Ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Γερασίμου στο Μονόχωρο

Ανατολικά του χωριού Γαλιά  Δήμου Φαιστού, κοντά στο Μονόχωρο, και δυτικά του γηπέδου «Δόξα Γαλιάς», υπάρχει και σήμερα μια πολυσυζητημένη σπηλιά, η οποία είναι παράλληλα και ναός του Αγίου Γερασίμου!
Ο σπηλαιώδης αυτός ναός, το πιθανότερο όλων,  πρόκειται για ναό του  Αγίου Γερασίμου Κεφαλληνίας, και λιγότερο πιθανόν, να πρόκειται για άλλον τοπικό άγιο. 
Η λαϊκή  προφορική τοπική παράδοση, μας λέει ότι ο ίδιος ο Άγιος Γεράσιμος, μόνασε στην σπηλιά αυτή για δύο ολόκληρα χρόνια, (από το 1548, μέχρι το 1550).
Ήταν η εποχή που ο Άγιος είχε κατέβει στην Κρήτη, για να επισκεφθεί τα Ιεροσόλυμα, και κατά την επιστροφή του, ασκήτευσε τα δύο χρόνια αυτά στην εν λόγω σπηλιά, πριν ακόμα τον ανακηρύξουν σε Άγιο το 1622.
Η σπηλιά φαίνεται πως είναι τεχνητή, και έχει σκαλιστεί το εσωτερικό του βράχου από  ανθρώπινο χέρι, κι αυτό συμπεραίνεται εύκολα, από το τετράγωνο του σχήματος της.

Ο  βράχος φυσικά είναι συμπαγής, και μάλιστα από «αμυγδαλόπετρα».
Μοιάζει δηλαδή ο χώρος της, σαν ένα μικρό δωμάτιο, το οποίο έχει ύψος 1,70 και 2,5 μέτρα πλάτος και ίδιο μήκος.
 Η τοπική παράδοση μας λέει επίσης, πως λίγα μέτρα πιο πάνω από την σπηλιά και βόρεια, υπήρχε κάποτε ναός κάποιου αγίου, τον οποίο κατέστρεψαν οι Τούρκοι.
Πιθανόν κι αυτός ο ναός να ήταν του Αγίου Γερασίμου, και οι χριστιανοί πήραν μετά τη καταστροφή του, τις εικόνες και τα καντήλια, και  τα μετέφεραν, από ότι λένε, μέσα στην σπηλιά.
Ωστόσο, παλιοί είναι αυτοί που θυμούνται  και σήμερα, που ακριβώς ήταν η βάση της παλιού αυτού ναού, διότι εσώζετο μέχρι πρότινος, μέρος της βάσης του. 
Ίσως αν ενδιαφερθούν κάποτε οι αρμόδιοι, μπορεί   να  βγουν στο φως, τα θεμέλια του ναού αυτού, τα οποία σημερα είναι χωμένα  κάτω από μια χαρουπιά.
 Αρχικά η σπηλιά του Αγίου Γερασίμου, είχε στενή όρθια είσοδο στο πλάι βράχου από να την νότια πλευρά, και ο επισκέπτης έμπαινε  μέσα όρθιος, αλλά με το πλάι του κορμιού του! 
Έπεσε όμως ένας βράχος, και έκλεισε  αυτήν την είσοδο του σπηλαίου, οπότε έμεινε  μια τρύπα από πάνω, και αυτή η τρύπα έγινε πλέον η νέα είσοδος. 
Οι προφορικές μαρτυρίες αναφέρουν ακόμα, ότι  παλιά υπήρχε μέσα στην σπηλιά, στη βορεινή πλευρά της, ένα μικρό πεζουλάκι, και εκεί όπως ξεμπαζώνανε, ανάμεσα στα χώματα, ξέθαυαν κάποιες εικόνες και καντήλια, που το πιθανότερο, ήταν  από την γκρεμισμένη παρακείμενη εκκλησία!

