Παλιός κρητικός γάμος: Η στεφάνωση

Βρισκόμαστε στο σημείο που ο γαμπρός και η νύφη με συνοδεία από τα αδέρφια τους, έχουν φθάσει επί τέλους στα σκαλιά της εκκλησίας!

Ο παπάς θα αναλάβει το ζευγάρι, να το οδηγήσει μπροστά στο Ιερό.

Επάνω σε ευπρεπισμένο τραπέζι θα βρίσκεται το Ιερό Ευαγγέλιο.

Ο κουμπάρος θα φέρει να τοποθετήσει πάνω στο τραπέζι τα στέφανα που θα περάσουν στα κεφάλια του αντρόγυνου.

Επίσης θα τοποθετηθεί ένα πιατάκι μελοκάρυδο (ματζούνι), «για να γλυκάνει το ζευγάρι», και να έχει «βίον γλυκό κι ανθρόσπαρτον»!

Ένα ποτήρι επίσης θα βρίσκεται με καλό κόκκινο κρασί, το οποίο είναι μόνο για το ζευγάρι και για κανέναν άλλον!

Αυτό το «κοινό ποτήριον», αντικαθιστά την «Ιερά Μεταλάβωση», όταν το μυστήριο ήταν συνδεδεμένο με τη θεία λειτουργία.

Το κρασί θα το προσφέρει ο Ιερέας αφού το ευλογήσει, λέγοντας:

«Ποτήριον Σωτηρίου λήψομαι, και το όνομα Κυρίου επικαλέσομαι»,

πίνοντας σε τρείς δόσεις, ο γαμπρός πρώτα, και μετά η νύφη.

Αφού πιουν από το κοινό ποτήρι, και φάνε το μελοκάρυδο, ακολουθεί ο χορός του Ησαία.

Η στεφάνωση με τα τυπικά στέφανα, γινόταν από το 1930 και μετά.

Νωρίτερα αντί στεφάνων, η στέψη γινόταν με κλίματα αμπελιού!

Δύο κλίματα μακριά, τα έκαναν κύκλο, τα έδεναν με σπάγκο, και έφτιαχναν τα δύο στέφανα.

Ο χορός Ησαίας έξω από την εκκλησία!

Σε πολλά ορεινά χωριά της Κρήτης, ο χορός του Ησαία τα παλιά χρόνια, ήταν κανονικός χορός, και χορευόταν έξω από την εκκλησία!

Χορευόταν σε κύκλο, και το χορό του Ησαία έσυρε πρώτος ο παπάς με το μαντιλάκι στο χέρι, πίσω το ζευγάρι, ο κουμπάρος, και ακολουθούσαν ξαδέρφια, φίλοι και συγγενείς.

Στον χορό κρατούσαν σταυρωτά, ο πρώτος με τον τρίτο, ο τρίτος με τον πέμπτο κλπ, και χόρευαν σε κύκλο, και με τους λυράρηδες να παίζουν πάντα στο κέντρο.

Στον χορό αυτό του Ησαία, υπήρχαν και εκκλησιαστικά λόγια, τα οποία έλεγε τραγουδιστά ο παπάς ένα ένα στίχο, έπαιζαν με τη λύρα οι οργανοπαίχτες τη μουσική, και τα επαναλάμβαναν όλοι οι καλεσμένοι του χορού.

Πρέπει εδώ να πούμε, πως συνήθως ο παπάς, που ήταν ο καλλίφωνος του χωριού, μια και ήταν σπουδαγμένος με τους ήχους, ήταν και αυτός που πρώτος εδώ τραγουδούσε, αλλά δεν είναι και η μόνη φορά! Τραγούδαγε και αυτός και το βράδυ στο τραπέζι, μαζί με τον κόσμο! Ήταν δε όλοι οι παπάδες, εκτός από καλοί αηδοί, και καλοί χορευτές!

Ο «Ύμνος του Ησαία» είχε αρχικά θρησκευτικά λόγια, κι άρχιζε ως εξης:

«Δόξα να ’χει πάσα μέρα, κι ο Yιός με τον Πατέρα

και το Πνεύμα το Aγίο, το ζωαρχικό και θείο.

Δόξα νά ’χουν και τα Τρία, και η Δέσποινα Mαρία

στ’ς ουρανούς χορός και σχόλη, τον κρατούν οι Aποστόλοι».

