Η Κρήτη στα χρόνια της επανάστασης και το ιστορικό χρέος του σήμερα

(Αναπαράσταση στην Παναγία Θυμιανή από τους παραδοσιακούς συλλόγους «Το Ρόδον» και «Τα Σφακιά» με παραδοσιακές φορεσιές και γνήσια όπλα της εποχής της Επανάστασης.)

25^η Μαρτίου 2025, έχουν περάσει 204 χρόνια από την σπουδαιότερη στιγμή της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας, από την έναρξη του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων. Οι Κρήτες, πληροφορούμενοι το ξέσπασμα της επανάστασης στην ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά, όπως ήταν αναμενόμενο αποφάσισαν να εξεγερθούν. Η απόφαση πάρθηκε μετά από τρεις διαδοχικές συσκέψεις που έγιναν στα Σφακιά, με τελευταία και μαζικότερη συγκέντρωση στη Παναγία Θυμιανή, στην "Αγία Λαύρα" της Κρήτης, όπου στις 6 Ιουνίου 1821 πάρθηκε η οριστική απόφαση να επικυρωθεί και επίσημα η επανάσταση και ορίστηκαν οι αρχηγοί των επαναστατημένων επαρχιών της Κρήτης. Οι Κρήτες πολέμησαν για δέκα χρόνια έως και το 1831 επιτυγχάνοντας να κρατήσουν στη Κρήτη τεράστιες δυνάμεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και συνεισφέροντας καθοριστικά στο να ευοδωθεί ο απελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων.

Οι 3 Πασάδες της Κρήτης (ο Μοριάς είχε μόνο έναν Πασά, ενδεικτικό της σημασίας που είχε για τους Οθωμανούς η Κρήτη) με το ξέσπασμα της επανάστασης της 25^ης Μαρτίου 1821, και πληροφορούμενοι τις προθέσεις των Κρητών να επαναστατήσουν, εξέδωσαν διαταγή για καθολικό αφοπλισμό των Χριστιανών κάτι που όχι μόνο δεν έγινε αποδεκτό αλλά τουναντίον οι Κρήτες δείχνοντας πως το ελληνικό δαιμόνιο του πολυμήχανου Οδυσσέα είναι ακόμα ζωντανό, κατασκεύασαν, με την βοήθεια του κλήρου, φυσέκια από τα βιβλία εκκλησιών και μοναστηριών και βόλια από τα βαρίδια των ζυγαριών, λύνοντας με αυτό το τρόπο το πρόβλημα των πολεμοφοδίων. Οι πασάδες αντέδρασαν εξαπολύοντας διωγμό κατά του κλήρου της Κρήτης, συνέλαβαν, βασάνισαν και απαγχόνισαν τον επίσκοπο Κισσάμου Μελχισεδέκ ενώ φυλάκισαν τους επισκόπους Κυδωνίας Καλλίνικο και Ρεθύμνης Γεράσιμο και θανάτωσαν πολλούς ακόμα κληρικούς. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί ότι οι Κρήτες αγνόησαν τον αφορισμό της επανάστασης από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ διότι γνώριζαν ότι εξαναγκάσθηκε να το κάνει υπό την απειλή ότι θα σφαγιαζόντουσαν οι Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης, κάτι που φάνηκε λίγο καιρό αργότερα με τον απαγχονισμό του στις 10 Απριλίου 1821.

(Η επαναστατική πολεμική σημαία των Κρητών του 1821, που ήταν ένας μπλε σταυρός σε λευκό φόντο, η οποία τα τελευταία 190 χρόνια φυλασσόταν στη Σύρο.)

Τα επόμενα δύο χρόνια που ακολούθησαν οι Κρήτες επαναστάτες σημείωσαν διαδοχικές επιτυχίες που ανάγκασαν τον Σουλτάνο να ζητήσει την βοήθεια των Αιγυπτίων, έτσι τον Ιούνιο του 1823 έφθασε στην Κρήτη ο αιγυπτιακός στόλος υπό την αρχηγία του Ισμαήλ Γιβραλτάρ με δύναμη 5000 ανδρών και πυροβολικό, με αποτέλεσμα οι δυνάμεις των Τουρκοαιγυπτίων στην Κρήτη να φθάνουν πλέον περίπου τις 25.000 άνδρες, προσδοκώντας μία γρήγορη νίκη επί των Κρητών επαναστατών έτσι ώστε εν συνεχεία εντός του ίδιου χρόνου να κινηθούν προς την υπόλοιπη Ελλάδα και να καταπνίξουν την επανάσταση και εκεί κάτι που δεν έγινε χάριν της ανδρείας και του ηρωισμού που επέδειξαν οι Κρήτες δίνοντας έτσι μία "πίστωση"   χρόνου στην επανάσταση και επιτρέποντας της να εδραιωθεί στην υπόλοιπη Ελλάδα (σσ: Μοριά, Στερεά Ελλάδα, νησιά). Από το 1825 έως το 1828 υπήρξε μία κάμψη της επανάστασης στην Κρήτη αλλά το 1828 υπήρξε μία εκ νέου αναζωπύρωση της επανάστασης. Έτσι, το καλοκαίρι του 1828 οι Κρητικοί έλεγχαν ολόκληρο το νησί ενώ οι Τούρκοι βρίσκονταν αποκλεισμένοι στα φρούρια. Όμως, παρά τη θετική αυτή εξέλιξη η Κρήτη δεν περιλήφθηκε στα σύνορα του νέου ελληνικού κράτους που ιδρύθηκε με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (22/11/1830).

