έχει μειώσει κατά περίπου 85% τις εισαγωγές αερίου από τη Ρωσία.

Δεν είναι υπερβολή να παρατηρήσουμε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα εγκλωβισμένη σε ένα ενεργειακό αδιέξοδο, αφού, παρά τις προσπάθειες των τελευταίων 20 και πλέον ετών, παραμένει ενεργειακά ευάλωτη και εξαρτώμενη από τεράστιες εισαγωγές, έρμαιο των δικών της επιλογών. Δηλαδή, των υπερφιλόδοξων στόχων της για ηλεκτροδότηση των πάντων εις αντικατάσταση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και κάλυψη των ηλεκτρικών φορτίων αποκλειστικά από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες και αντλησιοταμίευση.

Ομως, παρά την υψηλή εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ που έχει επιτευχθεί και τα περίπου δύο τρισ. ευρώ επενδύσεων, το ενεργειακό σύστημα παραμένει εξαρτώμενο από ορυκτά καύσιμα, με την περίφημη ενεργειακή μετάβαση υπό αίρεση.

Η πράσινη μετάβαση, που αποτελεί σημαία για την Ε.Ε. αλλά και για την Ελλάδα, χαιρετίστηκε ως η απόλυτη λύση στο πρόβλημα ενεργειακής προμήθειας και την επίτευξη ενεργειακής ασφάλειας. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν δείξει ότι η ενεργειακή εξίσωση δεν λύνεται μόνο με τις ΑΠΕ, που δεν αποτελούν βιώσιμη λύση.

Είναι ξεκάθαρο ότι θα πρέπει να πορευτούμε με ένα διευρυμένο ενεργειακό μείγμα, όπου πέρα από τις ΑΠΕ θα έχουν θέση το πετρέλαιο και η μετεξέλιξή του, τα πράσινα καύσιμα, το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια. Τώρα μπορεί να είναι μια καλή στιγμή να επανεξετάσουμε την ευρωπαϊκή αποστροφή προς την εγχώρια παραγωγή υδρογονανθράκων».