Μετά την Ιβηρική και η Ιταλία: Αυξάνονται οι χώρες που παρεμβαίνουν τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα

Η νέα εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, με το TTF να ξεπερνά πλέον το όριο των 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα για πρώτη φορά από τον Δεκέμβριο του 2022, εντείνει τις ανησυχίες για νέο κύμα ανατιμήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια, την ώρα που ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αναζητούν τρόπους παρέμβασης στη διαμόρφωση των χονδρεμπορικών τιμών. Τελευταίο παράδειγμα αποτελεί η Ιταλία, η οποία εξασφάλισε προκαταρκτική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εφαρμογή ενός μηχανισμού περιορισμού της επίδρασης του ακριβού φυσικού αερίου στις τιμές ηλεκτρισμού, ακολουθώντας το προηγούμενο της Ισπανίας και της Πορτογαλίας.

Η εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού μοντέλου οριακής τιμολόγησης, του γνωστού marginal pricing, το οποίο επιτρέπει στις αυξήσεις του φυσικού αερίου να μεταφέρονται στο σύνολο της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρισμού, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Σύμφωνα με το Bloomberg, τα συμβόλαια φυσικού αερίου στην ολλανδική αγορά σημείωσαν άνοδο έως 2,4%, φτάνοντας τα 90,16 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επίπεδο περίπου τριπλάσιο από εκείνο που επικρατούσε πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Ανοδικά κινούνται και οι προθεσμιακές τιμές ηλεκτρισμού, με το γερμανικό συμβόλαιο για το επόμενο έτος να αγγίζει υψηλό από τον Ιούλιο του 2023.

Η νέα ενεργειακή αναταραχή βρίσκει την Ευρώπη σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση ενόψει του χειμώνα. Τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται περίπου στο 75% της συνολικής χωρητικότητας, στο χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη περίοδο από το 2009, ενώ στη Γερμανία μόλις ξεπερνούν το 61%. Παράλληλα, οι διαταραχές στις εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο, εξαιτίας της σύγκρουσης με το Ιράν και των επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια, ενισχύουν την αβεβαιότητα για την επάρκεια του εφοδιασμού.

Πρόσθετη πίεση δημιουργεί ο ανταγωνισμός με την Ασία για την εξασφάλιση φορτίων LNG, καθώς οι ασιατικές τιμές έχουν ήδη εκτιναχθεί στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022. Όπως προειδοποιούν οι αναλυτές της Rabobank, Florence Schmit και Joe DeLaura, μια περαιτέρω γεωπολιτική επιδείνωση θα μπορούσε να προκαλέσει νέες απότομες αυξήσεις των ενεργειακών τιμών.

Η ιταλική παρέμβαση

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η προκαταρκτική συμφωνία της Ιταλίας με την Κομισιόν για την εφαρμογή ενός προσωρινού μηχανισμού συγκράτησης των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με το Montel, η συμφωνία προβλέπει τιμή αναφοράς για το φυσικό αέριο στα 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα, περίπου 30 ευρώ χαμηλότερα από τις τρέχουσες τιμές, με διάρκεια εφαρμογής έως 18 μήνες. Ο μηχανισμός αναμένεται να ενεργοποιηθεί τον Ιανουάριο, ενώ οι προσομοιώσεις του ιταλικού υπουργείου Ενέργειας δείχνουν ότι θα μπορούσε να περιορίσει τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρισμού κατά τουλάχιστον 10%.

Στην πράξη, οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου θα αποζημιώνονται για τη διαφορά μεταξύ της πραγματικής τιμής προμήθειας του καυσίμου και της προκαθορισμένης τιμής αναφοράς. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να ενσωματώνουν χαμηλότερο κόστος στις προσφορές τους στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, περιορίζοντας την επίδραση του ακριβού φυσικού αερίου στην τελική τιμή εκκαθάρισης.

Ενδεικτικά, μια μονάδα με απόδοση 55% χρειάζεται περίπου 1,82 μεγαβατώρες φυσικού αερίου για να παράγει μία μεγαβατώρα ηλεκτρισμού. Με τιμή αερίου 90 ευρώ, το κόστος καυσίμου προσεγγίζει τα 164 ευρώ ανά μεγαβατώρα ηλεκτρισμού, ενώ με τιμή αναφοράς 59 ευρώ περιορίζεται στα 107 ευρώ. Η διαφορά των περίπου 56 ευρώ θα μπορούσε να αποτυπωθεί στις προσφορές των μονάδων, εφόσον καλύπτεται από τον μηχανισμό αποζημίωσης.

Το προηγούμενο της Ιβηρικής και το marginal pricing

Η Ιταλία ακολουθεί ουσιαστικά τη λογική του ιβηρικού μηχανισμού που εφαρμόστηκε το 2022 στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όταν η ενεργειακή κρίση είχε εκτοξεύσει τις τιμές του φυσικού αερίου.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν καταργεί το marginal pricing, σύμφωνα με το οποίο η ακριβότερη μονάδα που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει την τιμή για το σύνολο της αγοράς. Αντίθετα, επιχειρεί να περιορίσει το κόστος της οριακής μονάδας, επηρεάζοντας έμμεσα τη χονδρεμπορική τιμή.
Το κρίσιμο ζήτημα αφορά τη χρηματοδότηση. Η Κομισιόν έχει θέσει ως προϋπόθεση να συμμετέχουν στο κόστος μόνο όσοι ωφελούνται από την παρέμβαση, ενώ η αποζημίωση δεν θα καλύπτει το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO₂. Παραμένει επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης των εξαγωγών ηλεκτρισμού λόγω των χαμηλότερων ιταλικών τιμών, εξέλιξη που θα μπορούσε να περιορίσει το τελικό όφελος.

Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα

Η ιταλική πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, όπου οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να καθορίζουν συχνά την οριακή τιμή, ιδιαίτερα τις ώρες περιορισμένης παραγωγής από ΑΠΕ.

Η προκαταρκτική ευρωπαϊκή αποδοχή ενός ακόμη εθνικού μηχανισμού παρέμβασης αναδεικνύει την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων απέναντι στο υψηλό ενεργειακό κόστος, χωρίς εγκατάλειψη του marginal pricing.

Για την ελληνική αγορά και κυρίως την ενεργοβόρο βιομηχανία, το ερώτημα είναι κατά πόσο αντίστοιχες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν την επίδραση του ακριβού φυσικού αερίου, καθώς η Ευρώπη εισέρχεται σε έναν χειμώνα με αυξημένους κινδύνους νέων ανατιμήσεων.