(Κρήτες επαναστάτες κατά την μάχη της Γραμβούσας. Εικονιζόμενοι αναβιωτές του συλλόγου Χανιών)

Ο αγώνας συνεχίστηκε αλλά η Επανάσταση εν τέλει έσβησε λόγω απαγόρευσης εφοδιασμού με όπλα από την ανεξάρτητη πλέον Ελλάδα (σσ: εξαναγκάστηκε σε αυτή την ενέργεια από τις μεγάλες δυνάμεις) και του αποκλεισμού του νησιού από τη Μεγάλη Βρετανία δια θαλάσσης με αποτέλεσμα η Κρήτη να περιέλθει και πάλι στην Οθωμανική αυτοκρατορία η οποία εν συνεχεία την πούλησε στον αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή, ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες που προσέφερε στο σουλτάνο στη διάρκεια της Επανάστασης, τόσο στην Κρήτη όσο και στο Μοριά.

Οι αγώνες των Κρητών κατά την επανάσταση του 1821 και το γεγονός ότι κατάφεραν να αγκιστρώσουν δυσανάλογα μεγάλες δυνάμεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στο νησί (σσ: τον Ιούνιο του 1823 υπήρχαν στο νησί 25.000 στρατεύματα και άλλες 20.000 οπλισμένοι Τουρκοκρητικοί),  είχε καταλυτική σημασία στην ευόδωση της επανάστασης στην υπόλοιπη Ελλάδα και έβαλε τον θεμέλιο λίθο για την δημιουργία του Ελληνικού κράτους που δυστυχώς δεν περιελάμβανε την Κρήτη παρά την επιτυχία της επανάστασης, κατά απαίτηση της Μεγάλης Βρετανίας. Ωστόσο αρκετά χρόνια αργότερα οι αγώνες αιώνων και οι θυσίες των Κρητών  θα έβρισκαν την ιστορική τους δικαίωση, μετά από διαδοχικές επαναστάσεις που ακολούθησαν. Οι Κρήτες αγωνιζόμενοι για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία θα εξεδίωκαν οριστικά τους κατακτητές από το Κρητική γη στις 3 Νοεμβρίου 1898 οπότε και συντελέστηκε η αποχώρηση των τελευταίων Οθωμανών στρατιωτών από το νησί. Μετά από πολλές επαναστάσεις και θυσίες με εμβληματικότερη το ολοκαύτωμα της Ιεράς Μονής Αρκαδίου το 1866, την κορυφαία πράξη γενναιότητας και αυτοθυσίας των αγωνιζόμενων Κρητών, η απελευθέρωση ήταν πλέον πραγματικότητα.

(Κρήτες επαναστάτες στην Ι.Μ. Αρκαδίου το 1866. Εικονιζόμενοι Αναβιωτές του Συλλόγου Ρεθύμνου)

Η κατοχή στη Κρήτη άρχισε το 1645 (από το Ρέθυμνο) και διήρκησε 253 χρόνια, μέχρι το 1898, ώσπου το δέντρο της ελευθερίας άνθισε έχοντας ποτιστεί με το αίμα χιλιάδων Κρητών αγωνιστών. Ήταν 9 Δεκεμβρίου 1898 όταν ο πρίγκιπας της Ελλάδας Γεώργιος αποβιβάστηκε στα Χανιά. Η Κρήτη θα αποτελέσει στο εξής αυτόνομη πολιτεία για τα επόμενα 15 χρόνια ώσπου στις 1 Δεκεμβρίου 1913 θα πραγματοποιηθεί η ένωση με την Ελλάδα και οι αιώνες αγώνων και θυσιών των Κρητικών θα έβρισκαν επιτέλους την ιστορική τους δικαίωση.

