To αμερικανικό LNG στα Δυτικά Βαλκάνια και το τέλος του ρωσικού φυσικού αερίου για την Ευρώπη– «Κλειδί» η Ελλάδα στα σχέδια

Σε ένα ακόμη γεωπολιτικό μέτωπο μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ μετατρέπονται τα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς πλησιάζει όλο και πιο κοντά το ορόσημο του οριστικού τέλους του ρωσικού φυσικού αερίου για τη Γηραιά Ηπειρο. Η «ξεχασμένη γειτονιά» της Ευρώπης έχει βρεθεί στο επίκεντρο του στρατηγικού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ και της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής για τον περιορισμό της ρωσικής και κινεζικής επιρροής με εργαλείο τις επενδύσεις στον κρίσιμο τομέα της ενέργειας που η κυβέρνηση Tραμπ έχει ταυτίσει με την εθνική ασφάλεια.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η στρατηγική των ΗΠΑ για πλήρη υποκατάσταση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου στην περιοχή της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης που άρχισε να ξεδιπλώνεται από την Αθήνα πέρυσι τον Νοέμβριο, εντάσσοντας την Ελλάδα και τον Κάθετο Διάδρομο σε βασικό πυλώνα της, επιταχύνεται με νέους συμμάχους και το άνοιγμα νέων διαύλων για τη μεταφορά αμερικανικού LNG.

Η αμερικανική επεκτατικότητα βρήκε πρόσφορο έδαφος στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων με την υψηλή εξάρτηση από το ρωσικό αέριο, τις ελλιπείς υποδομές και τα κατακερματισμένα δίκτυα που αναμένουν επί χρόνια την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την αναβάθμισή τους. Τον Φεβρουάριο το αμερικανικό Κογκρέσο ψήφισε τον νόμο «Western Balkans Democracy and Prosperity» που μεταξύ άλλων δεσμεύει τις ΗΠΑ να εμβαθύνουν την οικονομική συνεργασία με τις χώρες τις περιοχής.

Δύο μόλις μήνες μετά, στις 28 Απριλίου, στο περιθώριο του οικονομικού φόρουμ των Τριών Θαλασσών που πραγματοποιήθηκε στην Κροατία, αμερικανικές εταιρείες υπέγραψαν συμφωνίες αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα στους τομείς της ενέργειας και της τεχνητής νοημοσύνης, με τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ να επιβεβαιώνει κατά τη διάρκεια της ομιλίας του την υποστήριξη των ΗΠΑ στη συμφωνία Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και Κροατίας για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου που θα μεταφέρει στη Βοσνία αμερικανικό LNG από τον τερματικό σταθμό στο κροατικό νησί Κερκ. Ο νέος αυτός αγωγός, που στοχεύει στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Βοσνίας, θα χρηματοδοτηθεί και θα αναπτυχθεί από την αμερικανική εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy LLC., την οποία διευθύνει ο Τζέσι Μπινάλ, πρώην δικηγόρος του Τραμπ, και ο Τζόζεφ Φλιν, αδελφός του πρώην συμβούλου εθνικής ασφαλείας του Τραμπ, Μάικλ Φλιν.

Επένδυση 1,5 δισ. ευρώ

Το ενεργειακό project, προϋπολογισμού 1,5 δισ. ευρώ, προκάλεσε νέο ρήγμα στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Βρυξελλών, καθώς η Ευρώπη βλέπει πίσω από αυτό μια αυξανόμενη ενσωμάτωση του ενεργειακού σχεδιασμού των Βαλκανίων με τα αμερικανικά εμπορικά και στρατηγικά συμφέροντα. Η Ε.Ε. έχει θέσει ως στόχο την πλήρη απεξάρτησή της από τη Ρωσία, στο πλαίσιο όμως μιας διαφοροποίησης πηγών και ενίσχυσης της ενεργειακής της αυτονομίας και όχι αντικατάστασης της εξάρτησής της από έναν άλλο προμηθευτή. Η Βοσνία εξαρτάται πλήρως από το ρωσικό αέριο που εισάγεται μέσω του αγωγού TurkStream. Προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο όσον αφορά τη συμφωνία για τον αγωγό, τροποποίησε τη νομοθεσία της και προχώρησε σε απευθείας ανάθεση στην αμερικανική εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Βρυξελλών, οι οποίες προειδοποίησαν την κυβέρνηση της Βοσνίας ότι η νομοθεσία που θεσπίστηκε θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση της χώρας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, καθώς και κονδύλια ύψους 1,16 δισ. ευρώ σε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης της Ε.Ε. για τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Βοσνία είναι μέρος της Ενεργειακής Κοινότητας της Ε.Ε. και υποψήφια προς ένταξη χώρα από το 2022, την οποία οι Βρυξέλλες έχουν συνδέσει με σειρά εσωτερικών μεταρρυθμίσεων που καθυστερούν.