Είχε και ακόμα άλλες 14 στροφές!

Τα καλορίζικα

Όσο διαρκούσε ο χορός του Ησαΐα, πετούσε και τότε ο κόσμος, τα λεγόμενα «καλορίζικα»!

Πολύ παλιά, λόγω φτώχειας, ήταν δυσεύρετο το ρύζι, και έτσι δεν το πετούσαν στους νεόνυμφους!

Αντί όμως για ρύζι, πετούσαν πέταλα από διάφορα λουλούδια ή αγριολούλουδα μαδημένα.

Τέτοια ήταν πέταλα από μαντιλίδες (άγριες μαργαρίτες), από παπαρούνες, από τριαντάφυλλα, κατιφέδες κλπ, που έβαζαν στο πανέρι.

Είχαν φροντίσει για αυτά, οι φίλες της νύφης, ώστε να τα έχουν προμηθευτεί έγκαιρα!

Με τον καιρό, προστέθηκε σιγά σιγά και από λίγο ρύζι, ανεκατεμένο στα πέταλα των λουλουδιών, έτσι ώστε «να ριζώσει το ζευγάρι»!

Σήμερα όμως καθιερώθηκε πλέον το ρύζι, αλλά πάντα και με λίγα πέταλα λουλουδιών μέσα!

Κουφέτα δεν υπήρχαν παλιά. Τον καιρό που εμφανίστηκαν τα κλασικά στέφανα, εμφανίστηκαν και τα πρώτα κουφετάκια, που ήταν πολύ μικρά και σφαιρικά. Με τον καιρό πήραν τη σημερινή τους μορφή.

Πολλές φορές, φίλοι του γαμπρού, για να κάνουν πλάκα, πετούσαν αντί καλορίζικα, εκείνα τα μικρά κουφετάκια στο κεφάλι του γαμπρού!

Τα χαρίσματα του γάμου

Παλιά δεν έκαναν δώρα όπως σήμερα, απλά «χαρίζανε», δηλαδή, ρίχνανε χρήματα, στο δίσκο που κρατούσε στην εκκλησία, άνθρωπος της νύφης.

Αργότερα έριχνε ο κόσμος στο δίσκο επάνω ένα φάκελο, με χρήματα μέσα.

Τα χαρίσματα πάντα ανήκαν στην νύφη, φυσικά και ότι αντικείμενο η περιουσιακό στοιχεία θα αγοραστεί με αυτά τα χρήματα!

Ακόμα πιο παλιά, αντί για δίσκο, κρατούσε πάλι άνθρωπος της νύφης, ένα «βουργιδάκι σφακιανό», που ήταν σαν ταγάρι.

Εκεί μέσα έβαζε ο κάθε ένας το χέρι του μέσα, και έριχνε ότι νόμισμα ήθελε, χωρίς όμως να δει κανείς τι έριξε μέσα.

Δεν θα έπαιρνε δηλαδή κανείς χαμπάρι, ακόμα κι αν δεν έριχνε τίποτα!

Βάζοντας όμως ο χαριστής το χέρι του στο ταγάρι, αυτό για τον κόσμο, ήταν σαν να χάριζε!

Φεύγοντας από την εκκλησία ο κόσμος, πρώτα εχάριζε, μετά έπαιρνε λίγα κουφέτα από το δίσκο, έκανε μια ευχή στο ζευγάρι, και έβγαινε έξω.

Δεν υπήρχαν «μουμπουνιέρες» παλιά. Κι αυτές μας ήρθαν πολύ αργότερα!

Αν το ζευγάρι, ήταν από νύφη που την έκλεψε ο γαμπρός, στα χαρίσματα πήγαινε όλο το χωριό!

Και αυτό, για να βοηθήσουν το νέο ζευγάρι, να ξεκινήσει το σπιτικό του.

Ως γνωστόν, πολλές φορές δεν συμφωνούσαν οι γονείς τους, και φυσικά, ούτε και τους βοηθούσαν οικονομικά!

Πήγαινε όμως όλο το χωριό μόνο για το χάρισμα!

Αφού γέμιζαν η βούρια με χρήματα, τη παρέδιδε αυτός που την κρατούσε στη νύφη λέγοντας:

«Πάρε εκειανέ τα χρήματα, να στήσετε το σπιτικό σας»!

