Ιράν: Πώς κρατά την παγκόσμια οικονομία «όμηρο» μέσω των Στενών του Ορμούζ

Στους όρους της εύθραυστης εκεχειρίας με τις ΗΠΑ γίνεται ξεκάθαρο πώς το Ιράν εκμεταλλεύτηκε τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, προκειμένου να αποκτήσει το «πάνω χέρι» στην παγκόσμια οικονομία.

Η κατάπαυση του πυρός εξαρτάται από τη συγκατάθεση του Ιράν να επιτρέψει τις ναυτιλιακές ροές μέσω της πλωτής διόδου. Αυτό επιβεβαιώνει την επιρροή που ασκεί η Τεχεράνη στο κρίσιμο πετρελαϊκό πέρασμα και κατά συνέπεια σε μεγάλο κομμάτι της διεθνούς οικονομίας. «Το Ιράν δεν χρειάζεται μεγάλη στρατιωτική ισχύ για να προκαλέσει μία τεράστια διαταραχή στην παγκόσμια οικονομία», είπε πρόσφατα η Samantha Gross της Brookings.

Οι επενδυτές χαιρέτισαν την εκεχειρία, μολονότι οι οικονομολόγοι προειδοποίησαν επανειλημμένως ότι η πετρελαϊκή προσφορά δεν θα αποκατασταθεί άμεσα. Οι τιμές του αργού υποχώρησαν κατά 15-20% την Τετάρτη, όπως και τα προθεσμιακά αναφοράς για το φυσικό αέριο στην Ευρώπη.

Κρίσιμο είναι αν θα συνεχιστούν οι ναυτιλιακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ. Την Τετάρτη, ένας αριθμός τάνκερ κατάφερε να βγει από τον Κόλπο, αλλά ύστερα το Ιράν διέκοψε ξανά τις μετακινήσεις, καθώς το Ισραήλ επιτέθηκε στον Λίβανο. 

Επί περίπου έξι εβδομάδες, το Ιράν είχε μπλοκάρει το στενό πέρασμα, πραγματοποιώντας ένα σενάριο που άλλοτε θεωρείτο ακραίο για τη θαλάσσια δίοδο που διαχειρίζεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου και το ένα τρίτο των εξαγωγών λιπασμάτων. «Είναι αυτό για το οποίο… ανησυχούσαν πάντοτε οι αναλυτές ενεργειακής ασφάλειας», είπε η Gross.

Η πίεση από το ιστορικό σοκ στην προσφορά πετρελαίου έγινε αισθητή σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Ασία, ενόψει ελλείψεων στα καύσιμα οι κυβερνήσεις πήραν δραστικά μέτρα, ενώ οι Φιλιππίνες κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η Ευρώπη βλέπει εκτίναξη των τιμών ρεύματος, έχοντας μόλις αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ακόμα και στις ΗΠΑ, που είναι καθαρή εξαγωγική δύναμη πετρελαίου, οι τιμές της βενζίνης ανέβηκαν σημαντικά. 

Η επιρροή του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ «ήταν αρκετή, ώστε να μπορέσει να φτάσει σε εκεχειρία» και μάλιστα με το καθεστώς του αποδυναμωμένο μεν, αλλά ακόμα ενεργό, τόνισε στο CNN ο Dan Alamariu της Oxford Economics. Το Ιράν, είπε, εργαλειοποίησε τη θαλάσσια δίοδο για να κάνει έναν οικονομικό πόλεμο.

Οικονομικό όφελος

Ο έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ έδωσε στο Ιράν δύο βασικά πλεονεκτήματα: Εναν οικονομικό μοχλό για τον υπόλοιπο κόσμο και τη δυνατότητα αναπλήρωσης του πολεμικού ταμείου με τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου σε υψηλότερες τιμές. 

Μάλιστα, η Ουάσιγκτον κατήργησε προσωρινά ορισμένες κυρώσεις σε περίπου 140 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου, προκειμένου να αποτρέψει μία παγκόσμια έλλειψη προμηθειών. Οι πετρελαϊκές εξαγωγές του Ιράν άγγιξαν περίπου το 1,85 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Μάρτιο, σχεδόν 100.000 περισσότερα ημερησίως σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου Δεκεμβρίου-Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τον αναλυτή της Kpler Homayoun Falakshahi.

Επίσης, οι τιμές έχουν ανέβει, αυξάνοντας περαιτέρω τα έσοδα του Ιράν από τις εξαγωγές. «Ο μεγαλύτερος αριθμός πελατών και η έλλειψη ανταγωνισμού από τη Μέση Ανατολή τόνωσαν την τιμολόγηση του Ιρανικού πετρελαίου», είπε ο Falakshahi.

Χρέωση στα Στενά του Ορμούζ

Στο μεταξύ, η Τεχεράνη θέλει να κρατήσει αυτή την ισχύ, ζητώντας να κρατήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και μετά τη λήξη του πολέμου, σύμφωνα με το σχέδιο των 10 σημείων που αποτελεί βάση για τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Ο Trump είπε ότι οι προτάσεις του Ιράν είναι ένα διαχειρίσιμο θεμέλιο για τις διαπραγματεύσεις.

Πλέον, αρκετοί αναλυτές προβλέπουν σαν πιθανό σενάριο την επιβολή ενός μόνιμου συστήματος χρέωσης στα πλοία που διέρχονται από το σημείο. «Η εκεχειρία ενίσχυσε τη σημασία των Στενών του Ορμούζ και σαν σημείο πίεσης και σαν μηχανισμό διαπραγμάτευσης», έγραψαν σε σημείωμα πριν από μερικές ημέρες αναλυτές της Kpler. Σύμφωνα με τους ίδιους, οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστικές είναι πιο πιθανό να δεχθούν τις χρεώσεις διέλευσης «ταχύτερα από τους αξιωματούχους», καθώς για μεγάλο μέρος της εξαγωγικής δυναμικότητας του Κόλπου δεν υπάρχει αντίστοιχα καλή εναλλακτική διαδρομή.

CNN