Το αμερικανικό μοντέλο κινείται σε εντελώς αντίθεση κατεύθυνση. «Η ροή της ενέργειας δεν πρέπει να σταματάει με ρυθμίσεις και κανονισμούς. Στην ιστορία δεν υπάρχουν σπουδαίοι ρυθμιστές, αλλά σπουδαίοι εφευρέτες», είχε πει στη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-ΤEC) της Αθήνας τον Νοέμβριο ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ Νταγκ Μπέργκαμ, στέλνοντας σαφές μήνυμα στις Βρυξέλλες για τις αμερικανικές προθέσεις, με αφορμή τα ρυθμιστικά εμπόδια που έθεσαν στον Κάθετο Διάδρομο.

Η συμφωνία με τους Αμερικανούς επενδυτές, σύμφωνα με αξιωματούχους της Βοσνίας, έρχεται σε μια προσπάθεια να βοηθήσει στην επίτευξη του στόχου της Ε.Ε. να βάλει τέλος στις ρωσικές εισαγωγές φυσικού αερίου στο τέλος του 2027. «Αυτό το μέρος της Ευρώπης επιστρέφει στην κοινή λογική, ο δρόμος προς την ευημερία είναι περισσότερη, όχι λιγότερη ενέργεια», δήλωσε ο Ράιτ από την Κροατία. Με όχημα τις επενδύσεις στην ενέργεια και στις ψηφιακές υποδομές οι ΗΠΑ αναπτύσσουν ένα ευρύ τόξο επιρροής από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ο αμερικανικός επενδυτικός όμιλος Pantheon Atlas υπέγραψε επιστολή προθέσεων με τον τοπικό συνεργάτη του Koncar Group για την κατασκευή ενός κέντρου ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων ισχύος 1 GW στην κεντρική Κροατία. Η κατασκευή αναμένεται να ξεκινήσει το 2027 με στόχο να τεθεί σε λειτουργία έως το 2029.

Τα «δώρα»

Η πρωτεύουσα του Κοσσυφοπεδίου, Πρίστινα, φιλοξένησε προσφάτως ένα συνέδριο Αμερικανών επενδυτών με στόχο την προσέλκυση αμερικανικών επιχειρήσεων να επενδύσουν σε πολλά έργα, όπως ένας νέος σταθμός λεωφορείων και νοσοκομείο στην πόλη, η κατασκευή ενός περιφερειακού δρόμου και πολλαπλές εγκαταστάσεις αθλητικών υποδομών. Στο αμερικανικό «άρμα» προσδέθηκε και η Αλβανία. Η γειτονική χώρα, βάσει 20ετούς συμφωνίας-πλαισίου που υπέγραψε η κρατική εταιρεία Albgaz με την ελληνική εταιρεία Αktor, θα προμηθεύεται από το 2030 αμερικανικό LNG που θα παραδίδεται από τη Venture Global. Σερβία, Βόρεια Μακεδονία και Μαυροβούνιο εκτιμάται ότι θα αποτελέσουν τους επόμενους επενδυτικούς προορισμούς των ΗΠΑ στην περιοχή των Βαλκανίων.