Πολλές φορές αυτά τα χρήματα, ήταν ένα πολύ γερό κομπόδεμα, για το ζευγάρι, ώστε να στήσει πράγματι το σπιτικό του!

Ακόμα και σπίτι να μην είχαν, θα τους το κανόνιζαν κι αυτό οι χωριανοί.

«Ε που θα τη πάει τη γυναίκα του, στο δρόμο»; έλεγαν στο χωριό, και ποτέ δεν άφηναν να γίνει αυτό, ένα σπίτι προσωρινά άδειο θα τους έβρισκαν οπωσδήποτε, «μέχρι να κάμουν το κουμάντο τους» οι νεόνυμφοι!

Πρέπει να πούμε εδώ, πως το έθιμο με το δίσκο στη Κρήτη, έχει κατηγορηθεί από πολλούς ξένους, σαν «ζητιανιά».

Όμως για τους Κρητικούς , αυτό είναι μια μεγάλη βοήθεια στο νιόπαντρο ζευγάρι!

Το πρώτο γλέντι έξω από την εκκλησία!

Βγαίνοντας από την εκκλησία ο κόσμος, και αφού «εχάριζε», στην πόρτα τον περίμεναν κεραστές με ένα μπουκάλι κρασί, και μεζέδες από βραστή αίγα.

Άλλο πανέρι, είχε κομμάτια από φρέσκα κουλούρια.

Θα ακολουθήσει ένα πρόχειρο γλέντι, και το γλέντι, το οποίο θα επαναληφθεί το βράδυ στο σπίτι του γαμπρού.

Αν όμως δεν υπήρχε η οικονομική δυνατότητα, και αν το επέτρεπε και ο καιρός, το κύριο γλέντι θα γίνονταν εξ ολοκλήρου εκεί έξω από την εκκλησία!

Τα «παινέματα» στο χορό της νύφης!

Ο πρώτος χορός, είτε έξω από την εκκλησία, είτε αυτό γίνει μετά στο σπίτι, θα ήταν φυσικά της νύφης!

Αυτή δηλαδή θα έσυρε πρώτη το χορό, που χορεύοντας σιγανό.

Πάνω στο χορό αυτό, οι λυράρηδες ή ειδικοί μαντιναδολόγοι, θα λένε κάποιες μαντινάδες, που έμειναν γνωστές σαν τα «παινέματα της νύφης»!

Συνήθως έλεγαν πολλά όμορφα παινέματα, όπως τα εξής:

«Μαζευτείτε κοπελιές, παντρεμένες νιές και γρές,

να παινέσουμε τη νύφη, πουν΄αντέτι και συνήθι! (Ή πουν’ του τόπου μας συνήθι)»

Και συνεχίζουν:

«Σ όσους γάμους κι αν επήγα, τέτοια νύφη δεν την είδα

Έχει κούτελο μικράκι, σαν το γλυκονεραντζάκι

Έχει φρύδι σαν γαϊτάνι, που ζωγράφος δεν το κάνει

Έχει μάθια σαν ελιές, και γεμάτα μαργιολιές

Έχει τα μαλλιά πλεμένα, κότσο να ΄ναι γυρισμένα

Έχει μπέτες κουκοσάλια, πως της πάνε τα κοσάρια

Έχει μέση δαχτυλίδι, που ’ναι του σπιθιού στολίδι

Έχει χέργια σαν κεντίδια, πως της πάν τα δαχτθυλίδια»

Θα συνεχίσουν με συμβουλές προς τη νύφη:

«Να αγαπάς τη πεθερά σου, να ναι πάντοτε κοντά σου!

Να αγαπάς το πεθερό σου, να ναι ψήφος εδικός σου!

Να αγαπάς και τσι κουνιάδους, τσι μικρούς και τσι μεγάλους!

Να αγαπάς και τσι κουνιάδες, τσι μικρές και τσι μεγάλες!

Να αγαπάς και το γαμπρό, σαν τα μάθια σου τα δυό!

Κι όταν θα ‘ρθει κουρασμένος, το σοφρά να χεις στεμένο!

Και να μην απηλογάσαι, γιατί θα βεργοκοπάσαι!

Να αγαπάς να σ’ αγαπούνε, να ψηφάς να σε ψηφούνε!»

Θα ακολουθήσει, ο χανιώτης, πεντοζάλης, μαλεβιζιώτης, ενίωτε και «ευρωπαικά» ταγκό, βαλς, Φοξ τροξ κλπ .

