Τα θρυλικά ατμόπλοια  κατά την επανάσταση των Κρητικών του 1866-1869

Το ατμόπλοιο Αρκάδι (πρώην Dream) ήταν τροχήλατο πλοίο, ελαφρύ ταχύπλοο καταδρομικό της εποχής του, ιστορικό για την Ελλάδα και ιδιαίτερα την Κρήτη. Ήταν αδελφό πλοίο με τα Κρήτη, Ένωσις και Πανελλήνιον.

Έφτασε εστην Ελλάδα και αμέσως χρησιμοποιήθηκε για την μεταφορά προσφύγων, πυρομαχικών και εθελοντών για την ενίσχυση του αγώνα των επαναστατών, ενώ το πλήρωμα του αποτελούνταν από υπαξιωματικούς και ναύτες του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

Πραγματοποίησε τα δώδεκα πρώτα ταξίδια του χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.

Στη συνέχεια ενεπλάκη με τα τουρκικά πλοία και έγινε θρυλικό για τα κατορθώματά του, ώστε απέκτησε το όνομα «άτρωτο» από τους Έλληνες και «Σεϊτάν βαπορού» (πλοίο του διαβόλου, ή διαβολοβάπορο) από τους Τούρκους, όπως σημείωνε ο τότε ανταποκριτής των Τάιμς του Λονδίνου, Σκίννερ.

Το Πανελλήνιον ήταν ένα από τα πρώτα Ελληνικά ελικοφόρα ατμόπλοια, που χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως ταχυδρομικό (ποστάλ), μετέπειτα ως πολεμικό και στη συνέχεια ως εμπορικό πλοίο για περίπου μισό αιώνα. Υπό τη συνεχή δε διακυβέρνηση των άξιων πλοιάρχων του κατέστη τελικά θρυλικό, αποκομίζοντας μεγάλη δόξα.

Επί βασιλείας του Γεωργίου Α΄, με το ξέσπασμα της Κρητικής Επανάστασης (1866-1868), το «Πανελλήνιον» μαζί με το «Ύδρα» εξοπλίστηκαν στα ναυπηγεία της Σύρου με 2 πυροβόλα έκαστο και χρησιμοποιήθηκαν αμέσως στη ρήξη του αποκλεισμού της Κρήτης, που επιχειρούσαν τότε πλοία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στην αποστολή και αποβίβαση εθελοντών μαχητών, τροφίμων και οπλισμού σε ενίσχυση των επαναστατών.

Κατά τη διάρκεια της επανάστασης αυτής το «Πανελλήνιον» εκτέλεσε συνολικά εννέα δρομολόγια και διάφορους άλλους μικρούς πλόες αναγνώρισης. Στην τριετία αυτή κυβερνήτες του διετέλεσαν οι πλοίαρχοι Ν. Σαχτούρης, Β. Ορλώφ και Ν. Αγγελικάρης.

Την 1η Οκτωβρίου 1866 το «Πανελλήνιον», μετά από το πέρας αποβιβάσεως εθελοντών υπό τον ταγματάρχη Χ. Ζυμβρακάκη και πολεμοφοδίων στον όρμο του Λουτρού των Σφακίων, κινδύνεψε, αφού προσβλήθηκε από τουρκική ακτοφυλακίδα, κατόρθωσε όμως να ξεφύγει κόβοντας την καδένα και εγκαταλείποντας την άγκυρα.

Το ατμόπλοιο Ένωσις (πρώην Owl, «Κουκουβάγια») ήταν μικρό τροχήλατο που μπορούσε να αναπτύξει ταχύτητα 16 κόμβων ατμοκίνητο πλοίο με βοηθητικό κατάρτι, κατασκευάστηκε το 1860, χωρητικότητα 438 τόνων, ταχύτητα 15 κόμβων. Αγοράστηκε στην Αγγλία τον Ιούλιο του 1867 για την κάλυψη των αναγκών της Κρητικής Επανάστασης του 1866. Ήταν αδελφό πλοίο με τα Αρκάδι, Κρήτη και Πανελλήνιον.

Ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1860 με το όνομα «Owl» ως ταχυδρομικό πλοίο (ποστάλι).Αγοράστηκε στις ΗΠΑ όπως και τα ατμόπλοια «Αρκάδι» και «Κρήτη» κατά την έναρξη της Κρητικής εξέγερσης του 1866, υπό της "Κεντρικής Υπέρ Κρητών Επιτροπής", με χρήματα που προσέφεραν οι Έλληνες του Λονδίνου.

Το ατμόπλοιο «Ένωσις», ονομάστηκε έτσι, διότι η ένωση με την Ελλάδα ήταν ο απώτερος στόχος των εξεγερμένων Κρητών. Παρόλο που το σκάφος παρέμεινε επίσημα εμπορικό, το 120-μελές πλήρωμά του αποτελούταν από τμήμα πυροβολητών του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και τμήμα σκαπανέων για τις συρράξεις. Έφθασε έγκαιρα στην Ελλάδα και χρησιμοποιήθηκε αμέσως για τη μεταφορά εφοδίων και εθελοντών προς την επαναστατημένη Κρήτη, υπό την κυβέρνηση σπουδαίων εμποροπλοιάρχων της εποχής, όπως ο Ν. Σουρμελής, ο Γ. Παυλίδης και ο Β. Ορλώφ, βοηθούμενοι από πεπειραμένους κρήτες πλοηγούς, όπως ο Γ. Χατζηγρηγορακάκης και ο Π. Τσαρδής, τροφοδότησαν επί ενός και πλέον έτους την κρητική επανάσταση, εκτελώντας πλείστους επιτυχημένους πλόες παρά τον στενό αποκλεισμό των κρητικών ακτών από τα πολυάριθμα τουρκικά πλοία.

Μύθοι και Θρύλοι της Κρήτης