Από τη Μαρί Κιουρί στα Σύγχρονα Εργαστήρια: Γυναίκες που Διαμορφώνουν το Μέλλον των STEM

Η 8η Μαρτίου, Ημέρα της Γυναίκας, αποτελεί μια παγκόσμια υπενθύμιση των αγώνων και των θριάμβων των γυναικών, καθώς και μια ευκαιρία να αναλογιστούμε την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και τις προκλήσεις που παραμένουν. Σήμερα, ανυψώνουμε τις γυναίκες που με την επιστημονική τους δεινότητα, διαγράφουν νέα μονοπάτια στους τομείς της Επιστήμης, της Τεχνολογίας, της Μηχανικής και των Μαθηματικών (STEM), τους δημιουργούς του μέλλοντός μας.

Η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στους τομείς αυτούς δεν είναι απλώς θέμα δικαιοσύνης, αλλά και αναγκαιότητα για την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική πρόοδο. Η διαφορετικότητα των απόψεων και των εμπειριών που φέρνουν οι γυναίκες οδηγεί σε πιο καινοτόμες και αποτελεσματικές λύσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία.

Ωστόσο, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στους τομείς STEM. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2023, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 41,0% του εργατικού δυναμικού των επιστημόνων και μηχανικών στην ΕΕ. Ενώ αυτό το ποσοστό είναι ενθαρρυντικό, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών και των τομέων. Για παράδειγμα, στον κατασκευαστικό τομέα, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν μόλις το 22,4% των επιστημόνων και μηχανικών.

Στην Ελλάδα, τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) δείχνουν ότι το 2021, οι γυναίκες αποτελούσαν το 42,8% του προσωπικού Έρευνας και Ανάπτυξης, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ27. Επιπλέον, το 2023, οι γυναίκες υπερτερούσαν των ανδρών στους νέους διδάκτορες, με ποσοστό 52,5%. Αυτά τα στοιχεία υπογραμμίζουν την αυξανόμενη παρουσία των γυναικών στην ελληνική επιστημονική κοινότητα.

Ωστόσο, δεν αρκεί απλώς να αυξήσουμε τον αριθμό των γυναικών στους συγκεκριμένους επιστημονικούς τομείς. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, όπως τα στερεότυπα, η έλλειψη γυναικείων προτύπων, οι δυσκολίες στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, καθώς και οι διακρίσεις και η παρενόχληση στον χώρο εργασίας.

Η UNESCO, μέσω των ερευνών της, αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες παγκοσμίως, αλλά και τα πλεονεκτήματα που θα προκύψουν αν υπάρξει αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών στους τομείς STEM, όπως είναι η ενισχυμένη δημιουργικότητα και καινοτομία, η πιο συμπεριληπτική έρευνα, τα υψηλότερα δεοντολογικά πρότυπα, οι βελτιωμένες συνθήκες εργασίας αλλά και η ύπαρξη περισσότερων προτύπων για τις μελλοντικές γενιές.

Η ΕΕ μέσω της έκθεσης "She Figures 2021" που παρακολουθεί την πρόοδο προς την ισότητα των φύλων στην έρευνα και την καινοτομία, καταγράφει την πρόοδο και τις προκλήσεις που υπάρχουν. Η επίτροπος Καινοτομίας, Έρευνας, Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Νεολαίας, κ. Μαρίγια Γκαμπριέλ, αναφέρει στην έκθεση πως «Η οικονομία, τα εργαστήρια και η πανεπιστημιακή κοινότητα της Ευρώπης εξαρτώνται ήδη από τις γυναίκες.» Ωστόσο, αναφέρει επίσης ότι πρέπει να καταβάλουμε ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες για την προώθηση της ισότητας των φύλων, ιδίως για να εμπνεύσουμε τα κορίτσια να σταδιοδρομήσουν στους τομείς STEM (φυσικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ευρώπη χρειάζεται τη δημιουργικότητα και το επιχειρηματικό δυναμικό των γυναικών για να διαμορφώσει ένα πιο βιώσιμο, πιο πράσινο και πιο ψηφιακό μέλλον.

Στην Ελλάδα, η πρωτοβουλία Greek Women in STEM, με την εκπαιδευτική και κοινωνική της αποστολή, αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα προσπάθειας για την ενδυνάμωση των γυναικών επιστημόνων.

Σε αυτήν την ημέρα, ας τιμήσουμε τις γυναίκες που έχουν σπάσει τα στερεότυπα και έχουν ανοίξει τον δρόμο για τις επόμενες γενιές. Ας θυμηθούμε τη Μαρί Κιουρί, την Άντα Λάβλεϊς, τη Ρόζαλιντ Φράνκλιν, τη Δρ. Özlem Türeci και την καθηγήτρια Σάρα Γκίλμπερτ, και ας εμπνευστούμε από το παράδειγμά τους.

Ας εργαστούμε μαζί για να δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου κάθε κορίτσι και κάθε γυναίκα θα έχει την ευκαιρία να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό της και να συμβάλει στην οικοδόμηση ενός καλύτερου μέλλοντος για όλους.

Αφήνοντας πίσω τις σκιές των προκαταλήψεων και φωτίζοντας το μέλλον με την αστείρευτη δύναμη της γυναικείας γνώσης, μπορούμε να χτίσουμε γέφυρες από όνειρα και να σπείρουμε σπόρους ελπίδας, ώστε κάθε κορίτσι να γνωρίζει πως τα όριά του, είναι τα άστρα. Γιατί η επιστήμη, όπως και η ζωή, ανθίζει όταν αγκαλιάζει την ποικιλομορφία και την ισότητα.

*H Δρ. Ελένη Μαράκη - Μπελαδάκη είναι Εντεταλμένη Περιφερειακή Σύμβουλος Παιδείας και Δια Βίου Μάθησης της Περιφέρειας Κρήτης