Αόρατα από την εφορία τα κρυπτονομίσματα στην Ελλάδα

Σε μια περίοδο όπου τα κρυπτονομίσματα αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης επενδυτικής πραγματικότητας, η ανάγκη για σαφείς και λειτουργικούς κανόνες φορολόγησης είναι επιτακτική. Σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης τα κέρδη από crypto φορολογούνται ήδη με ξεκάθαρο νομοθετικό πλαίσιο, συγκεκριμένους συντελεστές και σαφείς διαδικασίες δήλωσης. Οι φορολογούμενοι γνωρίζουν εκ των προτέρων τι οφείλουν, πώς το δηλώνουν και πώς μπορούν να αξιοποιήσουν νόμιμα τα κέρδη τους. Αντιθέτως στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι λειτουργεί εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια αρμόδια επιτροπή για την επεξεργασία του σχετικού πλαισίου, δεν έχει υπάρξει μέχρι σήμερα κάποια πρωτοβουλία που να ρυθμίζει το θέμα. Η παρατεταμένη αυτή εκκρεμότητα δημιουργεί θεσμικό κενό, το οποίο μεταφράζεται σε ανασφάλεια δικαίου και πρακτικά αδιέξοδα για χιλιάδες φορολογουμένους.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα κέρδη από κρυπτονομίσματα δεν αναγνωρίζονται με σαφή και τυποποιημένο τρόπο από τη φορολογική διοίκηση. Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι κωδικοί δήλωσης, δεν έχει θεσπιστεί ρητός φορολογικός συντελεστής και δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως η κατηγοριοποίηση των κερδών (ως κεφαλαιουχικά ή ως εισόδημα). Ετσι, ακόμη και όσοι επιθυμούν να κινηθούν απολύτως νόμιμα βρίσκονται αντιμέτωποι με αβεβαιότητα.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν τα κέρδη ρευστοποιούνται και εισέρχονται στο τραπεζικό σύστημα. Σε πολλές περιπτώσεις οι φορολογούμενοι δυσκολεύονται να δικαιολογήσουν την προέλευση των ποσών, ιδίως όταν επιδιώκουν να πραγματοποιήσουν σημαντικές αγορές, όπως αγορά ακινήτου ή άλλων περιουσιακών στοιχείων. Εφόσον δεν υπάρχει ρητή φορολογική αναγνώριση των κερδών, αυτά δεν γίνονται αποδεκτά για την κάλυψη τεκμηρίων.

Οι φορολογούμενοι βρίσκονται επί της ουσίας σε ένα «γκρίζο» καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν κάποιος επιθυμεί να δηλώσει τα κέρδη του και να φορολογηθεί νόμιμα, συχνά δεν γνωρίζει πώς ακριβώς πρέπει να το πράξει.

Αν ανατρέξει κάποιος στις αποφάσεις της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών θα εντοπίσει πολλές περιπτώσεις φορολογουμένων οι οποίοι έχουν προσπαθήσει να βρουν το δίκιο τους. Ωστόσο, οι Αρχές σε όλες τις περιπτώσεις αναφέρουν τα εξής: «το εισόδημα από τη μεταβίβαση κρυπτονομισμάτων δεν εμπίπτει στις διατάξεις των άρθρων του ΚΦΕ, με τις οποίες προβλέπονται και απαριθμούνται περιοριστικά τα εισοδήματα που φορολογούνται, που φορολογούνται με ειδικό τρόπο ή απαλλάσσονται από τον φόρο».

