Ο Κρίστοφερ Νόλαν αποκαλύπτει γιατί έκανε τώρα ταινία την «Οδύσσεια» -Η σκηνή που φαντάστηκε και τον στοίχειωσε

Ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον Οδυσσέα σε ένα ταξίδι που ο Κρίστοφερ Νόλαν αντιμετωπίζει όχι μόνο σαν επικό θέαμα αλλά και σαν υπαρξιακή μελέτη χαρακτήρα.

Για περισσότερα από 20 χρόνια ο Κρίστοφερ Νόλαν κουβαλούσε -όπως παραδέχεται μιλώντας προ ημερών στο περιοδικό TIME- στο μυαλό του μια εικόνα: τον Δούρειο Ίππο να βυθίζεται αργά στην άμμο και στο νερό έξω από την Τροία, μισοκατεστραμμένο από τη θάλασσα, ενώ μέσα του στρατιώτες αναπνέουν μέσα από καλάμια περιμένοντας σιωπηλά να τους μεταφέρουν οι Τρώες μέσα στα τείχη της πόλης. Δεν ήταν μια ιδέα που γεννήθηκε τώρα για τη νέα του ταινία «The Odyssey». Ήταν ένα όραμα που τον στοιχειώνει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν βρισκόταν σε συζητήσεις για να σκηνοθετήσει την ταινία «Tροία», του 2004.

Το πιο φιλόδοξο έργο της καριέρας του

Το σχέδιο τότε ναυάγησε, όμως ο Νόλαν κράτησε την εικόνα ζωντανή στο μυαλό του, μεταφέροντάς την ουσιαστικά από ταινία σε ταινία, από το «Batman Begins» και το «Inception» μέχρι το «Interstellar» και το «Oppenheimer». Τώρα, δύο δεκαετίες αργότερα, ο Βρετανός σκηνοθέτης επιστρέφει τελικά στον Όμηρο με αυτό που φαίνεται να είναι το πιο φιλόδοξο έργο της καριέρας του.

Το «The Odyssey», που αναμένεται να κυκλοφορήσει στις 17 Ιουλίου, δεν είναι απλώς ακόμη μία κινηματογραφική μεταφορά της ομηρικής επικής ποίησης. Σύμφωνα με το TIME, πρόκειται για την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία στην ιστορία που γυρίστηκε εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX, σε μια παραγωγή που εκτείνεται από το Μαρόκο και την Ελλάδα μέχρι την Ιταλία, τη Σκωτία και την Ισλανδία.

Ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον Οδυσσέα, έναν ήρωα που επιστρέφει από τον Τρωικό Πόλεμο και περιπλανιέται για 10 χρόνια ανάμεσα σε κύκλωπες, θαλάσσια τέρατα, σειρήνες και θεότητες, σε ένα ταξίδι που ο Νόλαν αντιμετωπίζει όχι μόνο σαν επικό θέαμα αλλά και σαν βαθιά υπαρξιακή μελέτη χαρακτήρα.

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης δηλώνει ότι μετά την τεράστια επιτυχία του «Oppenheimer», που ξεπέρασε το ένα δισεκατομμύριο δολάρια και απέσπασε επτά Όσκαρ, αισθάνθηκε πως απέκτησε τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει ένα όνειρο ζωής. «Αυτό μου έδωσε επιλογές», λέει χαρακτηριστικά. «Και κάτι που δεν είχε γίνει ποτέ πραγματικά ήταν μια κινηματογραφική αφήγηση της ''Οδύσσειας'' με όλες τις δυνατότητες μιας τεράστιας χολιγουντιανής παραγωγής. Είναι ένα παράξενο κενό στην ιστορία του κινηματογράφου».

Η ταινία έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο για το Χόλιγουντ

Η ταινία έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο για το Χόλιγουντ. Οι κινηματογραφικές αίθουσες εξακολουθούν να προσπαθούν να ανακάμψουν μετά την πανδημία, ενώ το είδος των superheroes παρουσιάζει σημάδια κόπωσης. Μέσα σε αυτό το τοπίο, σκηνοθέτες όπως ο Ράιαν Κούγκλερ, η Γκρέτα Γκέργουιγκ, ο Τζόρνταν Πιλ και ο Ντενί Βιλνέβ μετατρέπονται οι ίδιοι σε εμπορικά brands. Ο Νόλαν βρίσκεται ίσως στην κορυφή αυτής της κατηγορίας: ένας δημιουργός που μπορεί να μετατρέψει μια κινηματογραφική κυκλοφορία σε παγκόσμιο γεγονός μόνο με το όνομά του.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα πρώτα posters του «The Odyssey» δεν προβάλλουν τους πρωταγωνιστές αλλά το ίδιο το όνομα του σκηνοθέτη με τεράστια γράμματα. «Ο Κρις πέρασε όλη του την καριέρα επεκτείνοντας τα όρια του κινηματογράφου», λέει η πρόεδρος της NBCUniversal, Ντόνα Λάνγκλεϊ.

Το μέγεθος της παραγωγής είναι σχεδόν αδιανόητο για τα σημερινά δεδομένα. Ο Νόλαν επέμεινε να χρησιμοποιηθούν αληθινά πλοία ικανά να ταξιδέψουν στη Μεσόγειο αντί για green screen. Ο διευθυντής φωτογραφίας, Χόιτε βαν Χοϊτέμα, τοποθέτησε εκατοντάδες φορητά LED ώστε να προσομοιώνεται ο φυσικός φωτισμός της φωτιάς στις νυχτερινές σκηνές της Τροίας.