Μετά τη στεφάνωση, στο σπίτι του γαμπρού!

Αν ήταν από το ίδιο χωριό, θα πάνε με όλο ψίκι με τα πόδια στο σπίτι του γαμπρού, και πάντα με συνοδεία οργάνων!

Πρέπει εδώ να θυμίσουμε πως τη νύφη και το γαμπρό, όταν πηγαίνανε στην εκκλησία για στεφάνωση, τους συνόδευαν αδέρφια τους, ή αν δεν είχαν, άνθρωποι της δικής τους οικογέννειας.

Στην επιστροφή όμως γίνεται το αντίθετο!

Τη νύφη είτε είναι από το ίδιο χωριό, είτε είναι από το ξενοχώρι, θα τη συνοδεύσουν πλέον συγγενείς του γαμπρού, για να την οδηγήσουν εκείνοι στο σπίτι του, μαζί με όλη συνοδεία από τους καλεσμένους (ψίκι).

Αν είναι η νύφη από ξενοχώρι, θα πάει καβάλα στο σπίτι του γαμπρού, πάνω σε ένα στολισμένο πραγιό γαϊδούρι ήμερο δηλαδή, και όχι τσινιάρικο!

όμως να πάει και καβάλα πάνω σε μια καλή φοράδα ή μουλάρι!

Θα πάνε το ζώο, κοντά σε ένα βράχο, ή κάποια πέτρα ή πεζούλι, για να καβαλήσει η νύφη «σελάδες», δηλαδή με τα δύο της πόδια, στο πλάι του σωμαριού, και πάντα προς την δεξιά πλευρά!

Δύο άτομα από τη μεριά του γαμπρού, θα κρατάνε εκατέρωθεν το χαλινάρι του ζώου, και θα το οδηγούν πολύ προσεκτικά, και τα προσέχουν ιδιαίτερα, ώστε να μην τους πέσει η νύφη!

Τον γαμπρό θα τον συνοδεύσουν άνθρωποι της νύφης, και αυτός καβάλα προφανώς πάνω σε ένα νέο όμορφο και περήφανο άλογο ή μουλάρι, και θα προχωράει χωριστά από τη νύφη.

Με συνοδεία λοιπόν από οργανοπαίχτες, και όλο το ψίκι, θα κατευθυνθούν προς το νέο σπιτικό της νύφης, που είναι αυτό έφτιαξε ο γαμπρός, για να στεγάσει την οικογένεια του!

Δρόμο δρόμο οι λυράρηδες δεν θα σταματάνε να λένε σχετικές με την περίσταση μαντινάδες.

Όλες σχεδόν οι μαντινάδες αυτές άρχιζαν όλες με τη φράση,

«Πρόβαλε μάνα του γαμπρού», όπως:

«Πρόβαλε μάνα του γαμπρού, και πεθερά της νύφης, να ιδείς τον όμορφό σου γιό, μια κόρη που σου φέρνει…

Πρόβαλε μάνα του γαμπρού, και πεθερά τση νύφης, και κράθιε και ροδόσταμνο να τη ροδοσταμνίσεις»

Το μέλι και το ρόδι!

Στο σπίτι του γαμπρού θα περιμένουν οι γονείς του γαμπρού, αλλά ενίοτε και της νύφης (αν δεν θα γίνει χωριστό γλέντι).

Θα περιμένει η μάνα του γαμπρού τη νύφη, και ο γαμπρός θα φιλήσει τη χέρα της μάνας του, και θα της πει:

-«Μάνα από παέ η νύφη σου»!

Η νύφη φιλάει και εκείνη το χέρι της πεθεράς της, που θα την αποκαλέσει πλέον «μάνα», μετά θα πάει και στο πεθερό της, θα τον αποκαλέσει κι εκείνον «πατέρα», και θα φιλήσει και αυτηνού τη χέρα, και φυσικά θα ασπαστεί και το χέρι και των δικών της γονιών, για να πάρει τελικά, ευκή από όλους, για το νέο ξεκίνημα της!

Επίσης και ο γαμπρός θα ασπαστεί το χέρι των γονιών του, αλλά και των πεθερικών του!

(Αυτά βέβαια είχαν επαναλειφθεί, και όταν ο γαμπρός πήγαινε να πάρει τη νύφη για την εκκλησία).