Είναι ενδεικτική απόφαση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών, όπου φορολογούμενος δήλωσε 487.000 ευρώ στον κωδικό 787 («ανάλωση κεφαλαίου που ήδη φορολογήθηκε ή απαλλασσόταν από τον φόρο») προκειμένου να καλύψει τεκμήρια διαβίωσης. Ο εν λόγω φορολογούμενος επικαλέστηκε συνολικά 3.144.146,98 ευρώ από ρευστοποιήσεις κρυπτονομισμάτων προηγουμένων ετών (1.741.826,17 ευρώ που είχαν δηλωθεί το 2017 και 1.402.320,81 ευρώ που είχαν δηλωθεί το 2021). Ωστόσο, η φορολογική διοίκηση απουσία νόμου τον φορολόγησε κανονικά. Τα κρυπτονομίσματα είναι αόρατα και αφορολόγητα από την εφορία. Από τη μια δεν αναγνωρίζονται για την αγορά περιουσιακών στοιχείων (ενεργοποιούνται τα τεκμήρια), όπως για παράδειγμα ενός ακινήτου, ενώ από την άλλη η υπεραξία που προκύπτει από την πώλησή τους δεν φορολογείται. Στην περίπτωση δηλαδή που κάποιος έχει κερδίσει 200.000 ευρώ από την πώληση κρυπτονομισμάτων μπορεί μεν να αγοράσει ένα διαμέρισμα, όμως η αγορά αυτή θα «ξυπνήσει» τα τεκμήρια. Εφόσον δεν καλύπτονται τα τεκμήρια από άλλα περιουσιακά στοιχεία, θα καταβληθεί έξτρα φόρος για την αγορά του ακινήτου. Αντιθέτως, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διάφορες αγορές τελείως αφορολόγητα, όπως για ταξίδια, πληρωμές λογαριασμών με μετρητά, αγορές σε σούπερ μάρκετ και γενικώς αγορές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με μετρητά.

Πάντως, τα μεγάλα λογιστικά γραφεία συνιστούν σε όσους έχουν κρυπτονομίσματα να τα δηλώσουν στο έντυπο Ε1 στους κωδικούς 742 και 781 που αφορούν την αξία της αγοράς και την αξία πώλησης του επενδυτικού προϊόντος και εν συνεχεία την υπεραξία στον κωδικό 856.

Σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχει ήδη επιβληθεί ή προβλέπεται να επιβληθεί φορολογία στα κρυπτονομίσματα, κυρίως στα κέρδη που προκύπτουν από πωλήσεις ή άλλες συναλλαγές. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν διαθέτει ένα ενιαίο φορολογικό καθεστώς για όλα τα κράτη-μέλη, ωστόσο τα περισσότερα έχουν θεσπίσει σχετικούς νόμους ή προωθούν κανονιστικά πλαίσια.

Για παράδειγμα, στη Γαλλία επιβάλλεται ενιαίος (flat) φόρος 30% στα κέρδη από πώληση κρυπτονομισμάτων για ιδιώτες. Στην Ιταλία εφαρμόζεται φόρος κεφαλαιουχικών κερδών 26% για κέρδη από crypto που υπερβαίνουν συγκεκριμένο όριο. Στην Ισπανία τα κέρδη φορολογούνται με προοδευτικό συντελεστή κεφαλαιουχικών κερδών, περίπου από 19% έως 28%. Στη Δανία τα κέρδη αντιμετωπίζονται ως εισόδημα και φορολογούνται με υψηλούς συντελεστές, ενώ έχουν υπάρξει και προτάσεις για φορολόγηση ακόμη και ανείσπρακτων κερδών. Στη Σουηδία εφαρμόζεται συντελεστής 30% στα κέρδη από κρυπτονομίσματα. Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο ευνοϊκές ή διαφοροποιημένες περιπτώσεις. Στη Γερμανία δεν επιβάλλεται φόρος στα κέρδη εφόσον τα κρυπτονομίσματα διακρατηθούν για περισσότερο από ένα έτος. Αν πωληθούν εντός 12 μηνών φορολογούνται ως εισόδημα με βάση τους ισχύοντες συντελεστές. Στην Πορτογαλία τα κέρδη από πώληση crypto εντός 12 μηνών φορολογούνται περίπου με 28%.

Συνολικά, σε πολλές χώρες της Ε.Ε. τα κέρδη από κρυπτονομίσματα φορολογούνται ήδη είτε ως κεφαλαιουχικά κέρδη είτε ως εισόδημα, με συντελεστές που κυμαίνονται από 15% έως και πάνω από 30%. Σε ορισμένα κράτη προβλέπονται εξαιρέσεις ή ελαφρύνσεις, όπως φορολόγηση μόνο εφόσον η πώληση γίνει μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.