Η μετατροπή της Κρήτης σε “πράσινο νησί”

Η διπλή διασύνδεση της Κρήτης πέρα από τα προφανή οικονομικά οφέλη (μείωση των ΥΚΩ κατά 400 εκατομμύρια ευρώ ετησίως) και περιβαλλοντικά οφέλη (κλείσιμο ρυπογόνων πετρελαϊκών μονάδων), ανοίγει ουσιαστικά το δρόμο για τη μετατροπή της Κρήτης σε “πράσινο νησί”. Πάντα στο πλαίσιο και στους χρονικούς ορίζοντες που τίθενται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2030 και το 2050. Το 2050 θα καταναλώνουμε μηδέν υδρογονάνθρακες (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιγνίτη) για την παραγωγή ενέργειας, τη θέρμανση και τη ψύξη των κατοικιών και τις μεταφορές. Και φυσικά στην ίδια την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, ήτοι στη γεωργία, τη βιομηχανία, τον τουρισμό και τις υπηρεσίες. Το 2030 πρέπει να έχουμε φτάσει περίπου στο μισό αυτής της διαδρομής.

Η μετάβαση αυτή, εν πολλοίς υποχρεωτική, αφού η Ελλάδα έχει προσυπογράψει τη Συμφωνία του Παρισιού και του Ευρωπαϊκούς στόχους, καλείται να επιλύσει πέντε κατηγορίες θεμάτων.

Πρώτον είναι η παραγωγή ενέργειας, που σημαίνει πρακτικά ΑΠΕ, και καλείται να γίνει με ένα συνδυασμό στρατηγικών. Προφανώς θα χρειαστούν αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, όπου δραστηριοποιούνται οι μεγάλες εταιρείες. Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να αναπτυχθεί και η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα σε μικρά και μεσαίας κλίμακας έργα, όπως έχει ήδη γίνει κατά κόρο στα φωτοβολταϊκά. Και τρίτον πρέπει να αξιοποιηθεί ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων που νομοθέτησε η προηγούμενη κυβέρνηση και οι οποίες επιτρέπουν σε δήμους, περιφέρειες, άτομα, συνεταιρισμούς, ξενοδοχεία, βιομηχανίες, κλπ., να επενδύσουν στην παραγωγή της δικής τους ενέργειας (ή αν θέλουν για τρίτους) εντός της περιφέρειας αναφοράς. Πρόκειται για ένα αποκεντρωμένο, τοπικό, δημοκρατικό σύστημα παραγωγής ενέργειας. Είναι ο συνδυασμός των τριών στρατηγικών που θα δώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Στη Γερμανία όπου έγινε η πιο γρήγορη μετάβαση που έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής (οι ΑΠΕ αντικατέστησαν την πυρηνική ενέργεια και εν μέρει την παραγωγή από άνθρακα σε μόλις 6 χρόνια), υπάρχει μία κατανομή περίπου κατά ένα τρίτο σε μεγάλες εταιρείες, μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και ενεργειακές κοινότητες.

Δεύτερον η εξοικονόμηση ενέργειας είναι κεντρική στρατηγική. Η πιο καθαρή ενέργεια είναι αυτή που δεν παράγεται καθόλου. Συνεπώς η κατοικία, οι μεταφορές και οι οικονομικές δραστηριότητες καλούνται να ενταχθούν σε μαζικά προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας. Χρειαζόμαστε περίπου ένα “εξοικονομώ κατ οίκον” κάθε χρόνο, της τάξης δηλαδή των 500 εκατομμυρίων ευρώ για να πετύχουμε το στόχο.

