Ελ Νίνιο: Πώς μπορεί να επηρεάσει τον φετινό χειμώνα στην Ελλάδα

«Η επίδραση του φαινομένου Ελ Νίνιο στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο είναι έμμεση. Μέσω αλλαγών στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία μπορεί να επηρεαστούν η θέση και η ένταση των αεροχειμάρρων, οι διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών, η συχνότητα εμφάνισης αντικυκλωνικών εμποδισμών και οι μεταφορές θερμότητας και υγρασίας.

Οι αλλαγές αυτές είναι δυνατόν να μεταβάλουν την κατανομή των βροχοπτώσεων και της θερμοκρασίας στην Ανατολική Μεσόγειο».

Αυτά τονίζει, μεταξύ άλλων, ο Αθανάσιος Αργυρίου, καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας, μιλώντας στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, για το πώς το φαινόμενο Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει τον καιρό στην Ανατολική Μεσόγειο και, επομένως, στην Ελλάδα.

Οι μεταβολές

Όπως προσθέτει ο καθηγητής, «η διεθνής βιβλιογραφία τεκμηριώνει ότι το Ελ Νίνιο συνδέεται με μεταβολές της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στην περιοχή του Βορείου Ατλαντικού και της Ευρώπης, αλλά η απόκριση διαφέρει ανάλογα με την εποχή και από επεισόδιο σε επεισόδιο» και συνεχίζει:

«Επιπλέον, επιστημονικές μελέτες της τελευταίας εικοσιπενταετίας, έχουν εντοπίσει στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ του φαινομένου Ελ Νίνιο και των βροχοπτώσεων σε περιοχές της Μεσογείου, καθώς και μεταξύ του Ελ Νίνιο και της συχνότητας των ατμοσφαιρικών διαταραχών στον Ευρωμεσογειακό χώρο. Ωστόσο, οι σχέσεις αυτές μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχή και την εξεταζόμενη χρονική περίοδο.

Συνεπώς, δεν επιτρέπουν ασφαλή πρόβλεψη για το εάν ένας συγκεκριμένος χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι περισσότερο ή λιγότερο βροχερός λόγω του Ελ Νίνιο. Οι σχέσεις αυτές, ωστόσο, δεν είναι σταθερές στον χρόνο, ενώ διαφοροποιούνται τόσο ανάλογα με την εποχή όσο και μεταξύ των επιμέρους περιοχών της Μεσογείου.

Για παράδειγμα, έχουν εντοπιστεί διαφορετικές, ακόμη και αντίθετου προσήμου, συσχετίσεις μεταξύ του Ελ Νίνιο και των βροχοπτώσεων στη δυτική και στην ανατολική Μεσόγειο.

Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί ότι η σχέση μεταξύ του Ελ Νίνιο και της συχνότητας των ατμοσφαιρικών διαταραχών στον ευρωμεσογειακό χώρο μεταβάλλεται σε υπερδεκαετείς χρονικές κλίμακες».

Στην Ελλάδα

«Για την Ελλάδα», σύμφωνα με τον Αθανάσιο Αργυρίου, «αυτό σημαίνει ότι το Ελ Νίνιο μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ευνοϊκότερων ή δυσμενέστερων συνθηκών όσον αφορά σε βροχοπτώσεις, ψυχρές εισβολές ή σχετικά ήπιες περιόδους, ανάλογα με τη διάταξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας».

Παράλληλα, επισημαίνει ότι «δεν είναι επιστημονικά ορθό να συμπεράνουμε μόνο από την παρουσία ενός ισχυρού Ελ Νίνιο ότι ο προ των πυλών χειμώνας στην Ελλάδα, θα είναι οπωσδήποτε θερμότερος, ψυχρότερος, υγρότερος ή ξηρότερος από το κανονικό, διότι για μια τέτοια εκτίμηση απαιτείται αξιολόγηση των εποχικών προγνώσεων από αριθμητικά προγνωστικά υποδείγματα και των αβεβαιοτήτων τους».

Στο Ιόνιο

Όσον αφορά στο αν υπάρχουν περιοχές της χώρας μας που μπορεί να επηρεαστούν περισσότερο, ο Αθανάσιος Αργυρίου λέει:

«Δεν υπάρχει επαρκώς τεκμηριωμένος και σταθερός φυσικός μηχανισμός, ο οποίος να επιτρέπει να προσδιορίσουμε συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίες ενδέχεται να επηρεαστούν περισσότερο από το τρέχον Ελ Νίνιο.

Υπάρχουν, ωστόσο, επιστημονικά ευρήματα που υποδεικνύουν ότι η μεταβλητότητα των βροχοπτώσεων στην περιοχή του Ιονίου παρουσιάζει ενδιαφέρουσες σχέσεις με μεγάλης κλίμακας κλιματικά φαινόμενα.

Ειδικότερα, μελέτη που βασίστηκε σε χρονοσειρές βροχόπτωσης διάρκειας περίπου ενός αιώνα από το Ιόνιο και τη γειτονική Απουλία της Ιταλίας, εντόπισε στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και του ENSO, κυρίως σε δεκαετείς χρονικές κλίμακες, καθώς και με άλλους τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO). Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι ένα συγκεκριμένο επεισόδιο Ελ Νίνιο θα οδηγήσει υποχρεωτικά σε περισσότερες ή λιγότερες βροχοπτώσεις στην περιοχή.

Η πιθανή χωρική διαφοροποίηση εξαρτάται κυρίως από τις διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών και τη διεύθυνση των ανέμων. Η Δυτική Ελλάδα επηρεάζεται έντονα από συστήματα που κινούνται από το Ιόνιο. Όμως, οι μετεωρολογικές συνθήκες στο Αιγαίο και στην ανατολική ηπειρωτική χώρα μπορούν να παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά, εξαιτίας της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και της διαφορετικής τοπογραφίας.