«Κλειδί» η Ελλάδα στα σχέδια των ΗΠΑ

Η Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των υποδομών μεταφοράς, αποθήκευσης και αεριοποίησης LNG κατέχει ξεχωριστή θέση στην ενεργειακή αρχιτεκτονική των ΗΠΑ για την ευρύτερη περιοχή. Οι ΗΠΑ στηρίζουν τα στρατηγικά τους σχέδια για την πλήρη υποκατάσταση του ρωσικού αερίου στις υποδομές της Ελλάδας και συγκεκριμένα στους δύο τερματικούς σταθμούς της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, και έχουν εκφράσει από τον περασμένο Νοέμβριο ανοιχτά τη στήριξή τους στην υλοποίηση και ενός δεύτερου FSRU στη χώρα. Η πρώτη εξάλλου μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας αμερικανικού LNG υπογράφηκε στην Αθήνα από την κοινή εταιρεία των Aktor και ΔΕΠΑ Εμπορίας, Atlantic-See. Ο διακηρυγμένος στόχος ωστόσο των ΗΠΑ για υποκατάσταση κάθε κυβικού μέτρου αερίου από τη Ρωσία στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη για να επιτευχθεί θα πρέπει να αποτρέψει εγκαίρως την είσοδο σε ανταγωνιστές, με μακροχρόνιες συμβάσεις που θα δεσμεύουν τις χώρες της περιοχής.

Στο πλαίσιο αυτό και παράλληλα με τη στήριξη του Κάθετου Διαδρόμου ανοίγουν νέους διαύλους μεταφοράς LNG και υποστηρίζουν την ανάπτυξη νέων υποδομών σε γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. Η πολιτική αυτή ανοίγει νέες προοπτικές για τις ελληνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, όπως ο κατασκευαστικός όμιλος Aktor που έκανε ντεμπούτο στην αγορά του LNG με την κοινή εταιρεία που έχει συστήσει με τη ΔΕΠΑ Atlantic-See για τη μακροχρόνια εξαγωγή αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας στη ΝΑ Ευρώπη ώς την Ουκρανία. Ο κατασκευαστικός όμιλος ακολουθεί πλέον μια αυτόνομη πορεία μέσω των θυγατρικών της, Aktor LNG USA, Aktor Energy USA. Στις 29 Απριλίου η θυγατρική Aktor LNG USA υπέγραψε στα Τίρανα συμφωνία με την κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Αλβανίας Albgaz για την προμήθεια 1 δισ. κ.μ. αμερικανικού LNG ετησίως από το 2030. Παράλληλα, η θυγατρική Aktor Energy υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας για την ανάπτυξη ενεργειακού κόμβου που περιλαμβάνει μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο ισχύος περίπου 380 MW. Στον σχεδιασμό της Αλβανίας είναι και η κατασκευή ενός FSRU αλλά και η κατασκευή αγωγού Φίερ – Αυλώνα, που θα συνδέει την περιοχή με το εθνικό αλλά και το περιφερειακό δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου, η υλοποίηση του οποίου θα καταστήσει τη γειτονική χώρα μία ακόμη πύλη αμερικανικού LNG για την περιοχή των Βαλκανίων.

O Kάθετος Διάδρομος παραμένει βασική αρτηρία για την τροφοδοσία των χωρών της περιοχής μέχρι και την Ουκρανία και δυτικά μέχρι την Ουγγαρία και την Αυστρία. Ο ανταγωνισμός ωστόσο της διαδρομής του φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά με αφετηρία τις ελληνικές υποδομές αναμένεται να ενισχυθεί, καθώς πέραν της Τουρκίας και των Δυτικών Διαδρόμων αναπτύσσονται νέοι διάδρομοι στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά και ένας νέος από τον Βορρά προς τον Νότο. Στο τέλος του 2027 ξεκινάει η παραγωγή του μεγάλου κοιτάσματος Neptun Deep της Ρουμανίας, στη Μαύρη Θάλασσα, που διαχειρίζεται η ρουμανική Romgaz σε συνεργασία με την OMV Petrom (θυγατρική της αυστριακής OMV), με τις δύο εταιρείες να βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις για συμφωνίες προμήθειας με χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, καθώς η παραγωγή συμπίπτει χρονικά με το τέλος του ρωσικού αερίου.

Εξελίξεις, πάντως, αναμένονται στο μέτωπο του Κάθετου Διαδρόμου αυτή την εβδομάδα στην τριμερή συνάντηση της Αθήνας, όπου θα συμμετάσχουν οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας.