Το τουρκικό πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης: Πρέπει να θυμόμαστε

«Εις την ζωήν μου δεν έχω ξαναδή τέτοιο κακό (…). Χωρίς να το καταλάβω, ευρέθην μεταξύ αγριανθρώπων, οίτινες έσπαζαν τας προθήκας ελληνικών καταστημάτων, έθετον πυρ και ελεηλάτουν. Εκτύπων γυναίκας, γέροντας και μικρά παιδία με λύσσαν προδίδουσαν μαύρην ψυχήν»

Πώς η Ιστορία επαναλαμβάνεται, συχνά ως ανείπωτη και ανήκουστη αιμοσταγής τραγωδία… Οι Γάλλοι, με τη «Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου» στιγματίζονται για τη σφαγή των Προτεσταντών από τους Καθολικούς. Οι Ναζί, με τη «νύχτα των κρυστάλλων» καταγγέλλονται για το πογκρόμ εναντίον των Εβραίων. Οι Τούρκοι επιβεβαιώνουν τη δική τους βαρβαρότητα: Τα «Σεπτεμβριανά» του 1955 εναντίον της ανθούσας και ευημερούσας ελληνικής μειονότητας της Κωνσταντινούπολης.

Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, ο Ελληνισμός και οι ηγέτες του και ειδικά οι Έλληνες της Κύπρου οφείλουν να θυμούνται και να μην ξεχνούν ποτέ ποιον βάρβαρο Μογγόλο Τούρκο αντιμετωπίζουν. Ναι, αυτόν που εδώ και 52 χρόνια κατέχει και μαγαρίζει το 37% του ευρωπαϊκού κυπριακού εδάφους. Οι Τούρκοι είναι ειδήμονες στην εφεύρεση αφορμών για να διαπράξουν τα ανόσια εγκλήματά τους εναντίον των Ελλήνων.

Στις 28 Αυγούστου 1955, ο τότε Πρωθυπουργός της Τουρκίας, Μεντερές, ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Έλληνες της Κύπρου, που είχαν επαναστατήσει εναντίον της βρετανικής κατοχής και δουλείας, δήθεν σχεδίαζαν σφαγές Τούρκων της νήσου. Εκείνη την περίοδο η Τουρκία αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα, κοινωνική αναταραχή, καλπάζουσα ανεργία και φτώχια, όλα προσάναμμα στον τουρκικό εθνικισμό.

Η εύκολη λύση του Μεντερές και όλων των τουρκικών κυβερνήσεων είναι η στροφή της προσοχής του τουρκικού λαού, κάθε φορά που παρατηρείται οικονομική, πολιτική, κοινωνική κρίση, εναντίον του βολικού εχθρού: Των Ελλήνων. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1955 ένας αυτοσχέδιος εκρηκτικός μηχανισμός εξερράγη στο τουρκικό προξενείο Θεσσαλονίκης, όπου στεγάζεται το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ο ελληνοκτόνος και γενοκτόνος Ατατούρκ.

Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές Αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιβλήθηκε το φωτοστέφανο του… ήρωα. Η Τουρκία τον τίμησε και τον διόρισε κυβερνήτη σε επαρχία.

Η έκρηξη προκάλεσε μόνο ασήμαντες ζημιές σε τζαμαρίες, αλλά ο κατευθυνόμενος τουρκικός Τύπος, με πηχυαίους τίτλους, υποκίνησε τον τουρκικό όχλο. Το απόγευμα της ίδιας μέρας προκλήθηκε «αυθόρμητη» διαδήλωση στην πλατεία Ταξίμ. Πάνω από 50.000 μαινόμενοι, καλά οργανωμένοι Τούρκοι επιτέθηκαν εναντίον ελληνικών περιουσιών στο Πέραν.

Χιλιάδες μεταφέρθηκαν με λεωφορεία και ταξί από τη Δυτική Τουρκία, ενώ φορτηγά του Δήμου Κωνσταντινουπόλεως μετέφεραν επί τόπου τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα: «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε τους Έλληνες προδότες» και, «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης».