Από το σπίτι θα κεράσουν τους επισκέπτες ξεροτήγανα, που ήταν πάντα έθιμο στη Κρήτη.

Οι οργανοπαίχτες θα λένε επίσης και άλλες μαντινάδες για τη νύφη, που αφορούν τη περίσταση αυτή.

«Νύφη να μπεις στ’ αρχοντικό, με το δεξί σου πόδι

Και να σκορπίσεις ύστερα, κατάχαμα το ρόδι»

«Νύφη στο σπίτι που θα μπεις, δίχως κουβέντα άλλη,

η ευτυχία και η χαρά, να’ ναι με το τσουβάλι!».

Η μάνα του γαμπρού δίνει στη νύφη και στο γιό της μια πιρουνιά μέλι με καρύδια, από ένα πιατάκι, «για να είναι έτσι μέλι και η ζωή τους»!

Η νύφη φυσικά «δασκαλεμένη», θα δώσω κι αυτή από μια πηρούνια στη πεθερά της, «για να 'ναι μέλι από παε και ιερά και η δική τους σχέση».

Επίσης θα βουτήξει το δάχτυλό της στο μέλι, και αφού ανέβει σε μια καρέκλα, θα κάμει το σήμα του σταυρού στο ανώφλι της πόρτας.

Στη συνέχεια ένα σταυρό στο κατώφλι, και αριστερά και δεξιά στους παραστάτες της πόρτας.

Μόλις τέλειωνε η διαδικασία με το μέλι, η πεθερά θα δώσει επίσης και ένα ρόδι στη νύφη.

Εκείνη θα μπει στο σπίτι «με τα δεξί», και θα πετάξει το ρόδι στο πάτωμα, «για να φέρει τύχη και ευκαρπία το σπιτικό της»!

Στη συνέχεια θα την βγάλουν να καθίσει κάπου και να ξεκουραστεί λίγο.

Στο μεταξύ θα έχει μαζευτεί σιγά σιγά και ο κόσμος, με τους λυράρηδες να συνεχίζουν να παίζουν και να λένε διάφορες μαντινάδες, που θα αφορούν τη νύφη!

Tο επίσημο γλέντι του γάμο

Από τα πιο σπουδαία δρώμενα, και από τα πιο όμορφα, ήταν το τραπέζι του κρητικού γάμου!

Καμιά φορά, με τη λέξη "τραπέζι του γάμου", εννοούμε δύο τραπέζια! Εκείνο που θα γίνει στο σπίτι του γαμπρού, αλλά ενίοτε και εκείνο στο σπίτι της νύφης!

Τις πιο πολλές φορές, γινόταν κοινό τραπέζι, και σπάνια χωριστά!

Χωριστά γινόταν μόνο αν είχαν φέρει άλλα κανίσκια οι συγγενείς της νύφης στο σπίτι της, από την Παρασκευή, και άλλα οι συγγενείς του γαμπρού στο σπίτι του!

Όλους αυτούς που έφεραν κανίσκια για τη νύφη, θα τους περιποιηθούν άνθρωποι της νύφης, και θα φρονίσουν αυτοί και για τον ύπνο τους!

Τα ίδια και οι συγγενείς του γαμπρού από το ξενοχώρι.

Αφού έχουν από νωρίς στρωθεί οι «τάβλες» (τα τραπέζια), θα ξεκινήσουν στο σπίτι του γαμπρού οι οργανοπαίχτες, με διάφορους χορούς.

Πρώτα με σιγανό, μετά χανιώτη, πεντοζάλη, καλαματιανό, σε σούστα κλπ.

Είναι γνωστό πανελλαδικά, το πόσο όμορφες και ατέλειωτες σε αριθμό, είναι οι μαντινάδες, κυρίως αυτές με τα «παινέματα της νύφης», γενικά όμως όλες εκείνες που έχουν σχέση με τον κρητικό γάμο!

Στο σιγανό, πανέμορφες μαντινάδες με «παινέματα της νύφης», θα λένε για αρκετή ώρα, και όλοι θα είναι συγκινημένοι!

Εκτός όμως από τον σιγανό, άλλα μπορεί να τις λένε και στον χανιώτη.

Πρέπει να πούμε, πως ο πρώτος χορός, που είναι για να χορέψει η νύφη με τον γαμπρό, γίνεται για να τους θαυμάσουν και να τους καμαρώσουν όλοι!

