Ελληνοτουρκικά: Σιωπηρό μορατόριουμ μετά τη συνάντηση Γεραπετρίτη-Φιντάν -Οι κινήσεις που θα κρίνουν τη συνέχεια

Σε ένα άτυπο μορατόριουμ αποκλιμάκωσης φαίνεται να περνούν Αθήνα και Άγκυρα μετά τη Νέα Υόρκη, όπως δείχνει και η συνάντηση Γεραπετρίτη-Φιντάν, με τα επόμενα βήματα στο πεδίο να κρίνουν τη διάρκειά του.

Η επιστροφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από τη Νέα Υόρκη σηματοδοτεί, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, μια νέα προσπάθεια να πέσουν οι τόνοι στα ελληνοτουρκικά, μετά από μια περίοδο κατά την οποία τα «ήρεμα νερά» δοκιμάστηκαν από διαδοχικές εντάσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αναφορά του Τούρκου προέδρου στην Ελλάδα ως γείτονα και σύμμαχο στο ΝΑΤΟ καταγράφεται θετικά στην Αθήνα, χωρίς ωστόσο να δημιουργεί την προσδοκία ότι οι βασικές διαφορές ή οι τουρκικές διεκδικήσεις έχουν μεταβληθεί.

Η ελληνική ανάγνωση παραμένει προσεκτική. Οι χαμηλότεροι τόνοι θεωρούνται χρήσιμοι για τη διατήρηση ανοικτών διαύλων, αλλά το πραγματικό μέτρο της αποκλιμάκωσης θα δοθεί το επόμενο διάστημα, όταν Αθήνα και Άγκυρα θα βρεθούν ξανά αντιμέτωπες με ζητήματα στα οποία οι θέσεις τους παραμένουν εκ διαμέτρου αντίθετες.

Η συνάντηση Γεραπετρίτη-Φιντάν στη Νέα Υόρκη

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και το ολιγόλεπτο τετ-α-τετ που είχαν στη Νέα Υόρκη ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Χακάν Φιντάν. Η συνάντηση δεν ήταν προγραμματισμένη και, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, δεν εξελίχθηκε σε πολιτική συζήτηση. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν, ωστόσο, να επικοινωνήσουν εκ νέου προκειμένου να προγραμματίσουν κανονική συνάντηση το επόμενο διάστημα. Παράλληλα συνεχίζεται ο δομημένος διάλογος, με τον πολιτικό διάλογο, τη θετική ατζέντα και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης να παραμένουν στο τραπέζι. Η επαφή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την ένταση των τελευταίων εβδομάδων και ενώ η Αθήνα επιμένει στη διατήρηση ανοικτών διαύλων με την Άγκυρα. Όπως σημειώνει ανώτερη διπλωματική πηγή, «έχει παραχθεί περισσότερη ένταση από εκείνη που ξέραμε. Ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί για να αμβλύνουμε τις τριβές. Αυτό όμως δεν εξαρτάται από εμάς».

Γιατί η Άγκυρα επιδιώκει χαμηλότερους τόνους

Η Άγκυρα έχει άλλωστε λόγους να επιδιώκει αυτή την περίοδο να περιορίσει την ένταση με την Αθήνα. Μια ενδιαφέρουσα ανάγνωση δίνει ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και επικεφαλής του Προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας του ΕΛΙΑΜΕΠ, Παναγιώτης Τσάκωνας: Η προσπάθεια του Ερντογάν να προβάλλει διεθνώς την Τουρκία ως δύναμη με περιφερειακό και ευρύτερο διπλωματικό ρόλο δύσκολα συμβαδίζει με την ταυτόχρονη διατήρηση ενός ανοιχτού μετώπου με μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ. Στη Νέα Υόρκη, ο Τούρκος πρόεδρος επιχείρησε άλλωστε να αναδείξει τον διεθνή ρόλο της χώρας του, από τις πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης και τις ανθρωπιστικές αποστολές έως τη φιλοδοξία της Τουρκίας να αναλάβει τη διοργάνωση της COP31. Πολύ περισσότερο όταν η τουρκική ρητορική έναντι του Ισραήλ παραμένει εξαιρετικά υψηλή και οι σχέσεις Άγκυρας-Τελ Αβίβ βρίσκονται σε βαθιά κρίση.

