Natura 2000: Τι αλλάζει στις αδειοδοτήσεις έργων-Η ελληνική εκκρεμότητα για 446 περιοχές

Στο επίκεντρο νέας ευρωπαϊκής αξιολόγησης βρίσκονται οι διαδικασίες αδειοδότησης έργων και δραστηριοτήτων στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει κατά πόσο οι ισχύοντες κανόνες μπορούν να εφαρμοστούν με μικρότερο διοικητικό κόστος και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που αφορά άμεσα την Ελλάδα, καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα η θεσμοθέτηση των ζωνών προστασίας και των επιτρεπόμενων χρήσεων γης σε περιοχές του δικτύου, ενώ η ίδια η Κομισιόν έχει επισημάνει ελλείψεις στην παρακολούθηση προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων και στον καθορισμό των αναγκαίων μέτρων διατήρησης.

Η νέα πρωτοβουλία συζητήθηκε πριν από λίγες ημέρες σε διάλογο που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη συμμετοχή εκπροσώπων ενδιαφερόμενων φορέων και την παρουσία της αρμόδιας επιτρόπου Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, Jessika Roswall.

Αντικείμενο της συνάντησης ήταν η εφαρμογή των δύο βασικών ευρωπαϊκών οδηγιών για την προστασία της φύσης, της Οδηγίας για τους οικοτόπους και της Οδηγίας για τα πτηνά. Η Επιτροπή πραγματοποιεί συνολική αξιολόγηση της λειτουργίας τους, εξετάζοντας το διοικητικό βάρος, το κόστος συμμόρφωσης και τις δυνατότητες απλούστευσης, με διακηρυγμένο στόχο τη διατήρηση των υψηλών προτύπων προστασίας της βιοποικιλότητας.

Στο επίκεντρο οι περιβαλλοντικές αξιολογήσεις των έργων
Ένα από τα τρία βασικά αντικείμενα του ευρωπαϊκού διαλόγου ήταν η εφαρμογή του άρθρου 6 της Οδηγίας για τους οικοτόπους και ειδικότερα η διαδικασία της δέουσας εκτίμησης επιπτώσεων σε προστατευόμενες περιοχές.

Η συγκεκριμένη διαδικασία αφορά σχέδια και έργα που ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά έναν τόπο Natura 2000, ακόμη και όταν δεν χωροθετούνται απαραίτητα στο εσωτερικό του. Στη χώρα μας, το ζήτημα συνδέεται με την περιβαλλοντική αδειοδότηση επενδύσεων σε τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο τουρισμός, οι υποδομές και οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται σε περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική αξία.

Η Κομισιόν εξετάζει κατά πόσο οι διαδικασίες μπορούν να γίνουν σαφέστερες και αποτελεσματικότερες, περιορίζοντας τις περιττές διοικητικές επιβαρύνσεις. Στην αξιολόγηση περιλαμβάνονται επίσης ζητήματα νομικής ασφάλειας, χρηματοδότησης, συμμετοχής των ενδιαφερόμενων φορέων και αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει διευκρινίσει ότι τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα δείξουν εάν χρειάζονται αλλαγές στο ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο, χωρίς αυτό φυσικά να προεξοφλεί, τουλάχιστον για την ώρα, νομοθετική αναθεώρηση.

Η ελληνική εκκρεμότητα για 446 περιοχές Natura 2000

Στην Ελλάδα, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου συνδέεται με μια εκτεταμένη διαδικασία καθορισμού ζωνών προστασίας και κανόνων διαχείρισης.

Όπως είναι γνωστό, έχει ανατεθεί η εκπόνηση 23 Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών και αντίστοιχων Σχεδίων Διαχείρισης, που καλύπτουν 446 περιοχές του δικτύου Natura 2000, κατανεμημένες σε 11 ομάδες.

Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες αποτελούν τη βάση για τον καθορισμό των ζωνών προστασίας και των επιτρεπόμενων χρήσεων γης στις περιοχές Natura 2000. Για να αποκτήσουν όμως οι προβλέψεις αυτές θεσμική ισχύ, απαιτείται η έκδοση των σχετικών Προεδρικών Διαταγμάτων, ενώ τα σχέδια διαχείρισης εγκρίνονται με υπουργικές αποφάσεις.

Η διαδικασία έχει άμεσο αντίκτυπο στους ιδιοκτήτες ακινήτων, στις επιχειρήσεις και στους επενδυτές, καθώς η έγκριση μιας μελέτης δεν σημαίνει ότι έχουν οριστικοποιηθεί οι χρήσεις γης και οι περιορισμοί που θα ισχύουν σε κάθε περιοχή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει το ΥΠΕΝ, έχουν εγκριθεί μελέτες για περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, της Κεντρικής Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της Κρήτης, της Αττικής και του Νοτίου Αιγαίου.