Δύο λόγια για τον Άγιο Γεράσιμο
Ο Άγιος Γεράσιμος γεννήθηκε στα Τρίκαλα Κορινθίας, και  μάλιστα ο πατέρας του καταγόταν από την γενιά των Νοταράδων.
Μετά το ταξίδι του στην Κρήτη, πήγε στην Ζάκυνθο όπου ασκήτευσε σε άλλη σπηλιά, στον Άγιο Νικόλαο Γερακαρίου. Και σήμερα οι Ζακυνθινοί, την  λένε  και εκεινοι, "σπηλιά του Αγίου Γερασίμου"!
Από εκεί πήγε στην Κεφαλονιά, όπου ασκήτευσε πάλι σε άλλη σπηλιά, κοντά στο Αργοστόλι.
Κατά τις 20 Οκτωβρίου 1581, έγινε η πρώτη αποκομιδή του σώματος του, αλλά επειδή ήταν άφθαρτο, αυτό θορύβησε τότε τους Ενετούς, και διέταξαν την επαναταφή του.
Ήταν η εποχή που υπήρχε ανταγωνισμός Καθολικής και Ορθόδοξης εκκλησίας, και μια πιθανή αγιοσύνη του ασκητή, δεν θα τους συνέφερε.
Μετά από δύο χρόνια και δύο μήνες, αφού δεν είχαν συμπληρωθεί τα τρία χρόνια, που επέτρεπε  ο νόμος την εκταφή, περίμεναν άλλους έξη μήνες, ώστε  να συμπληρωθούν τα τρία χρόνια, για να  κάνουν  και την δεύτερη αποκομιδή, στις 15 Αυγούστου, αλλά με το ίδιο αποτέλεσμα, το σώμα παρέμεινε και πάλι αύθαρτο!
Όμως σαν κύρια εορτή του Αγίου, έχουμε την ημέρα της πρώτης αποκομιδής του Αγίου, δηλαδή  στις 20 Οκτωβρίου, και σαν δευτερεύουσα στις 15 Αυγούστου, που μάλιστα έχει μεταφερθεί στις 16 του μηνα, για να μην επισκιαστεί η ημέρα της Παναγίας, μια και έτυχε να συμπέσουν.
Ονομάστηκε δε τότε , "νέος ασκητής", για να μην μπερδεύεται με τον άγιο Γεράσιμο τον Ιορδανίτη.

Η σπηλιά  σαν κρυψώνας ανταρτών
Από τα χρόνια ακόμα της τουρκοκρατίας, η σπηλιά λόγω της θέσης της, ήταν σπουδαίος κρυψώνας των «Χαίνηδων», που ήταν οι αντάρτες της περιοχής, μιας και εκεί ήταν πέρασμα ανταρτών για το βουνό, οι οποίοι δρούσαν σε όλη τη Μεσαρά, κάνοντας επιδρομές στους Τούρκους.
Ήταν επίσης κρυψώνας Άγγλων και ανταρτών  την κατοχή,  και από άτομα που βοηθούσαν την ομάδα του Πετρακογιώργη.
 Οι αντάρτες  στην κατοχή, σαν κατέβαιναν  από το βουνό στην Μεσαρά και τους έπιανε η νύχτα, χρησιμοποιούσαν την σπηλιά, είτε για κρυψώνα, είτε και για  απλή διανυκτέρευση. 
Εκεί επίσης, έκρυβαν και τους Άγγλους τραυματίες,  όσους είχαν περιθάλψει οι Γαλιανοί. Περίμεναν ως συνήθως, να τους αναλάβει  ο Σκουτελογιώργης, και να τους πάει νύχτα στα νότια παράλια, και από εκεί στην συνέχεια, να διαφύγουν με καράβι, για την Μέση Ανατολή.