Θα συνεχίσουν με μαντινάδες «του γάμου» όπως:

«Σήμερα γάμος γίνεται, σ΄ωραίο περιβόλι,

Σήμερα αποχωρίζεται, η μάνα από τη κόρη!

Σήμερα άσπρος ουρανός, σήμερα άσπρη μέρα

σήμερα στεφανώνεται, αητός τη περιστέρα!

Αηδόνια δεκατέσσερα, κάθονται στον οντά σας,

και λένε καλορίζικα να’ ναι τα στέφανα σας

Ήρθε καιρός και δυό καρδιές να σμίξουνε ομάδι,

και μια τσ’ αλλής να δώσουνε, τα’ αγάπης το σημάδι»

Και αφού πουν κάμποσες, στις οποίες λέει ένας, και επαναλαμβάνουν οι άλλοι, θα αρχίσουν κι άλλα «παινέματα της νύφης»:

«Νύφη μου κερα νύφη μου στο πρώτο ζυμωτό σου,

ζάχαρη να’ ναι η ζύμη σου, και κάδιο το νερό σου

Νύφη μου πλούσα να γενείς, σε όλη τη ζωή σου»

και διό ζυμώτρες ξακουστές, να φτιάχνουν το ψωμί σου

Νύφη μου τα στεφάνια σου, τα πλέξαν αγγελούδια

με ρόδα με τριαντάφυλλα, μ’αθάνατα λουλούδια

Του μαύρου πεύκου τη σκουρά, έχουνε τα μαλλιά σου

τση παναγιάς η ζωγραφιά είναι στα μάγουλά σου

Ομορφοκαμωμένη μου , ποιος σού δωσε τη χάρη

να ‘χεις τον ήλιο πρόσωπο, τα στήθια σου φεγγάρι

Αγγέλοι ζωγραφίσανε, το καμαρόφρυδό σου

και το κοντύλι ήσταξε ελιά στο μάγουλό σου

Νύφη μου το πεπλάκι σου, βοριάς το φυσαλίζει

κι άλλες πολλές το βάλανε, μα σένα μόνο αξίζει

Όσες κεδιές και βελονιές έχει το νυφικό σου

ούλες να γίνουνε χαρές, νύφη στο σπιτικό σου!

Νυφούλια ήλιος είσαι σύ, και ο γαμπρός φεγγάρι

και όλα τα’ άστρα τα’ ουρανού οι φίλοι κι κουμπάροι

Κανακαρά ν’ η νύφη μας, λεβέντης ο γαμπρός μας

Θεέ μου ζευγάρι ταιριαστό, μπήκε στο σπιτικό μας

Άνοιξε πόρτα τ΄ουρανού, πόρτα του παραδείσου

Να κατεβούν οι Άγγελοι, τη νύφη να στολίσουν

Σήκω και αποχαιρέτησε, νύφη την εδικολογιά σου

άσε τα κλειδιά τση μάνας σου, κι άμε να βρεις δικά σου»

Πιο μετά θα πουν και «μαντινάδες για το γαμπρό»:

«Σήκω περήφανε αητέ, ν’ ανοίξεις τα φτερά σου

να πεταχτεί η πέρδικα, να μπει στην αγκαλιά σου

Τα ’άστρο τα ’αυγής σου δώκαμε, σγουρέ κανελανθέ μας

και βρύση δροσοστάλαχτη, να ξεδιψάς γαμπρέ μας

Μια μαντινάδα θα σας πω, απάνω στο λεμόνι

Να ζήσει η νύφη κι ο γαμπρός, και η παρέα όλη»

Μαντινάδες επίσης «για τα συμπεθεριά , τους κουμπάρους και τους συγγενείς:

«Ώρα καλή σας φίλοι μου, κι αφεντοσυμπεθέροι

Ο Θιός του κόσμου τα καλά, στο σπίτι σας να φέρει.

Χίλια καλώς ορίσατε, φίλοι και συγγενείς μας

Κι αν είν’ το σπίτι μας μικρό, πάνω στη κεφαλή μας

Πανρεύγιεται ο Αυγερινός, τη Πούλια κάνει ταίρι,

Και όλα τα’ άστρα τα’ ουρανού, γίνονται συμπεθέροι

Μια μαντινάδα θα σας πω, απάνω στο μπουκάλι,

Να ζήσει το συμπεθεριό, να ζήσουν κι οι κουμπάροι

Κατέβα Παναγία μου, με το Μονογενή σου,

Στ’ αντρόινο που γίνηκε, να δώσεις την ευχή σου».

