H διαλεκτική σχέση αποτρεπτικών στάσεων ενός αμυνόμενου κράτους (Α μέρος)

Η αποτρεπτική στρατηγική κάθε αμυνόμενου κράτους είναι ένα άθλημα εσωτερικής και εξωτερικής εξισορρόπησης του επιτιθέμενου κράτους.  Υπερασπίζεται το κατοχυρωμένο από το διεθνές δίκαιο status quo με εσωτερική και εξωτερική εξισορρόπηση. 

Εσωτερική εξισορρόπηση είναι η βελτιστοποίηση της κρατικής ισχύος με εναλλακτικούς συνδυασμούς των μέσων που διαθέτει και εξωτερική εξισορρόπηση είναι τυπικές και άτυπικες συμμαχικές συγκλίσεις που αυξάνουν ή περιπλέκουν τα αναθεωρητικά σχέδια του επιτιθέμενου. 

Η αποτρεπτική στρατηγική είναι βασικά η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΑΛΟΥ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΤΙΓΓΑ ΚΟΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΟΦΕΛΟΥΣ με μετάδοση παραστάσεων κόστους εάν σκοπεύει να χρησιμοποιήσει στρατιωτικά μέσα για να επιτύχει «μικρή» ή μεγάλη αναθεώρηση του status quo.

ΜΙΑ ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΤΕΙ ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ που κατά κανόνα αφορούν το απαραβίαστο της κρατικής κυριαρχίας όπως κατοχυρώνεται από τις Συνθήκες, τις Συμβάσεις και τις υψηλές αρχές του διεθνούς δικαίου.
    
ΜΙΑ “ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ” αφορά δηλώσεις casus belli για να εμποδιστεί το αμυνόμενο κράτος να εφαρμόσει τις πρόνοιες των Συνθηκών που επικυρώνονται από τους αρμόδιους κρατικούς θεσμούς (πχ με την επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 2321/1995 στις 31 Μαίου – μια εβδομάδα μετά η Τουρκική Εθνοσυνέλευσή εξουσιοδοτούσε τη λήψη μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, σε περίπτωση εφαρμογής από την Ελλάδα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας).
    
Την ονομάζουμε ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ επειδή ΑΦΟΡΑ ΚΕΚΤΗΜΕΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ –και στην περίπτωσή μας επικυρωμένο από την Ελληνική Βουλή– που δεν εφαρμόζεται εμπράγματα (εδώ η επέκταση των χωρικών υδάτων σύμφωνα με την Συνθήκη) επειδή το επιτιθέμενο και αναθεωρητικό κράτος:
•    αφενός αρνείται την ειρηνική επίλυση των διαφορών στους αρμόδιους διεθνείς θεσμούς και 
•    αφετέρου εμπράγματα με στρατιωτικό και πολιτικό τρόπο εμποδίζει τον αμυνόμενο από το να εφαρμόσει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου σύμφωνα με την εκπεφρασμένη πολιτική του βούληση (επικύρωση της Συνθήκης από την Βουλή των Ελλήνων και δηλώσεις ανώτατων πολιτειακών παραγόντων).
 
ΌΠΩΣ Ο ΟΡΟΣ «ΑΠΟΤΡΟΠΗ» ΥΠΟΔΗΛΩΝΕΙ ΣΚΟΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΗΝ ΥΠΑΡΞΕΙ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ αλλά ταυτόχρονα και να δισφαλιστεί τόσο η ακεραιότητα της κρατικής Επικράτειας όσο και η εφαρμογή των προνοιών του διεθνούς δικαίου. 
Μια κλασική διατύπωση είναι αυτή του Hanx Morgenthau («Πολιτική μεταξύ των εθνών» - κυκλοφορεί εντός του έτους στα Ελληνικά, Εκδόσεις Ποιότητα) ο οποίος υποστήριξε ότι βιώσιμο είναι εκείνο το κράτος το οποίο είναι επαρκώς ισχυρό για να μπορεί να εφαρμόζει για την επικράτειά του τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου.

ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΒΑΘΜΙΔΑΣ σημαίνει βασικά ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ του αμυνόμενου κράτους σκοπός του οποίου είναι η διασφάλιση της κρατικής κυριαρχίας που προβλέπουν οι Συνθήκες και το διεθνές δίκαιο.
ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ θεωρείται, επίσης, μια κατάσταση όπου ο αμυνόμενος δεν επιτυγχάνει τους σκοπούς του επειδή το επιτιθέμενο αναθεωρητικό κράτος «κερδίζει τον πόλεμο χωρίς πολεμική εμπλοκή», δηλαδή, καταναγκάζει τον αμυνόμενο να υποχωρήσει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό. 
    