Ωστόσο, η ολοκλήρωση του καθεστώτος προστασίας εξαρτάται από την έκδοση των αντίστοιχων Προεδρικών Διαταγμάτων, τα οποία θα καθορίσουν τους όρους υπό τους οποίους θα επιτρέπονται συγκεκριμένες δραστηριότητες.

Τι έχει επισημάνει η Κομισιόν για την Ελλάδα

Η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας καταγράφει ελλείψεις για την προστασία και παρακολούθηση της βιοποικιλότητας στην χώρα μας.

Παρότι το ελληνικό δίκτυο Natura 2000 θεωρείται πλέον ολοκληρωμένο, η Κομισιόν διαπιστώνει ελλείψεις στα ειδικά μέτρα διατήρησης και στα σχέδια διαχείρισης, ενώ επισημαίνει ότι το ποσοστό των οικοτόπων που βρίσκονται σε καλή κατάσταση έχει μειωθεί.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει καθορίσει ειδικούς στόχους διατήρησης ανά περιοχή, υπογραμμίζει ωστόσο την ανάγκη ενίσχυσης της παρακολούθησης των προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων, ώστε οι αποφάσεις για τη διαχείριση και την αδειοδότηση δραστηριοτήτων να στηρίζονται σε επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

Οι παρεμβάσεις της Επιτροπής «Φύση 2000» για τα Προεδρικά Διατάγματα

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και δύο παρεμβάσεις της ελληνικής Επιτροπής «Φύση 2000», οι οποίες χρονολογούνται από τον Ιούλιο του 2026. Η πρώτη αφορά οριζόντια ζητήματα στο περιεχόμενο των Προεδρικών Διαταγμάτων προστατευόμενων περιοχών, ενώ η δεύτερη τη διαδικασία υποβολής θεμάτων στην Επιτροπή κατά την έκδοση των σχετικών διαταγμάτων στο πλαίσιο των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών.

Οι παρεμβάσεις αυτές δείχνουν ότι η διαδικασία θεσμοθέτησης του καθεστώτος προστασίας απασχολεί και τα αρμόδια ελληνικά επιστημονικά και γνωμοδοτικά όργανα.

Η κλιματική αλλαγή προσθέτει νέες απαιτήσεις

Στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση εντάσσεται και η ανάγκη προσαρμογής της προστασίας της φύσης στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Τον Ιούλιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση του δικτύου Natura 2000 υπό τις νέες κλιματικές συνθήκες. Το κείμενο εξετάζει τρόπους προσαρμογής της διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, αξιοποιώντας τις δυνατότητες ευελιξίας που παρέχει ήδη το ισχύον πλαίσιο.

Οι οδηγίες δεν είναι νομικά δεσμευτικές και δεν τροποποιούν τις δύο ευρωπαϊκές οδηγίες για τη φύση. Προσφέρουν, ωστόσο, πρόσθετη καθοδήγηση στα κράτη-μέλη για την αντιμετώπιση των πιέσεων που δημιουργούν οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες.

Τα επόμενα βήματα της ευρωπαϊκής αξιολόγησης

Το επόμενο διάστημα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει τα στοιχεία που συγκεντρώνονται για την εφαρμογή των οδηγιών προστασίας της φύσης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αρμόδιες αρχές και οι φορείς υλοποίησης έργων. Στο επίκεντρο βρίσκονται το κόστος και η διάρκεια των διαδικασιών, η σαφήνεια των κανόνων και οι δυνατότητες περιορισμού της γραφειοκρατίας, χωρίς να υποβαθμίζεται η προστασία των οικοσυστημάτων.

Από τα συμπεράσματα της αξιολόγησης θα εξαρτηθεί εάν η Κομισιόν θα προχωρήσει σε παρεμβάσεις για την απλούστευση της εφαρμογής των υφιστάμενων κανόνων ή θα εξετάσει αλλαγές στο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης των οδηγιών. Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον στρέφεται και στις εκκρεμότητες που παραμένουν σε εθνικό επίπεδο, κυρίως στην ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, στην έκδοση των Προεδρικών Διαταγμάτων και στον καθορισμό των μέτρων διατήρησης.

Πρόκειται για διαδικασίες από τις οποίες θα προκύψουν σαφέστεροι κανόνες σχετικά με τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες και τους περιορισμούς στις περιοχές Natura 2000, επηρεάζοντας τόσο την προστασία της βιοποικιλότητας όσο και τον σχεδιασμό νέων έργων.