Από το τεκμαρτό στο πραγματικό εισόδημα

Η φορολογική πολιτική των τελευταίων ετών έχει στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό στην αξιοποίηση της τεχνολογίας και στη συγκέντρωση ολοένα περισσότερων δεδομένων για την οικονομική δραστηριότητα. Αυτή η μετάβαση έχει δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον για τη Φορολογική Διοίκηση και, ταυτόχρονα, γεννά ένα εύλογο ερώτημα: μήπως έχει έρθει η στιγμή η ψηφιοποίηση να αρχίσει να επιστρέφει ένα ουσιαστικό όφελος στον συνεπή φορολογούμενο;

Η συζήτηση για το μέλλον της φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών και ειδικότερα για το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα αποτελεί μια καλή αφετηρία. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν το συγκεκριμένο μέτρο πρέπει να περιοριστεί ή να καταργηθεί. Το πραγματικό ζητούμενο είναι εάν το φορολογικό μας σύστημα μπορεί πλέον να κάνει το επόμενο βήμα: από τη φορολόγηση βάσει παραδοχών στη φορολόγηση βάσει πραγματικών οικονομικών δεδομένων.

Η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα POS, τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA, η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, το ψηφιακό πελατολόγιο και οι αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις έχουν αλλάξει σημαντικά την εικόνα. Η Φορολογική Διοίκηση διαθέτει σήμερα δυνατότητες που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν.

Μπορεί να συγκρίνει έσοδα, αγορές, τραπεζικές συναλλαγές και φορολογικές δηλώσεις, να εντοπίζει αποκλίσεις και να κατευθύνει αποτελεσματικότερα τους ελέγχους εκεί όπου πραγματικά υπάρχουν ενδείξεις φοροδιαφυγής. Όσο αυτή η δυνατότητα ενισχύεται, τόσο περισσότερο περιορίζεται η ανάγκη οριζόντιων μηχανισμών που επιχειρούν να προσδιορίσουν ποιο θα έπρεπε να είναι το εισόδημα ενός επαγγελματία.

Το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα θεσπίστηκε ως εργαλείο αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής. Η εφαρμογή του, όμως, ανέδειξε και τα όρια μιας γενικευμένης προσέγγισης. Επαγγελματίες με διαφορετικές συνθήκες λειτουργίας, διαφορετικό κόστος, διαφορετική αγορά και διαφορετική πραγματική οικονομική δυνατότητα είναι δύσκολο να αντιμετωπίζονται μέσα από έναν κοινό μηχανισμό υπολογισμού.

Η μετάβαση στα πραγματικά δεδομένα δεν σημαίνει χαλάρωση των ελέγχων. Σημαίνει ακριβώς το αντίθετο: καλύτερους και περισσότερο στοχευμένους ελέγχους, αξιοποίηση των ψηφιακών πληροφοριών και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση εκείνων που αποκρύπτουν πραγματική φορολογητέα ύλη, χωρίς να αντιμετωπίζονται όλοι εκ προοιμίου με την ίδια παραδοχή.

Υπάρχει όμως και μια ακόμη διάσταση. Επιχειρήσεις και επαγγελματίες έχουν επωμιστεί τα τελευταία χρόνια σημαντικό κόστος προσαρμογής στις νέες ψηφιακές υποχρεώσεις. Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να είναι μια διαδικασία μονής κατεύθυνσης, με διαρκώς περισσότερα δεδομένα και υποχρεώσεις προς τη Διοίκηση. Πρέπει να αρχίσει να παράγει ένα απτό αποτέλεσμα και για τον συνεπή φορολογούμενο: λιγότερη γραφειοκρατία, απλούστερες διαδικασίες, μεγαλύτερη ασφάλεια και, κυρίως, δικαιότερη φορολογική μεταχείριση.

Ο στόχος για την επόμενη ημέρα πρέπει επομένως να είναι σαφής: η μετάβαση από το τεκμαρτό στο πραγματικό εισόδημα. Όχι με επιστροφή στο παρελθόν, αλλά με αξιοποίηση όλων των ψηφιακών εργαλείων που έχουν πλέον δημιουργηθεί, με ουσιαστικές διασταυρώσεις και με ελέγχους που θα κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις απόκρυψης φορολογητέας ύλης.

Ένα σύγχρονο φορολογικό σύστημα δεν πρέπει να προσπαθεί να υπολογίσει ποιο θα έπρεπε να είναι το εισόδημα ενός επαγγελματία όταν διαθέτει πλέον τα μέσα για να προσδιορίσει το πραγματικό του εισόδημα. Αυτό πρέπει να είναι το επόμενο βήμα της φορολογικής μεταρρύθμισης: φορολόγηση του πραγματικού εισοδήματος, αποτελεσματικός έλεγχος της φοροδιαφυγής και τέλος στις οριζόντιες παραδοχές.

Η επόμενη φορολογική μεταρρύθμιση πρέπει, λοιπόν, να έχει ξεκάθαρο προσανατολισμό: την κατάργηση του τεκμαρτού τρόπου φορολόγησης και την επιστροφή στην αρχή ότι κάθε φορολογούμενος φορολογείται με βάση το πραγματικό του εισόδημα. Τα ψηφιακά εργαλεία και οι δυνατότητες διασταύρωσης υπάρχουν πλέον για να εντοπίζεται η φοροδιαφυγή εκεί όπου πραγματικά βρίσκεται και όχι για να υποκαθίσταται το πραγματικό εισόδημα από γενικευμένες παραδοχές. Η φορολογική δικαιοσύνη προϋποθέτει ένα σύστημα που φορολογεί το πραγματικό εισόδημα και δεν το υποκαθιστά με τεκμαρτές παραδοχές.

*Ο Δημήτρης Χριστοφοράκης ειναι πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Φοροτεχνικών Ελευθέρων Επαγγελματιών (ΠΟΦΕΕ) και πρόεδρος της Ένωσης Φοροτεχνικών Ηρακλείου