Capital Economics: Η διατλαντική συμμαχία και πόσο ανεξάρτητη μπορεί να γίνει η Ευρώπη

Στρατηγική ανεξαρτησία της Ευρώπης από τις ΗΠΑ δήλωσε ότι σκοπεύει να επιδιώξει ο επόμενος καγκελάριος της Γερμανίας, Friedrich Mertz, ενώ σε συνδυασμό με τις καταιγιστικές εξελίξεις των τελευταίων δύο εβδομάδων, πολλοί σπεύδουν να ανακηρύξουν το τέλος της μεταπολεμικής Διατλαντικής Συμμαχίας και την έναρξη μιας περιόδου γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Όμως ο επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics, Neil Shearing, τονίζει ότι και μόνο η σκέψη της «στρατηγικής ανεξαρτησίας» της Ευρώπης φέρνει στην επιφάνεια την έκταση των δεσμών της με τις ΗΠΑ, οι οποίοι είναι δύσκολο να κοπούν. «Το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι ότι σε τέσσερα χρόνια, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θα παραμείνουν γεωπολιτικά ευθυγραμμισμένες», σημειώνει ο οικονομολόγος, αναγνωρίζοντας, όμως, ότι τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων σημαίνουν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα αντιμετωπίσουν σοβαρές πιέσεις για σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών τους.

Σύμφωνα με την Capital Economics, ο σωστός τρόπος για να δει κανείς την επιστροφή της γεωπολιτικής σαν παράγοντα που επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία είναι μέσω της απομάκρυνσης ΗΠΑ-Κίνας. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, η Κίνα αναδεικνύεται σε ισότιμο ανταγωνιστή των ΗΠΑ,  αναγκάζοντας τελικά τις υπόλοιπες χώρες του πλανήτη να διαλέξουν πλευρά.

Και ενώ ο οίκος εξακολουθεί να πιστεύει ότι η Ευρώπη θα παραμείνει σε ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ, αναγνωρίζει ότι οι εξελίξεις της τελευταίας εβδομάδας θέτουν αυτή την υπόθεση υπό αμφισβήτηση.

Εάν η ιδέα των δύο αντίπαλων οικονομικών μπλοκ ΗΠΑ-Κίνας δεν σταθεί, τότε, μια εναλλακτική θα έβλεπε την Ευρώπη να απομακρύνεται από τις ΗΠΑ για να φτιάξει ένα νέο οικονομικό μπλοκ και να αποτελέσει την «τρίτη υπερδύναμη», συγκεντρώνοντας γύρω της άλλες φιλελεύθερες δημοκρατίες. Σύμφωνα με την Capital Economics, το σενάριο αυτό είναι μεν δυνατό, αλλά απίθανο.

Η Ευρώπη ελέγχει το 18% του παγκόσμιου ΑΕΠ (την ώρα που η Κίνα ελέγχει το 17% και οι ΗΠΑ το 27%), ενώ διαθέτει πληθυσμό μικρότερο από την Κίνα αλλά λίγο μεγαλύτερο από τις ΗΠΑ και είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας.  

Όμως, η οικονομική δύναμη από μόνη της δεν αρκεί για να της δώσει το προφίλ της υπερδύναμης. Η Ευρώπη μπορεί να είναι η μόνη περιοχή με οικονομία που να συγκρίνεται με εκείνη των ΗΠΑ και της Κίνας, αλλά παραμένει μια ένωση εθνικά κυρίαρχων κρατών  που δυσκολεύονται να μιλήσουν με κοινή φωνή, τονίζει η Capital Economics.

Επίσης, η Ευρώπη δεν προβάλλει τις αξίες της στους άλλους με τον τρόπο που το κάνουν οι ΗΠΑ και η Κίνα, ενώ κυρίως ακολουθεί, αντί να οδηγεί, σε αυτή τη διαδικασία της γεωπολιτικής διάσπασης: Συντάσσεται με τις ΗΠΑ, αλλά σκέφτεται και τους δεσμούς της με την Κίνα.

Εάν, λοιπόν, η Ευρώπη βρισκόταν αποκομμένη από το μπλοκ των ΗΠΑ (στην περίπτωση που οι ΗΠΑ κόψουν τους δασμούς υψώνοντας προστατευτικά εμπόδια ή εάν η Ευρώπη αποφασίσει να ακολουθήσει το σύνθημα του Friedrich Mertz για «στρατηγική ανεξαρτησία»), κάτι τέτοιο θα σήμαινε, σύμφωνα με την Capital Economics:

–          Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα έπρεπε να αναδιαμορφώσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες.

–          Ένα τείχος θα έμπαινε ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, περιορίζοντας τη χρήση τεχνολογίας σε ευαίσθητους τομείς και περιορίζοντας τις ροές της τεχνολογίας ανάμεσα στις δύο περιοχές.

–          Η Ευρώπη θα προσπαθούσε ενεργά να περιορίσει τη χρήση δολαρίων και την εξάρτησή της από το αμερικανικό χρηματοοικονομικό σύστημα.

–          Οι ΗΠΑ θα αποσύρονταν από τους οργανισμούς άμυνας και ασφάλειας, όπως NATO, Five Eyes, Quad και AUKUS.

Και ενώ οι αλλαγές αυτές δεν είναι πια αδιανόητες, υπάρχουν ισχυρές δυνάμεις που λειτουργούν κατά τους, καθώς οι πολιτικοί, πολιτιστικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί και στρατιωτικοί δεσμοί ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη έχουν ευρεία έκταση και βάθος, όπως εξηγεί  ο οίκος.

Επιπλέον, μια τέτοια διάσπαση θα σήμαινε σημαντικό οικονομικό κόστος και για τις δύο πλευρές, αφού χωρίς την Ευρώπη, οι ΗΠΑ δεν θα έχουν πια το πλεονέκτημα του μεγέθους έναντι της Κίνας σε παγκόσμιο επίπεδο (χωρίς την Ευρώπη, το αμερικανικό μπλοκ θα ελέγχει το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ, από 70% σήμερα).

Κατόπιν τούτων, η Capital Economics θεωρεί ότι η Διατλαντική Συμμαχία θα δεχθεί πιέσεις τα επόμενα χρόνια, αλλά ΗΠΑ και Ευρώπη πιθανότατα θα είναι σύμμαχοι όταν θα ορκιστεί ο επόμενος Αμερικανός πρόεδρος.

Όμως, τα γεγονότα της τελευταίας εβδομάδας φέρνουν δύο βασικές αλλαγές:

– Πρώτον, μια συμφωνία για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία ίσως έρθει πιο γρήγορα από ό,τι αναμενόταν, με πιο ευνοϊκούς όρους για τη Ρωσία. Όμως, η Ευρώπη θα είναι απρόθυμη να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία, επομένως ο αντίκτυπος της εκεχειρίας για την ευρωπαϊκή οικονομία θα είναι περιορισμένος.

– Δεύτερον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δέχονται ακόμα ισχυρότερες πιέσεις να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους. Με τις μεγάλες οικονομίες να είναι δημοσιονομικά πιεσμένες, δεν αποκλείεται να υπάρξει κοινός δανεισμός για τις αμυντικές δαπάνες.