Ο σπηλαιώδης ναός, μπορούσε να γίνει πόλος έλξης για  θρησκευτικό τουρισμό;
Σήμερα η σπηλιά του Αγίου Γερασίμου, έχει ανάγκη από πολλά πράγματα, για να πάρει την αξία και θέση που της αρμόζει!
Πέρα από  περισσότερη ιστορική έρευνα,  χρήζει πρώτα από όλα  επιδιόρθωση, από τις φθορές του χρόνου.
Χρήζει ακόμα  ενός δρόμου εύκολα προσπελάσιμου από οποιονδήποτε.
 Να σκεφτεί μονάχα κανείς, πως στη μορφή που είναι σήμερα, δεν υπάρχει εύκολη πρόσβαση από τον οποιονδήποτε! Θα πρέπει να είναι νέος ο επισκέπτης, για να μπορεί να κάνει μεγάλα άλματα από βράχο σε βράχο, μέχρι να καταφέρει να φθάσει ως το ιερό  αυτό σπήλαιο! 
Οι γυναικες δηλαδή, και δει οι ηλικιωμένοι άνθρωποι, είναι δύσκολο, έως ακατόρθωτο, να  το επισκεφτούν.
Η θέση της σπηλαιώδους εκκλησίας, μπορεί κάλλιστα να συνδυαστεί με μια όμορφη διαδρομή Γαλιά – Γριά Κουτσουνάρα, και από εκεί να συνεχιστεί μέχρι το σπήλαιο.
Φυσικά και η πηγή της Γριάς Κουτσουνάρας είναι μνημείο αλλά  και αξιοθέατο, αφού ήταν χτισμένη από το 1935, και ήταν τα άλλοτε πλυντήρια της Γαλιάς και των περιχώρων!
 Όμως μπορεί η Κουτσουνάρα να επισκευάστηκε από βανδαλισμό, άλλα όλα τα άλλα παρέμειναν ως έχουν.
Υπήρξαν κατά καιρούς κάποιες υποσχέσεις, για τον δρόμο αυτό περιπάτου, μάλιστα φωταγωγημένο, μέχρι το σπήλαιο του άγιου Γερασίμου. 
Αυτό θα ήταν θαυμάσιο έργο, φτάνει να δραστηριοποιηθούν όλοι οι σύλλογοι του χωριού, το κοινοτικό συμβούλιο, ο πρόεδρος, το εκκλησιαστικό συμβούλιο,  με την στήριξη πάντα  κάποιων κρατικών κονδυλίων.
 Στη καλύτερη περίπτωση, θα έπρεπε η  συγκεκριμένη σπηλιά, να έχει ήδη καταταχθεί στα μνημεία παγκοσμίου ενδιαφέροντος, σε θέματα Θρησκευτικού τουρισμού.
 Για αυτό θα έπρεπε  να υπάρχει και ανάλογος δρόμος που να οδηγεί σε αυτήν, άλλα και προώθηση από τοπικές ιστοσελίδες!
Δεν είναι εξάλλου πολλοί οι σπηλαιώδεις ναοί  στην Κρήτη, όπου εκεί να έχουν μονάσει άγιοι!
Λίγα μέτρα πιο πάνω από την σπηλιά, και περίπου δέκα μέτρα περίπου πιο πάνω από την άλλοτε  εκκλησία, τα τελευταία χρόνια χτίστηκε κανονικό ξωκλήσι του Αγίου Γερασίμου, που λόγω του υψώματος της θέσης της, υπάρχει μια σπουδαία πανοραμική θέα προς τη δύση.
Από τη θέση αυτή, απλώνεται στα μάτια του παρατηρητή ολόκληρη η Γαλιά, μέρος της  θάλασσας του Λυβικού  Πελάγους, τα νησιά Παξημαδια, και ενίοτε και η Γαύδος.
Σημείο που θα άξιζε να υπάρχουν δύο τρία παγκάκια, αφού  η θέα δεν έχει να ζηλέψει τα ηλιοβασιλέματα της Σαντορίνης!