Τρίτον, η πράσινη μετάβαση πρέπει να είναι κοινωνικά δίκαιη. Η παραγωγή ενέργειας σε κάθε μονοκατοικία ή το ηλεκτρικό αυτοκίνητο, αναπόφευκτα μπορεί να αποτελέσουν μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Στη μετάβαση θα συμμετέχουν ευκολότερα οι πιο ευκατάστατες τάξεις, ενώ οι φτωχότερες θα τιμωρούνται διπλά, καθώς η βενζίνη ή το πετρέλαιο θα επιβαρύνονται με περιβαλλοντικούς φόρους. Για το λόγο αυτό  η πολιτική της μετάβασης πρέπει να έχει ισχυρά κοινωνικά κριτήρια και να ξεκινάει από τα κάτω. Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στέγης πρέπει, με κατάλληλα προγράμματα, να μπορεί να γίνει στις γειτονιές με χαμηλότερα εισοδήματα, και η επιδότηση του πράσινου αυτοκινήτου καλείται να συμπεριλάβει κοινωνικά και εισοδηματικά κριτήρια.

Τέταρτον, η χωροθέτηση των ΑΠΕ θα έχει διπλά στοιχεία, εθνικού σχεδιασμού, που θα αποτυπώνονται στο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ, κυρίως για τα έργα μεγάλης κλίμακας και τοπικά σχέδια για τις μικρομεσαίες δραστηριότητες και τις ενεργειακές κοινότητες.  Ενιαίες ρυθμίσεις για κατοικία, βιομηχανία, πανεπιστήμια, και φορείς κάθε είδους θα αφορούν την αυτοπαραγωγή ενέργειας, πρακτικά ελεύθερης από χωροταξικούς περιορισμούς.

Πέμπτον το θέμα των υποδομών. Πέρα από την ενίσχυση των μεγάλων δικτύων μεταφοράς ενέργειας από τον ΑΔΜΗΕ, που με επάρκεια φαίνεται να καλύπτει με τις διασυνδέσεις των νησιών και την ενίσχυση του εθνικού δικτύου, κρίσιμες επενδύσεις θα χρειαστούν στα δίκτυα των πόλεων και των αγροτικών περιοχών που καλύπτονται από το ΔΕΔΗΕ. ΄Όσο πιο αποκεντρωμένη είναι η παραγωγή ενέργειας τόσο πιο ισχυρά χρειάζεται να είναι τα τοπικά δίκτυα. Συνεπώς μαζί με το πρόγραμμα των “έξυπνων μετρητών” που αναπόφευκτα συνοδεύει την διαδικασία αυτή, ο ΔΕΔΗΕ βρίσκεται στο επίκεντρο αυτού του μετασχηματισμού. Όμως η μετάβαση θα χρειαστεί πρωτίστως τη δυνατότητα αποθήκευσης της ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ. Είτε “πίσω από το ρολόι”, -με μπαταρίες στο σπίτι δηλαδή, είτε σε κομβικά σημεία (αποθήκευση με υβριδικά, μπαταρίες, ή υδρογόνο), αποτελούν, με την αναμενόμενη σταδιακή μείωση του κόστους, αναπόσπαστο κομμάτι της μετάβασης.

Η διπλή διασύνδεση και η δυνατότητα μεταφοράς ενέργειας από και προς την Κρήτη, σταθεροποιεί το εθνικό σύστημα και επιτρέπει την ύψιστη ασφάλεια για το νησί. Η Κρήτη θα μπορέσει να συμμετέχει ομαλά στην αύξηση στην παραγωγή ενέργειας που θα απαιτήσει το “πρασίνισμα” των οικονομικών δραστηριοτήτων, η έλευση του ηλεκτρικού αυτοκινήτου και των ηλεκτρικών συστημάτων θέρμανσης-ψύξης. Το όραμα μιας Κρήτης με μηδενικούς ρύπους, δεν είναι πλέον ανέφικτο. Αλλά πρέπει να είναι κοινωνικά δίκαιο, συμμετοχικό, να μην αφήνει κανένα απ'έξω και να ενισχύει την τοπική δραστηριότητα.

*Ο Γιώργος Σταθάκης ειναι Έλληνας οικονομολόγος και πολιτικός.