H Κρήτη ως Πνευματικό Κέντρο στο εγγύς και στο απώτερο μέλλον. Προϋποθέσεις και σχεδιασμός (Γ μέρος)

Ο σημερινός ευρωπαϊκός Πολιτισμός, δείχνει εμφανή σημάδια κόπωσης. Έχει αρχίσει να φθείρεται, να παρευδοκιμείται και τοπικά να ατροφεί κατά κάποιο τρόπο που δε θα είναι καθόλου βέβαιο, ότι ο πολιτισμός αυτός θα είναι όπως ήταν έως τώρα, ο κυρίαρχος πολιτισμός του 21ου αιώνα. Τουλάχιστον, τόσο αμιγής και στεγανός όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.

Γιατί ο όρος διεθνής πολιτισμός ακόμα και στις επόμενες δεκαετίες θα περικλείει ολοένα και περισσότερο, πολιτισμούς ανταγωνιστικούς προς τον ευρωπαϊκό. Τον αραβικό λ.χ, τον ινδικό και τον κινεζικό. Πολιτισμούς αρχαίους και δυναμικούς. 

Υπενθυμίζω σχετικά, ότι στις αρχές του 21ου αιώνα, οι Μουσουλμάνοι θα ξεπεράσουν αριθμητικά τους Χριστιανούς όπως άλλωστε και οι υπόλοιποι μη χριστιανικοί πληθυσμοί. 

Βέβαια, ευρωπαϊκός δυτικός πολιτισμός, δε σημαίνει μόνο δυτική Ευρώπη. Σημαίνει και ανατολική Ευρώπη. Το Βυζάντιο, οι ισλαμικοί λαοί, και όχι μόνο, οι Έλληνες, η ορθοδοξία, αποτελούν αναπόσπαστα και θεμελιακά τμήματα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και ας μη το παραδέχονται κάποιοι εκκεντρικοί Ευρωπαίοι σοφοί, οι άρχουσες τάξεις των φίλων και εταίρων μας. 

Η συνειδητοποίηση της ενότητας αυτής του ευρωπαϊκού πολιτισμού και η ιδεολογική αλλά και πολιτική ένωση ολόκληρης της Ευρώπης του σήμερα, ίσως τονώσει περισσότερο τον παρακμάζοντα δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό και του εμφυσήσει έναν καινούριο δυναμισμό. 

Το όραμα λοιπόν της Κρήτης ως πνευματικού κέντρου, πρέπει να είναι το όραμα της δημιουργικής συνάντησης του ανατολικού και του δυτικού. Της εστίας του ευρωπαϊκού πολιτισμού ως φαινομένου σύνθετου.

Σύνθετου, αδιαίρετου και δυναμικού. Της ακτινοβολίας του στην εγγύς Ανατολή. Διεθνούς κέντρου βέβαια, με την έννοια ότι θα έχουν πρόσβαση σ αυτό οι πολιτισμένοι άνθρωποι όλου του κόσμου.

Εκεί που διαφωνώ και κάπως δυσφορώ, είναι στους προσδιορισμούς που συνοδεύουν το διεθνές Κέντρο διεθνούς ακτινοβολίας, εστία μεγάλης εμβέλειας και άλλα μεγαλόστομα. 

Η ακτινοβολία και η εμβέλεια δεν προεξαγγέλλονται, ούτε προεξοφλούνται. 

Κατακτώνται με αγώνες και με επιτεύγματα. Ας είναι λοιπόν η πρώτη φιλοδοξία μας, να βοηθήσουμε να μετατραπεί η Κρήτη ορθολογικά, σε έναν πόλο έλξης πολιτισμένων ανθρώπων, προσφέροντας τους στα σημερινά μέτρα των δυνατοτήτων μας, πολιτισμικά αγαθά κάποιας ποιότητας. 

Και επειδή τα αγαθά αυτά εκτός από τη μουσική και τις εικαστικές τέχνες, είναι αγαθά συναρτημένα με τον λόγο, προφορικό και γραπτό, θα χρειαστεί, για να είμαστε περισσότερο αποτελεσματικοί, να εγκαταλείψουμε ίσως τη γλώσσα μας, που δεν την ξέρει κανείς και που η τυχόν εμμονή σε αυτή, θα ενεργούσε αποτρεπτικού και να υιοθετήσουμε μια διεθνή γλώσσα, όπως η αγγλική που φαίνεται ότι θα είναι η κυρίαρχη του 21ου αιώνα.

Μπορούμε να μετριάσουμε τις φιλοδοξίες ας και να προσανατολιστούμε σε μια εναλλακτική λύση που κι εγώ προσωπικά την προτιμώ.