Το Ιστορικό χρέος του σήμερα

Αποτελεί γενική διαπίστωση πως διανύουμε μια ιδιαιτέρως ρευστή κατάσταση τόσο όσον αφορά την επιδίωξη αλλαγής συνόρων, όπως βλέπουμε με αφορμή τον Ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, την Συρία κ.α. όσο και όσον αφορά το έλλειμα δημοκρατικότητας σε χώρες της ευρύτερης περιοχής όπως κατέδειξε με εμφαντικό τρόπο η τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση ενώ και η γεοπωλιτική προσέγγιση της νέας προεδρίας των Η.Π.Α. έχει επιφέρει τεκτονικές αλλαγές σε όσα θεωρούσαμε ως δεδομένα έως και σήμερα, μεταξύ άλλων όσων αφορά και τη συλλογική άμυνα (σσ: ειδικά αναφορικά με το ΝΑΤΟ). Αυτό που ΄΄είπαν΄΄ με σαφή τρόπο οι Η.Π.Α. στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πως πρέπει να αρχίσει να παρέχει ασφάλεια αντί να την "καταναλώνει". Κοντολογις να ξεχάσουν την ΄΄δωρεάν΄΄ αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα και να αυξηθούν κατακόρυφα οι αμυντικές δαπάνες, κάτι που η πατρίδα μας κάνει επί δεκαετίες με αποτέλεσμα μια ατέλειωτη οικονομική αιμορραγία, έχοντας απέναντι της ένα αναθεωρητικό γείτονα όπως είναι η Τουρκία. Σε αυτό το γεγονός δεν είχαν δείξει καμία κατανόηση οι Ευρωπαίοι εταίροι και μάλιστα μας κουνούσαν το δάχτυλο όσον αφορά τα δημοσιονομικά, δηλαδή χώρες που διέθεταν εκ του ασφαλούς μισή μονάδα του ΑΕΠ στην άμυνα, έκαναν μαθήματα δημοσιονομικών στην Ελλάδα που μεσοσταθμικά διέθετε 4% του ΑΕΠ, χρήματα τα οποία έλειπαν από τη παιδεία, την υγεία και τις δημόσιες επενδύσεις.

Μέσα σε αυτή την εξόχως δύσκολή κατάσταση η Ελλάδα αποτελεί αξιόπιστο φάρο δημοκρατίας και πυλώνα σταθερότητας κάτι που φαίνεται και από την διαρκή γεωπολιτική και οικονομική αναβάθμιση της χώρας, με τις προσπάθειες των Ελλήνων αλλά και την στήριξη των συμμάχων μας.

Το ιστορικό χρέος, όπως αυτό πηγάζει από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του 1821, μας καλεί σε αυτή τη δύσκολή διεθνή συγκυρία να φανούμε αντάξιοι των προγόνων μας. Η Ελλάδα μια κατεξοχήν ειρηνική χώρα που δίδαξε την δημοκρατία και τον πολιτισμό σε όλη την ανθρωπότητα το τελευταίο πράγμα που θα επιθυμούσε είναι μια σύγκρουση με την οποιαδήποτε γείτονα χώρα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αν δεχθεί επίθεση δεν θα αμυνθεί και μάλιστα επιτυχώς ενάντια σε οποιαδήποτε το επιχειρήσει.

Όπως έλεγε ο Θουκυδίδης "ο ισχυρός προχωρεί όσο του επιτρέπει η δύναμη του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του". Η Ελλάδα, μια εξόχως δημοκρατική και ειρηνική χώρα, δεν απειλεί κανέναν αλλά θα υπερασπιστεί ανυποχώρητα τα δίκαια του Ελληνισμού όπως αυτά απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.

Σε κάθε περίπτωση όμως, και αυτό ισχύει για κάθε χώρα, εν έτει 2025 η οποιαδήποτε ένοπλη σύγκρουση μπορεί να έχει μόνο χαμένους, γιατί ακόμα και αυτός που θα είναι νικητής στο πεδίο θα είναι "χαμένος" σε όρους οικονομίας, υποδομών και κυρίως ανεκτίμητων ανθρωπίνων ζωών για αυτό και η χώρα μας, και σωστά, κινείται (σσ: όπως έπραττε πάντα άλλωστε) με γνώμονα το Διεθνές Δίκαιο και τις Διεθνείς Συμβάσεις (σσ: όπως είναι η σύμβαση για το δίκαιο της Θάλασσας του 1982)

(Η Νήσος Μεγίστη στο Σύμπλεγμα του Καστελλόριζου, η δυνητική ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου εφάπτεται σύμφωνα με το Διεθνές δίκαιο και τη σύμβαση για το δίκαιο της Θάλασσας, χάριν της ύπαρξης του νησιωτικού συμπλέγματος του Καστελλόριζου.)

*Ο Κωνσταντίνος Παπαδάκης είναι διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης με εξειδίκευση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το θέμα της διδακτορικής του διατριβής ήταν το ιστορικό των σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας και η προοπτική οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών μέσα από τη συγκριτική ανάλυση των δεδικασμένων των διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων έως και σήμερα. Σπούδασε Πολιτική Επιστήμη σε μεταπτυχιακό επίπεδο στο ίδιο τμήμα και είναι κάτοχος με άριστα του μεταπτυχιακού τίτλου «Δημόσιες και Ευρωπαϊκές Πολιτικές». Είναι επίσης απόφοιτος του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κρήτης και της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα αφορούν τις διεθνείς σχέσεις και συγκεκριμένα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Διεθνές Δίκαιο και τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.