Γιατί η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν συνιστά ήττα για τον Τραμπ

Αν οι πληροφορίες που έρχονται στο φως αντανακλούν έστω και κατά προσέγγιση το περιεχόμενο της υπό διαμόρφωση συμφωνίας για το Μνημόνιο Συναντίληψης (MOU) μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αν ταυτόχρονα λάβουμε υπόψη το μούδιασμα στο Ισραήλ και σε κάποιους κύκλους στην Ουάσιγκτον, τότε βρισκόμαστε μπροστά σε μία από τις πιο εντυπωσιακές διπλωματικές ανατροπές των τελευταίων δεκαετιών.

Είχαμε επισημάνει εξ’ αρχής ότι ένας πόλεμος χωρίς σαφώς καθορισμένους και εφικτούς στόχους, χωρίς διακριτό τέλος και χωρίς βιώσιμη στρατηγική εξόδου το πιθανότερο είναι να μην έχει καλό τέλος. Αφού για 40 ημέρες η εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ δεν πέτυχαν να υποτάξουν το Ιράν, ο Τραμπ αναζητώντας απελπισμένα διέξοδο παρουσίασε τη στρατιωτική κλιμάκωση ως μέσο εξαναγκασμού της Τεχεράνης για υποχώρηση.

Ωστόσο, οι όροι που περιγράφει η ιρανική πλευρά παραπέμπουν σε κάτι εντελώς διαφορετικό, σε καμία παράδοση της Τεχεράνης, αλλά σε μια αμερικανική υποχώρηση με βαρύ πολιτικό κόστος.

Τα πυρηνικά μετατίθενται για αργότερα

Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί υποστηρίζει ότι τα πλέον κρίσιμα ζητήματα, όπως  το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου, τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου υλικού και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος, παραπέμπονται σε  διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν.

Κοντολογίς ο βασικός στόχος που επικαλέστηκε η Ουάσιγκτον, δηλαδή η εξάλειψη της ιρανική πυρηνικής ….απειλής, για να δικαιολογήσει τη σύγκρουση παραμένει ανεκπλήρωτος. Αντί για οριστική διευθέτηση, προκύπτει μια προσωρινή ανακωχή που αφήνει ανοιχτό το πιο κρίσιμο ζήτημα της αντιπαράθεσης τουλάχιστον όπως παρουσιάστηκε.

Δισεκατομμύρια δολάρια επιστρέφουν στην Τεχεράνη

Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη φέρεται να εξασφαλίζει την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία, ενώ συζητείται ένα τεράστιο πρόγραμμα οικονομικής ανασυγκρότησης που, σύμφωνα με διάφορες αναφορές, μπορεί να φτάσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες αυτές, τότε το Ιράν δεν εξέρχεται από τη σύγκρουση αποδυναμωμένο, αλλά με σημαντικές οικονομικές ανάσες και δυνατότητες ταχείας ανάκαμψης.

Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο

Ακόμη πιο εντυπωσιακές είναι οι αναφορές για τα Στενά του Ορμούζ. Η ιρανική πλευρά ισχυρίζεται ότι η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής θα αναγνωρίζει ενισχυμένο ρόλο της Τεχεράνης στη διαχείριση του στρατηγικού περάσματος.

Ο Αραγκτσί δηλώνει ότι η διέλευση δεν θα λειτουργεί πλέον «όπως στο παρελθόν» και ότι οι υπηρεσίες που παρέχονται στα πλοία θα υπόκεινται σε χρεώσεις. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, εφόσον υλοποιηθεί, θα μεταβάλει τις γεωοικονομικές ισορροπίες σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.

Τι φαίνεται να κερδίζει τελικά η Ουάσιγκτον;

Εδώ προκύπτει το αμείλικτο ερώτημα. Τι ακριβώς πέτυχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες; Ο πόλεμος παρουσιάστηκε ως απαραίτητος για την ανάσχεση της ιρανικής επιρροής και την εξουδετέρωση της πυρηνικής απειλής. Αν όμως το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει αντικείμενο μελλοντικών διαπραγματεύσεων, τα παγωμένα κεφάλαια αποδεσμεύονται και η Τεχεράνη αποκτά αναβαθμισμένο γεωστρατηγικό ρόλο, τότε είναι δύσκολο να παρουσιαστεί το αποτέλεσμα ως ξεκάθαρη αμερικανική επιτυχία. Και φυσικά δικαιολογημένα οι Ισραηλινοί είναι «μουδιασμένοι» από τις εξελίξεις.

Το χάσμα ανάμεσα σε όσα αφήνει να εννοηθούν η Ουάσιγκτον και σε όσα διακηρύσσει η Τεχεράνη είναι τεράστιο. Είτε οι δύο πλευρές ζουν σε παράλληλες πραγματικότητες είτε η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι εξήλθε της κρίσης με πολύ περισσότερα κέρδη απ’ όσα αναμενόταν.

Σε κάθε περίπτωση όμως από τα πολλά μισά-ψέματα και μισές αλήθειες του Ντόναλντ Τραμπ με τα οποία δημιουργούσε μία εικονική πραγματικότητα μάλλον ούτε ο ίδιος θα ξέρει τι είναι «πραγματικά… αληθινό». Στην Αμερική κυκλοφορεί ως ανέκδοτο, ότι ακόμα και αν ο Τραμπ ανακοινώσει την υπογραφή του MOU η αντίδραση θα είναι «ας περιμένουμε το TANSIM (πρακτορείο των Φρουρών της Επανάστασης) για να το επιβεβαιώσει!

