Άνοια: Οι οδηγίες του ΠΟΥ για να μειώσουμε τον κίνδυνο και οι 4 «κανόνες της γιαγιάς»

Έως και το 45% του κινδύνου άνοιας αποδίδεται σε παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, όπως προκύπτει από τις νέες κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Η σωματική άσκηση, η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, ο επαρκής ύπνος και η κοινωνική ζωή συγκαταλέγονται στις συνήθειες που η πρόσφατη βιβλιογραφία συνδέει με τη διατήρηση της νοητικής λειτουργίας στην τρίτη ηλικία.

Αυτά τα δεδομένα συνοψίζει άρθρο του Psychology Today με την υπογραφή του Bronfenbrenner Center for Translational Research του Πανεπιστημίου Cornell. Το ερευνητικό κέντρο μεταφέρει τα πορίσματα στην πράξη, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ευεξίας σε όλα τα στάδια της ζωής.

Περισσότεροι από 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια, ενώ κάθε χρόνο καταγράφονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις, κατά τον ΠΟΥ. Η νόσος Αλτσχάιμερ αντιστοιχεί στο 60% έως 70% των περιπτώσεων. Καθώς οριστική θεραπεία δεν υπάρχει, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πρόληψη αποτελεί κεντρική προτεραιότητα για τα συστήματα δημόσιας υγείας.

Στην Ελλάδα, τα άτομα με άνοια ανέρχονταν σε περίπου 236.500 το 2025, ποσοστό 2,38% του πληθυσμού, έναντι του μέσου όρου 2,02% στην ΕΕ, με βάση την έκθεση της Alzheimer Europe. Τα δύο τρίτα ήταν γυναίκες. Έως το 2050, ο αριθμός αναμένεται να ξεπεράσει τις 334.000 (3,79%).

Οι συστάσεις του ΠΟΥ

Η δεύτερη έκδοση των οδηγιών του Οργανισμού περιλαμβάνει τους εξής άξονες:

Συστηματική κίνηση, διακοπή του καπνίσματος, περιορισμός του αλκοόλ και ισορροπημένη διατροφή.
Διαχείριση της υπέρτασης, του διαβήτη και της υψηλής χοληστερόλης.
Μικρότερη έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση, μέτρο που εντάσσεται για πρώτη φορά στο κείμενο.
Ακουστικά βαρηκοΐας για όσους έχουν απώλεια ακοής.
Ασκήσεις μνήμης/ κρίσης και συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Επίσης, ξεκαθαρίζεται ότι ορισμένες δημοφιλείς επιλογές δεν συγκαταλέγονται στα αποδεδειγμένα προληπτικά μέτρα. Συμπληρώματα βιταμινών Β και Ε, ωμέγα-3 λιπαρών οξέων ή πολυβιταμινών δεν συνιστώνται για την προστασία από την άνοια σε άτομα χωρίς διαγνωσμένη έλλειψη, επειδή δεν έχει τεκμηριωθεί κάποιο όφελος.

Τα νεότερα ευρήματα

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η ετήσια έκθεση προόδου των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (NIH) για τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις συγγενείς μορφές άνοιας, η οποία παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, τρεις σχετικές έρευνες.

1. Αρτηριακή πίεση

Αμερικανική μελέτη που παρακολούθησε επί 12 χρόνια ενήλικες άνω των 50 ετών κατέγραψε 27% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας στους υπερτασικούς που λάμβαναν σταθερά την αγωγή τους, σε σύγκριση με όσους την ακολουθούσαν ασυνεπώς. Παρόλο που η ανάλυση δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση, συνάδει με την κλινική δοκιμή SPRINT MIND του 2019, στην οποία ο εντατικός έλεγχος της πίεσης περιόρισε την εμφάνιση ήπιας γνωστικής διαταραχής, συχνού προδρόμου της άνοιας.

2. Ύπνος

Εργασία στο Alzheimer’s & Dementia αφορούσε 45 γυναίκες άνω των 65 ετών που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για Αλτσχάιμερ. Οι ερευνητές μέτρησαν τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου με αισθητήρα καρπού και την πρωτεΐνη tau, βασικό δείκτη της νόσου, με απεικονιστική εξέταση. Όσες κοιμούνταν περισσότερο είχαν καλύτερες επιδόσεις μνήμης για το ίδιο επίπεδο tau.

3. Συνδυασμός παρεμβάσεων

Η μελέτη POINTER Imaging, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, παρακολούθησε με μαγνητική τομογραφία 959 άτομα 60 έως 79 ετών, ευάλωτα σε γνωστική έκπτωση. Η μία ομάδα ακολούθησε δομημένο πρόγραμμα με επιβλεπόμενη γυμναστική, διατροφική συμβουλευτική, νοητική και κοινωνική ενεργοποίηση και καθοδήγηση υγείας. Η άλλη κινήθηκε στους ίδιους άξονες με δική της πρωτοβουλία. Στους κάτω των 70 ετών, το δομημένο πρόγραμμα συνδέθηκε με λιγότερη επιβάρυνση των μικρών αγγείων του εγκεφάλου, ενώ στους μεγαλύτερους δεν καταγράφηκε διαφορά.

Οι «κανόνες της γιαγιάς»

Ανάλογες είναι οι συμβουλές της ψυχολόγου και νευροεπιστήμονα Marlen Z. Gonzalez, επικεφαλής της Πρωτοβουλίας Κοινοτικής Νευροεπιστήμης του Bronfenbrenner Center, η οποία φιλοδοξεί να φέρει τη γνώση για τον εγκέφαλο πιο κοντά στο ευρύ κοινό. Η Gonzalez προτείνει τέσσερα βήματα που αποκαλεί «κανόνες της γιαγιάς»: πρόκειται, εξηγεί, για οδηγίες που πολλοί πρωτάκουσαν μάλλον στο σπίτι και που σήμερα βρίσκουν επιστημονικό έρεισμα.

Κυκλοφορικό σύστημα. Η τακτική άσκηση και ο έλεγχος των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου ωφελούν και τον εγκέφαλο.

Ποιοτικός ύπνος. Κατά τη διάρκεια της νυχτερινής ανάπαυσης παγιώνονται οι αναμνήσεις και αποβάλλονται μεταβολικά κατάλοιπα. Ο ύπνος στηρίζει τη μάθηση, τη μνήμη και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Κοινωνικές σχέσεις. Η στήριξη από το περιβάλλον επηρεάζει την αντίδραση του εγκεφάλου στο στρες: η πνευματική διέγερση, από την πλευρά της, κρατά ενεργές τις λειτουργίες του. Η Gonzalez προσθέτει ότι η ωφέλεια των ακουστικών βαρηκοΐας προκύπτει εν μέρει από τη διευκόλυνση της επικοινωνίας.

Φρέσκα τρόφιμα. Η κατανάλωση επεξεργασμένων προϊόντων έχει συσχετιστεί με χειρότερη εγκεφαλική υγεία.

Η κίνηση, ο ύπνος, η πνευματική εγρήγορση και ο έλεγχος της πίεσης επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισης της άνοιας. Η βελτίωση σε αυτούς τους τομείς τη μειώνει χωρίς όμως να την εκμηδενίζει, αφού η ηλικία και η γενετική προδιάθεση, που δεν αλλάζουν, εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο.

ygeiamou.gr