Ευάλωτο το ελαιόλαδο: Τι αποκαλύπτουν νέοι ευρωπαϊκοί έλεγχοι για νοθεία και παρατυπίες

Η φήμη του ελαιολάδου ως «υγρού χρυσού» της μεσογειακής διατροφής απειλείται από μια σειρά αποκαλύψεων που φέρνουν στο φως οι ευρωπαϊκές αρχές, με τη νοθεία να συνεχίζει να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές αρχές τροφίμων.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, στοχευμένοι έλεγχοι εντοπίζουν παραπλανητικές ετικέτες, ψευδή στοιχεία προέλευσης και παρουσία επικίνδυνων ουσιών, αποκαλύπτοντας πως η μάχη κατά της νοθείας παραμένει έντονη – ακόμη κι αν τα στατιστικά δείχνουν πως η απάτη δεν είναι τόσο εκτεταμένη όσο φοβούνται οι καταναλωτές.

Το ελαιόλαδο παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτο σε απάτες στην Ευρώπη, λόγω της υψηλής του αξίας και του κόστους παραγωγής, το οποίο επηρεάζεται από καιρικές συνθήκες, παράσιτα και ασθένειες

Η ετήσια έκθεση του Δικτύου Ειδοποίησης και Συνεργασίας (ACN) μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος iRASFF, αναφέρει ότι το 2024 τα κράτη μέλη της ΕΕ εξέδωσαν 130 ειδοποιήσεις που σχετίζονται με ελαιόλαδο, εκ των οποίων το 15% (74 δείγματα) χαρακτηρίστηκαν ως διασυνοριακή απάτη.

Ωστόσο, παρά τον ανησυχητικό αριθμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι η αύξηση των περιστατικών αντανακλά περισσότερο την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, παρά πραγματική κλιμάκωση της απάτης.

Ευάλωτο το ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτο σε απάτες στην Ευρώπη, λόγω της υψηλής του αξίας και του κόστους παραγωγής, το οποίο επηρεάζεται από καιρικές συνθήκες, παράσιτα και ασθένειες. Οι παράγοντες αυτοί οδηγούν ορισμένους παραγωγούς ή εμπόρους σε πρακτικές όπως η ανάμιξη με φθηνότερα έλαια ή χρησιμοποιώντας ελαιόλαδο χαμηλότερης ποιότητας συμφωνα με το in.gr.

«Η εσφαλμένη ταξινόμηση, η ψευδής παρουσίαση και η νοθεία του ελαιολάδου αποτελούν πάντα πηγή εξαπάτησης των καταναλωτών, αλλά η διάκριση μεταξύ απάτης (σκόπιμης και οικονομικά υποκινούμενης) και μη σκόπιμης μη συμμόρφωσης είναι μερικές φορές επικίνδυνη, εκτός εάν βασίζεται σε σαφή και αδιαμφισβήτητα στοιχεία (π.χ. επιβεβαίωση της υποκατάστασης με φθηνότερα έλαια, προσθήκη χρωστικών και προσθέτων, εγκληματολογική ανάλυση)», αναφέρει η έκθεση.

«Οι περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τις υποθέσεις για το ελαιόλαδο πρέπει πάντα να εξετάζονται σε σχέση με τον αριθμό των ελεγκτών που διενεργούνται στον εξοπλισμό εφοδιασμού ή στις αλυσίδες εφοδιασμού», επισημαίνεται στην ετήσια ευρωπαϊκή έκθεση, παραθέτοντας στοιχεία του 2023 όπου το 17% των ελέγχων ετικετών (724 από 4.357) και το 34% των ελέγχων κατηγοριών (1.030 από 3.023) διαπιστώθηκαν ως μη συμμορφώσεις. Τα στοιχεία αυτά παραμένουν σταθερά κατά την περίοδο 2020-2023.

Τα λίπη και έλαια

Η ευρωπαϊκή έκθεση καταγράφει επίσης ότι η κατηγορία λιπών και ελαίων αντιστοιχεί στο 3% των συνολικών κοινοποιήσεων στο δίκτυο ACN. Η πλειονότητα των υποθέσεων αφορά εσφαλμένη επισήμανση και υποψίες απάτης, ενώ επισημαίνονται κίνδυνοι από υπολείμματα φυτοφαρμάκων και χημικούς ρύπους.

Οι περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τη δηλωμένη ποιότητα και επισήμανση, καθώς και οι υποψίες απάτης, συνήθως αναφέρονται σε αυτήν την κατηγορία (83%). Τα κύρια ζητήματα που αναφέρονται αφορούν εσφαλμένη επισήμανση και σήμανση και ασυμφωνίες στην ετικέτα (π.χ. προέλευση, σύνθεση ή προβλεπόμενη χρήση του προϊόντος).

Η περίπτωση της Γαλλίας

Πολυάριθμες περιπτώσεις λανθασμένης επισήμανσης και απάτης με το ελαιόλαδο έχουν αποκαλύψει οι έλεγχοι στη Γαλλία, σε μια χώρα όπου η ετήσια κατανάλωση φτάνει περίπου τους 115.000 μετρικούς τόνους.

Σε μια ετήσια έρευνα κατά της απάτης, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2025, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, Καταναλωτικών Υποθέσεων και Ελέγχου της Απάτης (DGCCRF) εντόπισε προβλήματα και παρατυπίες, κυρίως σε θέματα επισήμανσης, στο ένα τρίτο από τα 139 δείγματα των δειγμάτων βρώσιμων ελαίων, εκ των οποίων τα 96 ήταν ελαιόλαδα.

Συγκεκριμένα, το 80% των ελεγχθέντων ελαίων εμφάνισε ασυμφωνία μεταξύ ετικέτας και περιεχομένου, ενώ εντοπίστηκαν περιπτώσεις λανθασμένης ταξινόμησης, παραπλανητικής ένδειξης προέλευσης, ελλιπών υποχρεωτικών πληροφοριών και υπερβολικών χαρακτηρισμών. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, διαπιστώθηκε κακή χρήση εμπορικών σημάτων, ψευδής παρουσίαση ποιότητας και αθέμιτη χρήση βιολογικών λογότυπων.

Αποτέλεσμα των ελέγχων ήταν η έκδοση δύο ποινικών αναφορών, 18 διοικητικών εντολών, 52 προειδοποιήσεων και δύο ανακλήσεων προϊόντων. Παρ’ όλα αυτά, η επαγγελματική Ένωση France Olive υποστηρίζει ότι η απάτη παραμένει περιορισμένη, καθώς οι έλεγχοι ήταν στοχευμένοι και κάλυψαν μόλις το 0,2% της συνολικής αγοράς.

Ανάλογες παρατυπίες εντοπίστηκαν και στην Ιταλία, με τις αρχές να καταγράφουν το 2024 συνολικά 72 ποινικές αναφορές, 896 διοικητικές κυρώσεις, 843 προειδοποιήσεις και 76 κατασχέσεις προϊόντων στον τομέα του ελαιολάδου.