Λεγόταν και πολλές «ευχετήριες μαντινάδες» όπως οι παρακάτω:

.

«Δίνω πολλές πολλές ευχές, και με χαρά περίσσια

του χρόνου και σαν σήμερα, να’ ναι και τα βαφτίσια!

«Να ζήσαει η νύφη κι ο γαμπρός, ευτυχισμένα χρόνια

να τους αξώσει ο Θεός, να δουν παιδιά και εγγόνια!

Να ζήσει χρόνους εκατό, ετούτο το ζευγάρι

και να’ χει πάντα φώτιση, απ’ του Θεού τη χάρη!»

Όσο έπαιζαν οι οργανοπαίχτες, ο κόσμος τους πέταγε χρήματα, κυρίως χάρτινα στα πόδια, ή τους τα βάζανε μέσα στη λύρα.

Έδιναν δε και ειδικές παραγγελίες, για ότι χορό ήθελε ο κάθε ένας!

Το τραπέζι του γάμου

Σιγά σιγά θα σερβίρουν και τα ωραία φαγητά, και στο σπίτι της νύφης και στου γαμπρού, που το πιο κύριο είναι η βραστή αίγα, άλλα και ψητά του φούρνου, τα οποία έχουν ετοιμάσει από πριν οι μάγειροι με τους κελάρηδες.

Θα τα σερβίρουν εθελοντές σερβιτόροι, τα ψητά κατσίκι ή αρνί στο φούρνο με πατάτες, ή στα ταψιά με κλιματόβεργες.

Όμως αυτό που έχει επικρατήσει σαν έθιμο στη Κρήτη, ειναι να σερβίρεται βραστό κρέας, με γαμοπίλαφο!

Οι σερβιτόροι, θα έχουν ένα διακριτικό μαντίλι στο λαιμό, που θα προσδιορίζει την ειδικότητά τους.

Έτσι, όταν μπουν νέοι καλεσμένοι, για να καθήσουν να φάνε, να μπορούν να ξέρουν σε ποιους θα απευθυνθούν, για να σερβίρουν και εκείνους.

Στα τραπέζια θα υπάρχουν ποτήρια και μπουκάλια με κόκκινο κρασί!

Όλοι όσο πίνουν θα κάνουν ευχές για τους νεόνυμφους, και η ίδια η νύφη, από καιρό σε καιρό, θα γυρνάει στα τραπέζια μαζί με το γαμπρό να κερνάνε τον κόσμο.

Ο κόσμος θα τους εύχεται:

«Να ζήσετε!», «Χαρές πολλές να ‘χετε!», «Γλυκοσάλιση να ‘χετε!» «Μαζί να σογεράσετε!» «Άντε και καλούς απογόνους!» «Καλά διάφορα!» κλπ.

Το ζευγάρι θα τους ευχαριστεί και θα απαντά: «ευχαριστούμε», «και στα δικά σας στους ελεύθερους».

Οι τρεις τζεβρετζήδες, που φτάσαμε πρώτη να πούνε το νέο, πως έρχεται ο γαμπρός, θα τριγυρνάνε με το «τρόπαιο» τους, τον τζεβρέ δηλαδή, δεμένο στο πλάι της ζώνης τους!

Ειδικά ο πρώτος τζεβρετζής που έχει και το ξομπλιαστό κουλούρι, θα καμαρώνει όλο το βράδυ, για αυτήν την πρωτιά του!

Τα « πειράγματα» του γαμπρού και της νύμφης!

Δεν τη γλυτώνει κανείς από τα πειράγματα, φυσικά ούτε η νύφη, ούτε ο γαμπρός, που θα είναι πάλι με μαντινάδες:

«Νύφη μου κερα νύφη μου, καρύδι τονε κάμε,

στρώσε το στρώμα σου καλά, να μη σε θέσει χάμαι!

Αφορδακός στο ποταμό, φωνιάζει τράκα τράκα

ας είναι καλορίζικη, τση νύφης μας η βράκα!

Ένα ανέφαλο περνά, κι απ΄πο τον Άη Αντώνη,

το πατελόνι του γαμπρού, ηντάχει και φουσκώνει»!