Οι ελληνικές κινήσεις που συνεχίστηκαν παρά τις εντάσεις

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παράμετρος που ενδέχεται να έχει βαρύνει στους υπολογισμούς της Άγκυρας. Η ένταση που προηγήθηκε γύρω από συγκεκριμένες ελληνικές κινήσεις δεν φαίνεται, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, να απέτρεψε την εξέλιξή τους. Αντίθετα, στην πορεία τόσο το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου όσο και εκείνο των θαλάσσιων πάρκων απέκτησαν ευρύτερη διεθνή διάσταση: γαλλική στην πρώτη περίπτωση και ευρωπαϊκή στη δεύτερη. Υπό αυτή την έννοια, θα μπορούσε να εκτιμηθεί ότι η υψηλή ρητορική της Άγκυρας δεν απέδωσε στους συγκεκριμένους τομείς τα αποτελέσματα που ενδεχομένως επιδίωκε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Τουρκία έχει μεταβάλει τις θέσεις ή τις διεκδικήσεις της.

Η γαλλική διάσταση του GSI

Στην περίπτωση του GSI, η συμμετοχή της γαλλικής Meridiam και η χρήση ερευνητικού σκάφους με γαλλική σημαία μεταφέρουν πλέον το ζήτημα πέρα από τα στενά όρια μιας ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Δημιουργείται έτσι μια διαφορετική συνθήκη για την επόμενη φάση των εργασιών και ενδεχομένως η ανάγκη ενός νέου modus operandi, ώστε οι τουρκικές ενστάσεις να μη μετατραπούν σε «θερμή» αντιπαράθεση στο πεδίο.

Τα θαλάσσια πάρκα αποκτούν ευρωπαϊκή διάσταση

Αντίστοιχα, τα δύο νέα εθνικά θαλάσσια πάρκα που έχει ανακοινώσει η Ελλάδα, στο Ιόνιο και στις Νότιες Κυκλάδες, έχουν ενταχθεί σε ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης. Η εξέλιξη αυτή προσδίδει στις ελληνικές πρωτοβουλίες μια ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς συνδέει την υλοποίηση και τη λειτουργία των πάρκων με κοινοτικούς πόρους και ευρωπαϊκές πολιτικές προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Και στις δύο περιπτώσεις, επομένως, η αντιπαράθεση που ξεκίνησε ως ελληνοτουρκική απέκτησε στην πορεία περισσότερους διεθνείς παίκτες και παραμέτρους.

Η συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ στο μικροσκόπιο της Άγκυρας

Στην Αθήνα εκτιμάται επίσης ότι η ενισχυμένη στρατηγική και αμυντική συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ αποτελεί μία ακόμη παράμετρο που παρακολουθεί στενά η τουρκική πλευρά. Η συνεργασία αυτή έχει πλέον αποκτήσει σαφές εξοπλιστικό αποτύπωμα, με αιχμή την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ενώ οι αντιδράσεις στον τουρκικό Τύπο δείχνουν ότι η προσέγγιση Αθήνας και Τελ Αβίβ εντάσσεται όλο και περισσότερο στους υπολογισμούς της Άγκυρας.

Το πρώτο μεγάλο crash test: Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου

Τα δύσκολα, ωστόσο, βρίσκονται μπροστά. Το πρώτο και σημαντικότερο crash test αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Η Αθήνα διαμηνύει ότι ο σχεδιασμός για το GSI δεν μεταβάλλεται από την αλλαγή του κλίματος και ότι, όταν ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες και υποβληθεί το σχετικό αίτημα, θα δοθούν οι απαιτούμενες άδειες και θα εκδοθεί NAVTEX για τη συνέχιση των εργασιών.

Εδώ θα δοκιμαστεί στην πράξη η δυνατότητα των δύο πλευρών να διατηρήσουν την αντιπαράθεση ελεγχόμενη. Η Άγκυρα έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πως εργασίες πόντισης καλωδίων ή επιστημονικές έρευνες σε περιοχές που η ίδια εντάσσει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα θα πρέπει να συντονίζονται προηγουμένως μαζί της. Η Αθήνα απορρίπτει αυτή τη θέση και αντιμετωπίζει το έργο ως ευρωπαϊκό project που θα προχωρήσει βάσει του υφιστάμενου σχεδιασμού.