«Ταινίες σαν αυτή δεν γυρίζονται πια»

Για τον Κύκλωπα χρησιμοποιήθηκε ακόμη και ειδικός performer και μαριονετίστας, ενώ οι σκηνές στη θάλασσα γυρίστηκαν σε πραγματικές καταιγίδες και δυνατούς ανέμους. Ο Ματ Ντέιμον περιγράφει την εμπειρία σαν τη δυσκολότερη αλλά και πιο rewarding της καριέρας του. «Ταινίες σαν αυτή δεν γυρίζονται πια», λέει. «Να το κάνεις χωρίς green screen, όπως θα το έκανε ο Ντέιβιντ Λιν, δεν ξέρω κανέναν άλλο εκτός από τον Κρις που να προσπαθεί κάτι τέτοιο».

Οι συνθήκες των γυρισμάτων ήταν εξαντλητικές. Ο Ντέιμον μιλά για παγωμένες νύχτες στην Ισλανδία, για δυνατούς ανέμους στο Μαρόκο και για συνεχή σωματική καταπόνηση. «Σε κάθε νέα τοποθεσία νομίζαμε ότι η επόμενη θα είναι πιο εύκολη. Δεν ήταν ποτέ. Ήταν αμείλικτο», παραδέχεται. Ακόμη και η παραλία όπου γυρίστηκαν οι σκηνές με την Καλυψώ της Σαρλίζ Θερόν αποδείχθηκε αφιλόξενη. «Ήταν η πρωτεύουσα του kitesurfing», θυμάται γελώντας. «Η άμμος μάς χτυπούσε συνεχώς στα μάτια».

Ο Νόλαν επιμένει ότι αυτή η σωματική αίσθηση κινδύνου ήταν απαραίτητη για την ταινία. «Με ενδιαφέρει να νιώθει το κοινό ότι βρίσκεται πάνω στο πλοίο μαζί με τους χαρακτήρες», εξηγεί. «Να φοβάται τη θάλασσα και την οργή του Ποσειδώνα όπως ακριβώς οι ίδιοι». Για τον σκηνοθέτη, η φυσικότητα του περιβάλλοντος είναι σημαντικότερη από οποιοδήποτε ψηφιακό εφέ θεών και τεράτων.

Προχώρησε σε παρεμβάσεις πάνω στο κείμενο

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν, πάντως, δεν φιλοδοξεί να είναι απλώς ένα ομηρικό blockbuster. Ο σκηνοθέτης προχώρησε σε σημαντικές αφηγηματικές και θεματικές παρεμβάσεις πάνω στο κείμενο. Ο Άργος, ο πιστός σκύλος του Οδυσσέα, αποκτά μεγαλύτερο ρόλο, ενώ η σχέση του Οδυσσέα με τον Τηλέμαχο -που υποδύεται ο Τομ Χόλαντ- ενισχύεται σημαντικά. Η Κίρκη παρουσιάζεται πολύ πιο ανθρώπινη και σύνθετη, ενώ ο Νόλαν επαναπροσεγγίζει ακόμη και τη σχέση του Μενέλαου με την Ελένη, προσπαθώντας να απομακρυνθεί από την απλοϊκή εικόνα του ομηρικού κειμένου.

Στο επίκεντρο όλων, ωστόσο, βρίσκεται η σχέση του Οδυσσέα με την Πηνελόπη, την οποία υποδύεται η Αν Χάθαγουεϊ. Η ηθοποιός δηλώνει πως εντυπωσιάστηκε όταν διάβασε το σενάριο και συνειδητοποίησε ότι ο Νόλαν δεν αντιμετωπίζει την Πηνελόπη σαν παθητική φιγούρα υπομονής. «Του είπα: “Αν δεν κάνω λάθος, έχεις γράψει μια γυναίκα γεμάτη οργή και σχεδόν ισότιμη του Οδυσσέα”», θυμάται. «Τη φαντάστηκα σαν ηφαίστειο που βράζει συνεχώς».

Η ίδια η ταινία μοιάζει σχεδόν σαν συμπύκνωση ολόκληρης της φιλμογραφίας του Νόλαν. Οι εμμονές του επανέρχονται ξανά και ξανά: άνδρες που θυσιάζονται για έναν μεγαλύτερο σκοπό, πατέρες που προσπαθούν να επιστρέψουν στις οικογένειές τους, αφηγήσεις που διαλύουν και επανασυνθέτουν τον χρόνο. Όπως σημειώνει το TIME, ακόμη και σκηνές από προηγούμενες ταινίες του μοιάζουν τώρα σαν πρόβες για την «Οδύσσεια»: ο Μπρους Γουέιν που επιστρέφει κρυφά στην Γκόθαμ στο «Batman Begins», οι στρατιώτες εγκλωβισμένοι στα πλοία του «Dunkirk», οι ήρωες του «Interstellar» που θυσιάζουν ολόκληρες ζωές προσπαθώντας να γυρίσουν σπίτι.

Ο ίδιος ο Νόλαν αναγνωρίζει αυτή τη σύνδεση. Παραδέχεται ότι εδώ και δεκαετίες ουσιαστικά προετοιμαζόταν για αυτή την ταινία. «Νομίζω ότι όταν υπέγραψα για το “Troy” πριν από χρόνια ήμουν λίγο έξω από τα νερά μου», λέει. «Η “Οδύσσεια” είναι μια τεράστια ιστορία. Έπρεπε να περάσω μέσα από όλες αυτές τις μεγάλες παραγωγές για να μπορέσω τελικά να τη γυρίσω». Και ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία όλου του project: όχι μόνο στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, αλλά και στην επιστροφή του ίδιου του Νόλαν στο κινηματογραφικό όνειρο που τον ακολουθεί εδώ και είκοσι χρόνια.

iefimerida.gr