Από την οργή του τουρκικού όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας, ενώ η Αστυνομία και ο στρατός απλώς παρακολουθούσαν. Ο λαμπρός και κορυφαίος Βυζαντινολόγος, καθηγητής Σπύρος Βρυώνης, στο μνημειώδες έργο του, με τίτλο: «Ο μηχανισμός της καταστροφής. Το τουρκικό πογκρόμ της 6ης - 7ης Σεπτεμβρίου 1955 και ο αφανισμός της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης», γράφει:

«Η καταστροφή που προκάλεσε ο τουρκικός στρατός και οι Τούρκοι έποικοι στην Κύπρο έχει εντυπωσιακές ομοιότητες με το πογκρόμ στην Κωνσταντινούπολη». Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού προκάλεσε:

Τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32. Τον θάνατο ενός Αρμένιου. Τον βιασμό 12 Ελληνίδων. Τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή). Και την καταστροφή: 4.348 εμπορικών καταστημάτων, 110 ξενοδοχείων, 27 φαρμακείων, 23 σχολείων, 21 εργοστασίων, 73 εκκλησιών και περίπου 1000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.

Όπως γράφει ο Σπ. Βρυώνης (σελ.61), «μέχρι τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955 οι Έλληνες κατείχαν περισσότερα από 4.500 καταστήματα στην ευρύτερη περιοχή της Κωνσταντινούπολης». Αρκετοί ξένοι, ελαφρά τη καρδία και κάποιοι για το χρήμα, επιχείρησαν να αιτιολογήσουν το πογκρόμ εναντίον της ελληνικής μειονότητας, προτάσσοντας, πρώτο, τις εντάσεις μεταξύ Ελλάδος-Τουρκίας εξαιτίας του αγώνα της ΕΟΚΑ εναντίον των Εγγλέζων κατακτητών.

Δεύτερον, την ευμάρεια των Ελλήνων, η οποία εθεωρείτο «πρόκληση» για τους «φτωχούς Τούρκους». Τρίτον, το καψύλιο που προκάλεσε έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ αποτέλεσε δήθεν προσβολή προς την εθνική αξιοπρέπεια των Τούρκων. Προτάθηκε και μία τέταρτη αιτιολογία:

Ο Μεντερές ισχυρίστηκε ότι κομμουνιστές διοργάνωσαν το πογκρόμ, γι’ αυτό συνέλαβε 50-60 και τους φυλάκισε. Μαντέψτε ποιος του υπέβαλε την ιδέα να ισχυριστεί ότι κομμουνιστές διέπραξαν τις λεηλασίες και τους βιασμούς εναντίον των Ελλήνων: Ο Άλλεν Ντάλλες, διοικητής της CIA, ο οποίος εκείνες τις ημέρες παρακολουθούσε στην Κωνσταντινούπολη διεθνές συνέδριο εγκληματολογίας.

Το οικονομικό κόστος, σύμφωνα με διεθνείς Οργανισμούς, υπολογίστηκε στα 150 εκ. δολάρια. Η Ελληνική Κυβέρνηση το εκτιμούσε στα 500 εκ. δολάρια. Ο Έλληνας πρόξενος στην Κων/πολη, Άγης Καψαμπέλης, περιέγραψε τους στόχους των τουρκικών βιαιοτήτων: «Την καταστροφήν της οικονομικής ισχύος των Ελλήνων, την καταστροφήν της κοινότητας και της θρησκευτικής ζωής, και την ηθική τους καταρράκωση».