Η γαλλική παρουσία και το διπλωματικό κόστος

Η γαλλική διάσταση του έργου προσθέτει ακόμη μία παράμετρο. Η συμμετοχή της Meridiam και η παρουσία γαλλικού ερευνητικού πλοίου δημιουργούν διαφορετικά δεδομένα σε σχέση με προηγούμενες ελληνοτουρκικές κρίσεις, καθώς η όποια τουρκική αντίδραση δεν θα αφορά πλέον αποκλειστικά μια ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Αυτό δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο έντασης, αυξάνει όμως το διπλωματικό κόστος μιας κλιμάκωσης.

Στο κάδρο τα θαλάσσια πάρκα και τα χωρικά ύδατα

Στο ίδιο κάδρο βρίσκονται τα θαλάσσια πάρκα, αλλά και η συζήτηση για τα χωρικά ύδατα. Η Αθήνα επιμένει δημοσίως ότι η επέκταση έως τα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί μονομερές και αναφαίρετο δικαίωμα της χώρας και ότι ο χρόνος και ο τρόπος άσκησής του θα αποφασιστούν αποκλειστικά με γνώμονα το εθνικό συμφέρον. Τις τελευταίες εβδομάδες έχει επανέλθει παράλληλα στον δημόσιο διάλογο το σενάριο επιλεκτικής επέκτασης, με επίκεντρο κυρίως τις θαλάσσιες περιοχές νότια και δυτικά της Κρήτης.

Αυτό που δεν προκύπτει μέχρι στιγμής είναι ότι η Αθήνα έχει επαναφέρει επισήμως στο τραπέζι παλαιότερες φόρμουλες διαφοροποιημένης αιγιαλίτιδας ζώνης κάτω από τα 12 μίλια στο Αιγαίο. Σενάρια για διαφορετικό εύρος χωρικών υδάτων είχαν συζητηθεί στο παρελθόν και επανέρχονται κατά καιρούς στον δημόσιο διάλογο, χωρίς όμως να υπάρχει σήμερα ένδειξη ότι αποτελούν ελληνική διαπραγματευτική πρόταση προς την Άγκυρα.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η τουρκική Βουλή

Στην εξίσωση προστίθεται και η τουρκική συζήτηση για νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέεται με τη «Γαλάζια Πατρίδα» και η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, ενδέχεται να φθάσει στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση μέσα στον Οκτώβριο. Πρόκειται για ακόμη ένα ορόσημο που παρακολουθεί η Αθήνα, καθώς θα φανεί εάν το χαμήλωμα της ρητορικής θα συνοδευτεί από ανάλογη αυτοσυγκράτηση στις κινήσεις επί του πεδίου.

Ελεγχόμενη αντιπαράθεση αντί για ουσιαστική προσέγγιση

Για την ελληνική πλευρά, επομένως, η περίοδος που ανοίγει μετά τη Νέα Υόρκη δεν αντιμετωπίζεται ως επιστροφή στα «ήρεμα νερά» με την έννοια της επίλυσης ή έστω της ουσιαστικής προσέγγισης. Περισσότερο παραπέμπει σε μια επαναφορά του ελληνοτουρκικού εκκρεμούς στην κατάσταση της ελεγχόμενης αντιπαράθεσης: ανοικτοί δίαυλοι και χαμηλότεροι τόνοι από τη μία, αμετάβλητες θέσεις και σημαντικές εκκρεμότητες από την άλλη.

Η επόμενη συνάντηση Γεραπετρίτη-Φιντάν θα αποτελέσει έτσι το πρώτο πολιτικό βήμα μετά τη Νέα Υόρκη. Το ουσιαστικό τεστ, όμως, δεν θα βρίσκεται στις δηλώσεις που θα ακολουθήσουν, αλλά στη συμπεριφορά των δύο πλευρών όταν το καλώδιο επιστρέψει στο πεδίο και όταν οι επόμενες ελληνικές και τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο μεταφέρουν ξανά τη συζήτηση από τη διπλωματία στην πράξη.

iefimerida.gr