Η αυτοπεποίθηση, η  διπλωματική υπεροχή και η στρατηγική επικοινωνία της Τεχεράνης

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, όμως, δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το Ιράν κατάφερε να φτάσει έως εδώ. Παρά τους περιορισμένους οικονομικούς και στρατιωτικούς του πόρους απέναντι στη μεγαλύτερη υπερδύναμη του πλανήτη, η Τεχεράνη επέδειξε αξιοσημείωτη διπλωματική δεινότητα αλλά και πειθαρχία. Έδειξε μία αξιοσημείωτη αυτοπεποίθηση να προχωράει σε ανταποδοτικά πλήγματα και υλοποιεί τις απειλές.

Παράλληλα η στρατηγική της επικοινωνία που απευθυνόταν στην διεθνή κοινότητα προσαρμόστηκε στα δυτικά ακροατήρια, αξιοποίησε τις αντιφάσεις των αντιπάλων της και διατήρησε σταθερή γραμμή διαπραγμάτευσης ακόμη και υπό στρατιωτική πίεση. Παρουσίασε στον κόσμο ένα άλλο πρόσωπο του καθεστώτος και η διαρκής προβολή του Εκπροσώπου Τύπου τους Ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών Εσμαίλ Μπαγκαέι, μίας μειλίχιας δυτικότροπης παρουσίας χωρίς γενιάδες  και «αμάμα» (ιρανικό τουρμπάνι) είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα. Με τηλεοπτικά πλάνα με  φιέστες στις μεγάλες πόλεις με γυναίκες χωρίς χιτζάμπ ή ρουσάρι (τύποι μαντήλας) αλλά και από στιγμιότυπα της ζωής στην Τεχεράνη το Ιρανικό Καθεστώς επιχείρησε να δώσει ένα άλλο πιο κοσμικό προφίλ.

Όταν ένα αυταρχικό καθεστώς αποφασίζει πιο αποτελεσματικά…

Πρόκειται αναμφίλεκτα για μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις σε αυτόν τον πόλεμο το γεγονός ότι ένα θεοκρατικό καθεστώς κατάφερε να εμφανιστεί πιο συνεκτικό στη λήψη αποφάσεων από μια δημοκρατική υπερδύναμη. Βέβαια μεγάλο ρόλο έπαιξε και η προσωπικότητα του Προέδρου Τραμπ.

Το Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ιράν, παρά τα προφανή όρια που θέτει η φύση του καθεστώτος, φαίνεται να λειτουργεί ως χώρος πραγματικής διαβούλευσης μεταξύ των διαφορετικών κέντρων ισχύος που υφίστανται στο Ιρανικό Καθεστώς. Οι συζητήσεις και οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις δεν είναι προσχηματικές, αλλά επηρεάζουν ουσιαστικά τη διαμόρφωση πολιτικής.

Αυτό ενδέχεται να εξηγεί γιατί η Τεχεράνη απέφυγε ορισμένα από τα στρατηγικά λάθη που οδήγησαν άλλα αυταρχικά καθεστώτα της περιοχής σε καταστροφικές επιλογές.

Η πικρή πραγματικότητα για την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ

Αν λέμε, αν τελικά η συμφωνία αποδειχθεί αυτό που σήμερα περιγράφουν οι Ιρανοί αξιωματούχοι ακόμα στο 50% τότε η ιστορία ίσως καταγράψει ότι ο πόλεμος όχι μόνον δεν εξουδετέρωσε το Ιράν, αλλά το ενίσχυσε πολιτικά, οικονομικά και γεωστρατηγικά.  Αρκεί να λάβουμε υπόψη ότι όχι μόνον το Κατάρ αλλά ακόμα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το πιο εχθρικό κράτος του Κόλπου απέναντι του, προχωρούν σύμφωνα με το Reuters σε συμφωνίες και απελευθέρωση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων αρχικά ύψους 3 δις δολαρίων που μπορεί να φθάσουν και τα 20 στο τέλος.

Και αυτό θα αποτελέσει ένα ιδιαίτερα πικρό συμπέρασμα τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για το Τελ Αβίβ, που επένδυσαν στην αντίληψη ότι η χρήση στρατιωτικής βίας  θα οδηγούσε σε στρατηγική υποταγή της Τεχεράνης. Βέβαια για να βάλουμε τα πράγματα στην σωστή τους διάσταση δεν πρόκειται για μία τελική συμφωνία ειρήνης, αλλά για την επισημοποίηση του τερματισμού του πολέμου με μία ανακωχή. Τα υπόλοιπα στο…μέλλον.

Συμπεράσματα

Αντί για παράδοση άνευ όρων όπως είχε απαιτήσει ο Τραμπ το αποτέλεσμα ενδέχεται να μοιάζει πολύ περισσότερο με μια συμφωνία στην οποία το Ιράν κατάφερε να διασώσει τα βασικά του συμφέροντα και να εμφανιστεί παρά τα πλήγματα που υπέστη από τον πόλεμο ως ο πολιτικός νικητής της σύγκρουσης αυτής.

Πολλοί αναλυτές στην Αμερική μιλούν για το τραγικότερο λάθος της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ μετά τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Ξεκίνησε μαζί με τον Νετανιάχου έναν πόλεμο που δεν μπορούσε να τον ελέγξει και η «επική οργή» κατέληξε σε ένα «επικό φιάσκο»!

Αυτό που διαφαίνεται  είναι ότι  ακόμα και σήμερα 100 και πλέον ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν ο Τραμπ και αρκετοί άνθρωποι του κλειστού κύκλου του φαίνεται ότι δεν έχουν κατανοήσει πλήρως την φύση, την δομή και την λειτουργία του Ιρανικού Καθεστώτος.