Μετά από το πογκρόμ, δεκάδες χιλιάδες ομογενείς εγκατέλειψαν την Κωνσταντινούπολη και η κοινότητα συρρικνώθηκε σε 2.000 περίπου. Μαρτυρίες ξένων αυτοπτών μαρτύρων καταγράφουν την τουρκική βαρβαρότητα και αγριότητα. Καναδός γράφει:

«Εις την ζωήν μου δεν έχω ξαναδή τέτοιο κακό (…). Χωρίς να το καταλάβω, ευρέθην μεταξύ αγριανθρώπων, οίτινες έσπαζαν τας προθήκας ελληνικών καταστημάτων, έθετον πυρ και ελεηλάτουν. Εκτύπων γυναίκας, γέροντας και μικρά παιδία με λύσσαν προδίδουσαν μαύρην ψυχήν».

Γερμανός δημοσιογράφος γράφει: «Σήμερον την πρωίαν ο πρόεδρος (της Τουρκίας, Τζελάλ Μπαγιάρ) με κλειστόν αυτοκίνητον διήρχετο τους σωρούς των υλικών και ηθικών ερειπίων, κάτω από τα οποία έκλαιον τα αλλόπιστα τέκνα της χώρας του, οι Έλληνες, οι Αρμένιοι, οι Εβραίοι (…). Το μίσος αυτό εξέσπασε την νύκταν της 6ης Σεπτεμβρίου εις όλα τα σημεία της πόλεως (…) σχεδόν συγχρόνως εξεχύθησαν εις τους δρόμους βανδαλικά πλήθη».

Αμερικανός δημοσιογράφος, ο Φρέντερικ Σόντερν, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας, έγραψε στο Reader’s Digest: «Πέντε μεγάλες αρτηρίες συγκλίνουν προς την πλατεία Ταξίμ, και πυκνές φάλαγγες όχλου ξεχύνονταν από αυτές. Παντού ακούγονταν οι ρυθμικές κραυγές: ‘‘Σκοτώστε τους Έλληνες’’. ‘‘Ήρθε η νύκτα της κρίσεως’’, φώναζε ο ένας. ‘‘Να καθαρίσουμε τη μητέρα πατρίδα απ’ τον άπιστο’’. Η Κωνσταντινούπολη ήταν μια πόλη που είχε χάσει τα λογικά της…».

Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Τζελάλ Μπαγιάρ, ο πρωθυπουργός, Αντνάν Μεντερές, ο υπουργός Εξωτερικών, Φατίν Ρουστού Ζορλού και ο υπουργός Εσωτερικών, Φουάτ Κιοπρουλού, καταδικάστηκαν σε θάνατο για συνωμοσία «για να καταστρέψουν την περιουσία των Ελλήνων συμπολιτών των Τούρκων».

Η Τουρκία, κατά τον διακεκριμένο Νεοκλή Σαρρή, δεν έχει Ιστορία αλλά βεβαρημένο ποινικό μητρώο με γενοκτονίες, εθνοκτονίες λαών. Ο ελληνοκτόνος Ατατούρκ στηρίχτηκε στις θεωρίες του ρατσιστή Ζιγιά Γκιοκάλπ για να δημιουργήσει τον «νέο Τούρκο» με μια «νέα Ιστορία» και μια «νέα γλώσσα». Κατά τον Γκιοκάλπ, συγκρινόμενοι προς άλλους λαούς «οι Τούρκοι υπερέχουν στα ήθη. Η τουρκική Ιστορία είναι μια έκθεση ηθικών αρετών».

Αυτές τις… «ηθικές αρετές» υπέστησαν με τη γνωστή τουρκική βαναυσότητα και σφαγιαστική βαρβαρότητα, οι Κούρδοι, οι Αρμένιοι, οι Έλληνες, οι Ασσύριοι, οι Αλεβίτες, ακόμα και Εβραίοι. Οι Έλληνες της Κύπρου γνωρίσαμε τις «ηθικές αρετές» του Αττίλα το 1974. Οφείλουμε να θυμόμαστε τα Σεπτεμβριανά, ειδικά τι σημαίνει Τούρκος. Μας το είπε ο Βίκτωρ Ουγκώ, σε ποίημά του για τη σφαγή της Χίου: «Τούρκοι διαβήκαν, χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα…».