Ψηφιοποίηση εφορίας και πλαστικό χρήμα «χτύπησαν» τη φοροδιαφυγή στον ΦΠΑ

Η Ελλάδα παραδοσιακά συγκαταλεγόταν στις χώρες µε τη µεγαλύτερη φοροδιαφυγή στην Ευρώπη. Οι κυβερνήσεις δεν λάµβαναν ουσιαστικά µέτρα για τον περιορισµό της, αλλά αντιθέτως διεύρυναν τις φοροαπαλλαγές και, το κυριότερο, σε δύσκολες στιγµές για τα ταµεία του Δηµοσίου έδιναν άφεση αµαρτιών σε επιχειρήσεις και επαγγελµατίες µέσω των περαιώσεων και των ρυθµίσεων ληξιπρόθεσµων οφειλών.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων και των επαγγελµατιών έκαναν χρήση των ευεργετικών ρυθµίσεων κλείνοντας τα βιβλία, έναντι ενός σχετικά χαµηλού ποσού, µε την εφορία να µην έχει κανένα δικαίωµα να τους ελέγξει για τις χρήσεις που περαίωσαν.

Τα στοιχεία της Κοµισιόν δείχνουν ότι από το 2009 µέχρι και το 2024 χάθηκαν 81,02 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ (δυνητικά έσοδα που θα µπορούσε να εισπράξει το ελληνικό ∆ηµόσιο). Τι σηµαίνει αυτό το ποσό σήµερα; Τη µη καταβολή για έναν ολόκληρο χρόνο κανενός φόρου στην εφορία. Είτε αυτός είναι ΦΠΑ είτε είναι φόρος εισοδήµατος, τέλη, ειδικοί φόροι κατανάλωσης, φόρος µισθωτών υπηρεσιών κ.λπ. ∆ιαφορετικά, για τα επόµενα 37 χρόνια δεν θα χρειαζόταν κανένας ιδιοκτήτης ακινήτων να πληρώσει τον ΕΝΦΙΑ.

Η µεγαλύτερη φοροδιαφυγή, ενδεχοµένως και αναµενόµενη, εντοπίζεται τα δύσκολα χρόνια της οικονοµικής κρίσης και των µνηµονίων. Το κενό ΦΠΑ το 2011 έφθασε τα 9,160 δισ. ευρώ. Βέβαια, το ποσό αυτό αφορά µόνο τον ΦΠΑ. Καθώς εάν το ποσό αυτό καταβαλλόταν στην εφορία, τα εισοδήµατα των επιχειρήσεων και των επαγγελµατιών θα ήταν υψηλότερα και ως εκ τούτου και οι φόροι που θα πλήρωναν. Οπότε οι απώλειες εσόδων για το ελληνικό ∆ηµόσιο ήταν σηµαντικά µεγαλύτερες. Οπως προαναφέρθηκε, τα χρόνια των µνηµονίων η φοροδιαφυγή γιγαντώθηκε, ενώ ταυτόχρονα το κύµα ή κίνηµα «∆εν πληρώνω» γιγαντώθηκε, µε αποτέλεσµα και τα ληξιπρόθεσµα χρέη προς το ∆ηµόσιο, από τα 34 δισ. ευρώ το 2010, να ξεπερνούν σήµερα τα 112 δισ. ευρώ.

Υπάρχει όµως ένα κοινό σηµείο. Αυτοί που εντάσσονταν στις περαιώσεις και στις µεγάλες ρυθµίσεις ανακυκλώνονται από τη µια ρύθµιση στην άλλη και παλαιότερα στις ευεργετικές χαριστικές ρυθµίσεις (κλείσιµο ανέλεγκτων χρήσεων). Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον εάν η φορολογική διοίκηση είχε τα ποιοτικά στοιχεία των οφειλετών του ∆ηµοσίου. ∆ηλαδή, για παράδειγµα, πόσοι είναι ελεύθεροι επαγγελµατίες, από ποιους κλάδους, τα δηλωθέντα εισοδήµατά τους, τα επιδόµατα που λαµβάνουν και τις κρατικές επιχορηγήσεις που τυχόν έχουν λάβει.