Επομένως, ενδέχεται να εμφανιστούν σημαντικές διαφορές ακόμη και μέσα στην ίδια χειμερινή περίοδο, χωρίς αυτές να μπορούν εκ των προτέρων να αποδοθούν αποκλειστικά στο Ελ Νίνιο».

Ο φετινός χειμώνας

Σχετικά με το αν είναι δυνατόν, με βάση πάντα την εξέλιξη του φαινομένου Ελ Νίνιο, να προβλεφθεί αν ο φετινός χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι θερμότερος ή ψυχρότερος και αν θα υπάρχουν περισσότερες ή λιγότερες βροχοπτώσεις, ο καθηγητής επισημαίνει:

«Παρότι το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε πολύ μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, η επίδρασή του στον καιρό της Ευρώπης και ιδιαίτερα της Ελλάδας δεν είναι ούτε άμεση ούτε πάντοτε η ίδια.

Εξαρτάται από την εποχή, την ένταση και τα χαρακτηριστικά του φαινομένου, αλλά και από την αλληλεπίδρασή του με άλλους μεγάλης κλίμακας τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO).

Επομένως, ακόμη και ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι στην Ελλάδα θα έχουμε θερμότερο ή ψυχρότερο χειμώνα, ούτε ότι οι βροχοπτώσεις θα είναι περισσότερες ή λιγότερες από τις αντίστοιχες κλιματικές τιμές. Το φαινόμενο μπορεί να τροποποιήσει τις πιθανότητες εμφάνισης ορισμένων ατμοσφαιρικών συνθηκών, αλλά δεν καθορίζει από μόνο του την εξέλιξη του καιρού στη χώρα μας.

Για την εκτίμηση των πιθανότερων συνθηκών κατά τον επερχόμενο χειμώνα, είναι απαραίτητη η αξιοποίηση εποχικών προγνώσεων των προγνωστικών αριθμητικών υποδειγμάτων της ατμόσφαιρας, όπως αυτά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), συνεκτιμώντας πάντοτε την αβεβαιότητα η οποία χαρακτηρίζει τις προγνώσεις αυτού του είδους».

Θερμή φάση

Μιλώντας για το φαινόμενο Ελ Νίνιο, ο καθηγητής λέει  ότι «είναι η θερμή φάση μιας φυσικής διακύμανσης του συστήματος ωκεανού - ατμόσφαιρας στον Ειρηνικό Ωκεανό, στην περιοχή των τροπικών και η πλήρης ονομασία του  El Niño - Southern Oscillation (ENSO)», προσθέτοντας: «Χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, σε συνδυασμό με μεταβολές στους ανέμους, στην ατμοσφαιρική πίεση και στην τροπική νέφωση και βροχόπτωση. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μια πρόσκαιρη αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, αλλά για μια αλληλεπίδραση ατμόσφαιρας - ωκεανού. Η αντίθετη, ψυχρή φάση ονομάζεται Λα Νίνια (La Niña).

Τα επεισόδια ENSO εκδηλώνονται ακανόνιστα, συνήθως ανά δύο έως επτά χρόνια, και διαφέρουν σημαντικά ως προς την ένταση, τη γεωγραφική κατανομή των θερμοκρασιακών αποχών (διαφορών των τιμών από μέσες κλιματικές τιμές) και τις επιπτώσεις τους».

Η επίδραση στην ατμόσφαιρα

Όσον αφορά στην επίδραση του φαινομένου στην ατμόσφαιρα, αλλά και την χρονική διάρκειά του, ο Αθανάσιος Αργυρίου σημειώνει:

«Η αυξημένη θερμοκρασία της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό αλλάζει τις περιοχές στις οποίες ο θερμός και υγρός αέρας ανέρχεται και σχηματίζει εκτεταμένα νέφη και βροχοπτώσεις. Έτσι, μεταβάλλεται η τροπική ατμοσφαιρική κυκλοφορία και η κατανομή της θερμότητας στην ατμόσφαιρα. Οι μεταβολές αυτές μπορούν να επηρεάσουν, μέσω ατμοσφαιρικών κυμάτων μεγάλης κλίμακας και μεταβολών των αεροχειμάρρων, την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας πολύ μακριά από τον Ειρηνικό. Το αποτέλεσμα είναι ότι ορισμένες περιοχές του πλανήτη να εμφανίζουν αυξημένες πιθανότητες για συγκεκριμένες αποκλίσεις της θερμοκρασίας ή των βροχοπτώσεων από τις συνήθεις κλιματικές συνθήκες.

Ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο διαρκεί συνήθως περίπου από εννέα έως δώδεκα μήνες, αν και ορισμένα επεισόδια μπορεί να διαρκέσουν και περισσότερο. Συχνά αναπτύσσεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, κορυφώνεται κοντά στον χειμώνα του Βόρειου Ημισφαιρίου και εξασθενεί την ακόλουθη άνοιξη ή το καλοκαίρι.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) της 8ης Οκτωβρίου 2026, το τρέχον επεισόδιο ενισχύεται και πιθανότατα θα παραμείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό κατά τον χειμώνα του 2026.

Ειδικά για την περίοδο από το Νοέμβριο 2026 έως και τον Ιανουάριο του 2027, η πιθανότητα το εν εξελίξει φαινόμενο, να υπερβεί σε ένταση κάθε προηγούμενο, έως το 1950, εκτιμάται στο 70%. Η ένταση του φαινομένου, ωστόσο, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανάλογης έντασης και έκτασης επιπτώσεις σε κάθε χώρα».