Ποιοί ήταν οι «Παραφαγάδες»;

«Παραφαγάς» στη Κρήτη, θεωρείται ο ακάλεστος σε γλέντι γάμου, και θεωρείται σίγουρα ένας ιδιαίτερα υποτιμητικός τίτλος!

Παραφαγάδες στο γάμο, λέγανε τους ανθρώπους αυτούς που παρευρέθηκαν στο τραπέζι, χωρίς όμως να τους έχει καλέσει κάνεις από τις δύο οικογένειες.

Πήγαιναν ακάλεστοι κάποιοι φίλοι των καλεσμένων, και συνήθως οι πιο πολλοί ήταν φίλοι του κουμπάρου!

Όμως, ο κουμπάρος μπορούσε να φέρει αρκετούς φίλους του αν ήθελε.

Μπορούσαν κανονικά να παρευρεθούν κι εκείνοι στο τραπέζι, φτάνει να χαρίζανε κανονικά, για να έχουν και το θάρρος να θεωρούνται αξιοπρεπείς και κύριοι!

Όλοι αυτοί οι παραφαγάδες, συνήθως καθόταν στο ίδιο τραπέζι, σαν φίλοι του γαμπρού.

Δεν ορίζεται αριθμός παραφαγάδων, όσους ήθελε έφερνε ο κουμπάρος!

Ωστόσο, κανείς δεν τολμούσε να πάει ακάλεστος στο γλέντι, γιατί στην Κρήτη λέγανε:

«Το παραφαγά ή τονε δέρνουνε, ή τονε γ@… ούνε»!

Η ψεύτικη «κλοπή» της νύφης!

Αξίζει να πούμε, πως μέχρι την ώρα αυτή, το ζευγάρι δεν έχει βρεθεί ποτέ πολύ κοντά, σε ιδιαίτερες και προσωπικές στιγμές.

Και απ’ ότι προβλέπεται, ούτε και όλη την υπόλοιπη νύχτα!

Δεν πρόκειται να συμβεί αυτό, γιατί θα το ξενυχτήσουν και εκείνοι μαζί με τους υπόλοιπους καλεσμένους μέχρι πρωίας!

Όμως, την ώρα του γλεντιού, πάνω στο τσακίρ κέφι, ο γαμπρός θα τηρήσει ένα ακόμα παλιό έθιμο!

Θα «κλέψει» δήθεν τη νύφη, και θα την πάει κάπου να κρυφτούν μαζί για λίγο.

Το κάνουν έτσι, για να τους αναζητήσουν στη συνέχεια οι άλλοι.

Εννοείται πως θα αρχίσουν να τους ψάχνουν, φωνάζοντας δυνατά:

«Ο γαμπρός έκλεψε τη νύφη»!

Συνήθως, είναι «εικονική» η κλεψιά αυτή, και αποσκοπεί περισσότερο στη πλάκα, παρά στη πραγματικότητα!

Με όλη αυτή τη αναμπουμπούλα, το να ψάχνουν όλοι το γαμπρό και τη νύφη, γίνεται έτσι ένα επιπλέον «πανηγυράκι» στο όλο γλέντι!

Όσο περνά η ώρα, θα ανεβαίνει το κέφι με τραγούδι και χορό!

Θα κρατήσει μέχρι τις πρωινές ώρες, και στο τέλος θα έχει μείνει μόνο η γερουσία, και οι πιο μερακλήδες!

Οι παλιοί θα τραγουδάνε μόνοι τους ριζίτικα τραγούδια.

Το γλέντι στο σπίτι του γαμπρού, θα κρατήσει μέχρι το πρωί, που όλοι μετά θα πάνε ευχαριστημένοι για λίγες μόνο ώρες ύπνου!

Στο επόμενο θέμα, το «ξεσάκιασμα των προικιών» της νύφης, και ο «αντίγαμος».

Υ.Γ.

Οι πληροφορίες αυτές όλες, ήταν από τη λαογραφία της Φανερωμένης και Μακαρίτισσα σήμερα, Κατερίνα Νικολιδάκη, καθώς και από τον επίσης Μακαρίτη, Μύρωνα Μαραγκάκη από τη Γαλιά!

Κείμενο - β' φωτογραφία: Γεωργιος Χουστουλακης

Άλλες φωτογραφίες: Σύλλογος Μοχού και festivalaki