Πόλος έλξης και το ευρύτερο τοπίο 
Δύο  σπουδαίοι λοιπόν πόλοι έλξης τουρισμού,  είναι η  Κουτσουνάρα και σπηλιά.
Από την μία ο θρησκευτικός τουρισμός, θα έδινε ανάσα στον τόπο μας, και από την άλλη  ο τουρισμός, λόγω της  ιδιομορφίας του  ευρύτερου τοπίου.
 Στην Κουτσουνάρα  θα πάει κάποιος  για πικ – νικ, για ξεφάντωμα σε υπαίθριο πάρτι, και  να πιει καθαρό και κρυστάλλινο τρεχούμενο νερό!
Η ευρύτερη  περιοχή όμως, έχει κι άλλα σπουδαία ενδιαφέροντα.
Πέραν του ότι η περιοχή  κοντά στον Άγιο Γεράσιμο έχει πολλούς ελαιώνες, στα ισιώματα της, είναι γεμάτη  με νόστιμους χόνδρους  χοχλιούς, οι επισκέπτες της περιοχής, θα συναντήσουν  σήμερα σπάνια φυτά και άνθη,  που έχουν διασωθεί στην  περιοχή «Γαλιανή Παπούρα».
Πράγματι ο μεγάλης έκτασης πλαγιόλοφος  της «Γαλιανής Παπούρας»,  που αρχίζει μερικές δεκάδες μέτρα βόρεια, η ξυνίδα δεν επεκράτησε, ώστε  πολλά φυτά  να τα καταπνηξει και να χαθούν.
Μα και η ίδια η λέξη «papura» που είναι τούρκικη, και σημαίνει «ελαφρύ αλέτρι»! 
Είναι δηλαδή περιοχή με ελάχιστο χώμα, το οποίο κι αυτό είναι αμμώδες.
Είναι καλά στραγγισμένο και «φτενό χώμα» όπως έλεγαν οι παππούδες μας, και αυτό έχει και κάποια πλεονεκτήματα.
 

Αυτός είναι ένας λόγος, που για χρόνια ο λόφος αυτός έμεινε ανεκμετάλλευτος από τους αγρότες, για αυτό δεν έχουν μπει εκεί ακόμα τα τρακτέρ, τα  φυτοφάρμακα, ώστε  να καταστρέψουν τα διάφορα είδη φυτών! 
Η  «παπούρα» αρχίζει βόρεια του γηπέδου της «Δόξας Γαλιάς», και  εκτείνεται βόρεια.
Εχει να αναδείξει καταπληκτική, αλλά και σπάνια χλωρίδα και πανίδα, διότι σαν μη καλλιεργήσιμη γη, έχουν διασωθεί ευτυχώς, πολλά είδη φυτών και είδη βοτάνων, τα οποία έχουν προ πολλού εξαφανιστεί. 
Στον λόφο αυτό μάλιστα, ο φακός μας εντόπισε την κίτρινη παπαρούνα, που είχε για  χρόνια σβήσει από τις κρητικές πλαγιές, το ίδιο και η κόκκινη με τα οριζόντια πέταλα, επίσης  τα γνωστά μας  χαμοκάρυδα, την αντωναίδα κλπ. 
Με λίγα λόγια, η περιοχή εδώ, θαν μπορούσε να προσελκύσει πολλούς και διαφορετικούς ενδιαφερόμενους! Εκτός τους λάτρεις της θρησκευτικής ιστορίας,  θα μπορούσε να ενδιαφέρει και τους λάτρεις της βοτανολογίας,   τους λάτρεις της φωτογραφίας, επίσης  της γεωλογίας, ακόμα και να της αρχαιολογίας!
Για τους γεωλόγους υπάρχει εδω ενδιαφέρον, μια και με το μεγάλο κράχ πριν εκατομμύρια χρόνια, η θάλασσα έγινε ξηρά, και η ευρύτερη περιοχή είναι γεμάτη με  ψιλή άμμο, και ειδών ειδών πεταλίδες, αστερίες, σαλιγκάρια της θάλασσας, άλλα και πολλά κροκαλογενή πετρώματα!
Όσο για τους αρχαιολόγους, η παράδοση  μας λέει,  πως εδώ  στην Γαλιανή Παπούρα, υπήρχε κάποτε ένα μικρό χωριό Σαρακηνών, και ήταν εκείνοι που έφυγαν κυνηγημένοι από τη περιοχή της Αγίας Κυριακής, από  την τοποθεσία: «Της Σαρακίνας το Πηγάδι».
Φεύγοντας οι Σαρακηνοί από εκεί,  εγκαταστάθηκαν κάπου  εδώ στην Γαλιανή Παπούρα, άγνωστο όμως το ακριβές σημείο.

Κείμενο – φωτογραφίες: Γεωργιος Χουστουλακης