Να στηριχθούμε στη γλώσσα μας και να προσελκύσουμε τους ξένους, τους πολυάριθμους ξένους που θέλουν να τη σπουδάσουν και να γνωρίσουν τον όποιο νεώτερο πολιτισμό μας.

Στην Ευρώπη υπάρχουν σήμερα πάνω από 1000 νεαροί σπουδαστές που σπουδάζουν την ελληνική γλώσσα και θα έσπευδαν στην Κρήτη, αν υπήρχαν ελκυστικές προϋποθέσεις,

Παράλληλα το κέντρο αυτό, θα οργανώνει ευρωπαϊκές σπουδές πολιτισμού για τους Έλληνες .Είναι κάτι που μας λείπει. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κανείς Έλληνας που να γνωρίζει σωστά, τον ισπανικό, τον ολλανδικό, τον σκανδιναβικό πολιτισμό.

Είναι επιτέλους καιρός να αρχίσουμε να σπουδάζουμε τους φίλους και εταίρους μας. 

Όπως χρόνια μας σπουδάζουν εκείνοι.

Και δεν εννοώ την αρχαία Ελλάδα. Εννοώ τη νεότερη Ελλάδα. Δεν απαιτείται παρά ο σωστός προγραμματισμός. Μια επιλογή ικανών νέων ανθρώπων, από τα μαθητικά κιόλας θρανία και ένα σύστημα υποτροφιών.

Από μία προσπάθεια όπως αυτή, τα κέρδη μας θα είναι πολλαπλά.

Και ένα από τα σπουδαιότερα θα είναι, η αποδυνάμωση, της ενδημικής πια, πρέπει να το πω, ανυποληψίας μας και του μισελληνισμού στην Ευρώπη. Τα συνθήματα για την καθιέρωση της ελληνικής, ως διεθνούς γλώσσας που ακούγονται κάθε τόσο, είναι βέβαια ανεδαφικά.

Ας μπορούσαμε τουλάχιστον, να προστατεύσουμε την ελληνική γλώσσα από εμάς τους ίδιους. Και να μην την αφήσουμε να ευτελίζεται και να καταστρέφεται καθημερινά χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ.

Για να θέλεις να ακτινοβολήσεις πολιτισμό, πρέπει πρώτα απ’ όλα να είσαι σε θέση να τον παράγεις. Οι νεοέλληνες, έχουμε σχεδόν πάψει να παράγουμε πολιτισμό.

Τον βρίσκουμε έτοιμο και τον προσλαμβάνουμε αναφομοίωτο και ο ξένος αυτός πολιτισμός αντί να γονιμοποιεί δημιουργικά τον δικό μας,, τον εκτοπίζει ή τον καταργεί. 

Σ’ αυτό συντείνουν και άλλοι εξωγενείς παράγοντες. Η τηλεόραση, η ταχύτητα της μεταφοράς της πληροφόρησης και γενικά η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας που αποκαθιστά ανθρώπινες έως τώρα δραστηριότητες.

Ο τουρισμός, ο εύκολος πλουτισμός, οι παντοειδείς συρμοί όπως τα ναρκωτικά, η άκριτη κατάργηση χρήσιμων αξιών που συγκρατούσαν τον κοινωνικό ιστό και έκαναν την ανθρώπινη συμβίωση και διαβίωση λιγότερη αγχώδη και ασυνάρτητη.

Αυτά είναι τα ουσιώδη στοιχεία τυο νέου πολιτισμού που θα επικρατήσει στον 21ο αιώνα, εκτοπίζοντας πολιτισμικά αγαθά που εμείς θεωρούμε σήμερα δεδομένα.

Παρά πολλοί πιστεύουν ότι αγαθά όπως το θέατρο, ο κινηματογράφος, οι εικαστικές τέχνες όπως τις γνωρίζουμε, η απόλαυση του αγαθού της ανάγνωσης ενός βιβλίου, θα πάψουν να υπάρχουν. Θα υπάρχουν μόνο νησίδες εδώ κι εκεί, όπου ο πολιτισμός του 20ου αιώνα, θα διατηρείται από μερικούς νοσταλγούς, σχεδόν τελετουργικά.

*O Νίκος Παναγιωτάκης ηταν καθηγητής Βυζαντινολογίας, διευθυντής Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας και ένας από τους πιο πνευματικούς ανθρώπους της χώρας

Διαβάστε το πρώτο μέρος πατώντας ΕΔΩ

Διαβάστε το δεύτερο μέρος πατώντας ΕΔΩ