Γενικότερα, η ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΝΟΣ ΑΜΥΝΟΜΕΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟΤΥΓΧΑΝΕΙ μερικώς ή συολικά στις εξής ιεραρχικά διαβαθμισμένες περιπτώσεις (συν βέβαια κάθε ενδιάμεση κατάσταση στάσεων, ενεργειών, συμπεριφορών και δηλώσεων): 
•    ΠΟΛΕΜΟΣ σε όλα τα μέτωπα και με όλα τα μέσα
•    Κάθε επιθετική στρατιωτική ενέργεια ΠΟΥ ΠΑΡΑΒΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ του αμυνόμενου κράτους.
•    ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΟΥ ΚΛΙΜΑΚΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ ή ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΜΙΚΡΟΥ ή ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ του αμυνόμενου κράτους ή παρεμπόδιση άσκησης της κυριαρχίας σε μικρές ή μεγάλες περιοχές της κρατικής επικράτειας τις οποίες και αμφισβητεί / διεκδικεί.

Τα ΚΡΙΤΗΡΙΑ, ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ μιας εθνικής στρατηγικής είναι πολλές και οι συνδυασμοί των μέσων άπειροι. Χαρακτηριστικά: 
•    Ικανή και αξιόπιστη πολιτική ηγεσία: Πολιτική διακυβέρνηση από στελέχη προικισμένα με δεξιότητες, γνώση και οξυδέρκεια. 
•    Πολιτική ηγεσία δημοκρατικά νομιμοποιημένη
•    Ποιοτική και ποσοτική επάρκεια πολεμικών μέσων
•    Αξιόμαχη στρατιωτική ηγεσία
•    Πλήρης συνεργασία πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας
•    Επεξεργασμένα επιτελικά σχέδια
•    Υποστηρικτική οικονομική υποδομή
•    Υποστηρικτικό εθνικό φρόνημα
•    Στρατηγική κουλτούρα σε όλο το κοινωνικό πολιτικό φάσμα που νομιμοιεί και στηρίζει την εθνική στρατηγική και τις αποφάσεις εκπλήρωσής της.
•    Σταθερότητα στόχων και προσεγγίσεων ανεξάρτητα πολιτικών διακυμάνσεων
•    Ετοιμότητα / αποφασιστικότητα προάσπισης εθνικού συμφέροντος και κυρίως υπεράσπισης της κρατικής κυριαρχίας ανεξαρτήτως θυσιών ακόμη και εάν αυτό προϋποθέτει την επίδειξη αυτοθυσίας
•    Αποδοτικές και αποτελεσματικές εξωτερικές εξισορροπήσεις των απειλών, κάτι που συμπεριλαμβάνει τόσο επίσημες συμμαχίες και συμφωνίες όσο και συναλλαγές στην βάση συμφερόντων κάθε είδους.
•    Αξιόπιστες αποφάσεις στο διπλωματικό πεδίο ενταγμένες και πειθαρχημένες στους σκοπούς της εθνικής στρατηγικής.
•    ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ:
o    Άρτια επιτελική οργάνωση των αρμόδιων κρατικών θεσμών με σκοπό την  παρακολούθηση, ανάλυση, στάθμιση, εκτίμηση, χάραξη εναλλακτικών αποφάσεων κάθε στιγμή και όπως κινούνται τα πράγματα και πρόταση υιοθέτηση των βέλτιστων σχεδίων δράσης κάθε φορά που ανακύπτει ανάγκη απόφασης

Σκοποί και μέσα, όπως συμπλέκονται, επιδέχονται άπειρους συνδυασμούς και όριο είναι ο ουρανός για διαρκή βέλτιστη και μέγιστη εκπλήρωση των σκοπών της αποτροπής. 

(Τέλος α' μέρους)

*Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών - Παν/μιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών. 

Στο πανεπιστήμιο διδάσκει, μεταξύ άλλων, Στρατηγική θεωρία, πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος, τις πολιτικές όψεις των διεθνών θεσμών και τους διεθνούς δικαίου, τον ρόλο της ισχύος στην διεθνή πολιτική, τον ρόλο του πολέμου στις διεθνείς σχέσεις στην ιστορική διαδρομή των ανθρώπων, την θέση της ηθικής στην διεθνή πολιτική, ζητήματα διεθνούς πολιτικής οικονομίας και συνολικά οτιδήποτε αφορά την πολιτική θεωρία του διεθνούς συστήματος στα τρία επίπεδα ανάλυσης, δηλαδή του Ανθρώπου, του Κράτους και της Διεθνούς Πολιτικής.