Σηµειώνεται ότι η πρώτη περαίωση ανέλεγκτων χρήσεων εµφανίζεται στην Ελλάδα το 1978, ενώ η τελευταία έγινε επί υπουργίας Γ. Βαρουφάκη το 2016, µε την τότε κυβέρνηση να καλεί όλους όσοι είχαν αποκρύψει φορολογητέα ύλη ή είχαν εισοδήµατα αδήλωτα στο εξωτερικό να τα δηλώσουν για να τα σώσουν.

Φθάνοντας λοιπόν στα χρόνια της πανδηµίας, η κατάσταση αρχίζει και αλλάζει. Και το κενό ΦΠΑ αλλά και τα ληξιπρόθεσµα χρέη αρχίζουν και περιορίζονται. Οι αναγκαστικές ηλεκτρονικές συναλλαγές, δηλαδή η πληρωµή µέσω καρτών, η ισχυροποίηση του ελεγκτικού µηχανισµού και τα νέα ψηφιακά εργαλεία αλλάζουν την εικόνα.

Η Ελλάδα εµφανίζει σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση τη µεγαλύτερη µείωση απωλειών εσόδων από τον ΦΠΑ σε ετήσια βάση και µεγάλη αύξηση εσόδων. Τα ηλεκτρονικά βιβλία, η διασύνδεση των ταµειακών µε τα POS, η επέκταση των POS στο σύνολο της οικονοµικής δραστηριότητας καθώς και οι αλλαγές στη δοµή του φοροελεγκτικού και εισπρακτικού µηχανισµού για πρώτη φορά ιστορικά φέρνουν έσοδα από τον περιορισµό της φοροδιαφυγής.

Σηµειώνεται ότι τα χρόνια των µνηµονίων η Ελλάδα σε κάθε έκθεσή της υπολόγιζε ένα σηµαντικό ποσό εσόδων από τον περιορισµό της φοροδιαφυγής. Ολες τις χρονιές η τρόικα απλώς διέγραφε τη σχετική παράγραφο, καθώς ουδείς πίστευε ότι αυτό είχε βάση. Και η αλήθεια ήταν αυτή. Φθάσαµε στο 2024 για να επιτύχει η κυβέρνηση µείωση της φοροδιαφυγής 1,7 δισ. ευρώ, ενώ φέτος έχουν υπολογιστεί έσοδα 2,2 δισ. ευρώ, τα οποία όµως είναι πολύ πιθανόν να ξεπεράσουν τα 2,5 δισ. ευρώ. ∆ηλαδή, σε διάστηµα δύο χρόνων τα έσοδα από τη φοροδιαφυγή θα φθάσουν τα 4,2 δισ. ευρώ, τη στιγµή µάλιστα που άλλες χώρες στην Ευρώπη ακολουθούν αντίστροφη πορεία.

Σύµφωνα µε τα στοιχεία, το κενό ΦΠΑ το 2023 περιορίσθηκε στο 11,4%, ενώ για το 2024 υπολογίζεται στο 9%. Ο µέσος όρος της Ευρωζώνης, από το 7,9% που ήταν το 2022, αυξήθηκε στο 9,5% το 2023, ενώ για το 2024 υπολογίζεται περίπου στα ίδια ποσοστά. Είναι εντυπωσιακό ότι µεταξύ των χωρών που καταγράφεται αύξηση των απωλειών ΦΠΑ, συµπεριλαµβάνονται το Βέλγιο, η ∆ανία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Γερµανία, ενώ στην Εσθονία, µε πλήρως ψηφιοποιηµένη τη δηµόσια διοίκηση, οι απώλειες ΦΠΑ εκτοξεύτηκαν από το 5,2% στο 10,3%.