Οι ιχνηθέτες, το περίφημο ασί παρμαντιέ και το βραβείο Νόμπελ!

Το 1911, είναι η χρονιά που η Μαρί Κιουρί κερδίζει (για δεύτερη φορά) το βραβείο Νόμπελ Χημείας για την ανακάλυψη δύο νέων χημικών στοιχείων, του πολωνίου και του ραδίου .... Την ίδια χρονιά μια μικρή ιστορία εκτυλίσσεται στο Μάντσεστερ της Αγγλίας. Στην τραπεζαρία μιας μικρής πανσιόν, ο χημικός George de Hevesy ρίχνει κλεφτές ματιές γύρω του.

Ξαφνικά, εκμεταλλευόμενος τη στιγμιαία απουσία της οικοδέσποινας, ο επιστήμονας ρίχνει το περιεχόμενο ενός μικρού γυάλινου σωλήνα στο πιάτο της ημέρας. Αλλά γιατί το κάνει; Έχει ήδη περάσει αρκετός καιρός από τότε που ο χημικός υποψιάζεται την οικοδέσποινα ότι χρησιμοποιεί τα αποφάγια της εβδομάδας για να προετοιμάσει το περίφημο ασί παρμαντιέ (hachis parmentier) που σερβίρει σχεδόν κάθε Παρασκευή στους πελάτες της.

Για να ελέγξει την υπόθεσή του, ο Hevesy έχει αναπτύξει ένα έξυπνο σχέδιο (αλλά το λιγότερο... επικίνδυνο!): ρίχνει στο πιάτο της Πέμπτης ένα ραδιενεργό ιχνηθέτη (ιχνηλάτη) .... Ο Hevesy έχει ανακαλύψει πράγματι ένα νέο εργαλείο πολύ πρακτικό: έναν ιχνηθέτη ικανό, όπως υποδηλώνει το όνομα, να ακολουθήσει την πορεία ενός χημικού στοιχείου σε έναν οργανισμό ή εν ανάγκη ... σε ένα πιάτο. Ο εν λόγω ιχνηλάτης αποτελείται από δύο στοιχεία: μόλυβδο και ραδιενεργό ράδιο D (ή μόλυβδο 210). Η αρχή είναι απλή, τα άτομα ράδιο D εκπέμπουν ραδιενεργό ακτινοβολία που μπορεί να ανιχνευθεί από ένα συγκεκριμένο όργανο. Με λίγα λόγια, ο ιχνηλάτης του είναι ένα είδος GPS! Αποτέλεσμα; Ρίχνοντας τον ιχνηθέτη στο πιάτο της ημέρας, ο χημικός μπορεί να δει αν τα απομεινάρια του φαγητού του θα επαναχρησιμοποιηθούν την επόμενη μέρα, μετρώντας τη ραδιενέργεια στο ασί παρμαντιέ που θα του σερβίρει η οικοδέσποινα. Ο ερευνητής προφανώς δεν είχε στο μυαλό του κάτι τέτοιο, δηλαδή ότι θα χρησιμοποιούσε τον ιχνηλάτη του για να παρακολουθεί την κουζίνα της οικοδέσποινας της πανσιόν...απλά έτσι τα έφερε η ζωή... Η ιδέα του είναι να παρακολουθήσει τη φυσική οδό του μολύβδου σε ζωντανούς οργανισμούς όπως στα φυτά, στα ζώα ή ακόμη και στους ανθρώπους.

Έτσι, ακόμη και σήμερα, η ιατρική χρησιμοποιεί ραδιενεργούς ιχνηθέτες για τον εντοπισμό καρκίνων, όπως ο καρκίνος του μαστού. Γι αυτή την εφεύρεση, ο George de Hevesy θα κερδίσει το 1943 το Βραβείο Νόμπελ Χημείας. Όσον αφορά τη γνωστή σπεσιαλιτέ «ασί παρμαντιέ (hachis parmentier)», η ιστορία λέει ότι ναι, η οικοδέσποινα ξαναχρησιμοποιούσε τα αποφάγια της εβδομάδας, αλλά επίσης ότι το πείραμα του επιστήμονα δεν της άρεσε καθόλου...και έτσι αναγκάσθηκε να τον πετάξει με τις κλωτσιές έξω από την πόρτα μαζί με τους ιχνηθέτες του! Μάλιστα, ο George de Hevesy δοκίμασε τη διαίσθησή του με τρόπο πολύ ανορθόδοξο ... αλλά του χάρισε το βραβείο Νόμπελ! Έκτοτε, από την ιατρική και τους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής έως την αποκατάσταση έργων τέχνης, η ραδιενέργεια χρησιμοποιείται σε πολλούς τομείς. Εάν και η ανακάλυψή του βοήθησε την επιστήμη να κάνει ένα τεράστιο άλμα προς τα εμπρός , η ραδιενέργεια και οι διάφορες χρήσεις της οδηγούν επίσης στην παραγωγή ραδιενεργών αποβλήτων.

*Ο Γιάννης Κουκουφίκης εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας, είναι ένας πολύ σημαντικός Μελετητής Τέχνης.