Εκπαίδευση: Τεχνικές ενεργής μάθησης

Το μαθητικό δυναμικό στη σημερινή σχολική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από μία ιδιαίτερη ετερογένεια τόσο ως προς την επίδοση, όσο και ως προς το ατομικό ενδιαφέρον για τη μάθηση. Για αυτό το λόγο οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις προσπάθειες που καταβάλλουν για να ενεργοποιήσουν, να δραστηριοποιήσουν και να εμπλέξουν τους μαθητές τους στη μαθησιακή διαδικασία. Συχνά προβληματίζονται για μεθόδους, τρόπους και δραστηριότητες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες παιδαγωγικές συνθήκες που θα συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου αυτού. Αυτό είναι φυσικό διότι η ενεργητική εμπλοκή των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία έχει ως αποτέλεσμα να αναπτύσσουν οι τελευταίοι θετική στάση απέναντι στη μάθηση γενικότερα και να βελτιώνουν την επίδοσή τους.

Οι έρευνες, τόσο της ψυχολογίας όσο και της παιδαγωγικής, συγκλίνουν στο ότι η μάθηση εξαρτάται όχι μόνο από τους εξωτερικούς παράγοντες, δηλαδή τη διδασκαλία, τον εκπαιδευτικό ή τα βιβλία, αλλά είναι συνάρτηση και των εσωτερικών νοητικών λειτουργιών του ατόμου που μαθαίνει. Άρα ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να είναι μόνο ενημερωμένος και καταρτισμένος για τους εξωτερικούς παράγοντες που διευκολύνουν τη μάθηση, αλλά θα πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά και τις νοητικές λειτουργίες με τις οποίες συντελείται η μάθηση των μαθητών του. Έτσι κατανοεί πώς μαθαίνει ο μαθητής και στέκεται αρωγός του στις γενικές ή ειδικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει στη μάθηση.

Τι είναι η ενεργή μάθηση;

Η ενεργή μάθηση χρησιμοποιεί δραστηριότητες της τάξης, όπως συζήτηση, επίλυση προβλημάτων ομάδας, πρακτικά εργαστήρια και οδηγίες από τους κθηγητές για να επιτρέψει στους μαθητές να συνδεθούν με το υλικό των μαθημάτων σε βαθύτερο επίπεδο.  Δημιουργώντας συνδέσεις με την καθημερινή τους ζωή και αναπτύσσοντας δημιουργικές ιδέες και λύσεις, οι μαθητές ασχολούνται με την πλούσια μάθηση. Τους δίνεται η ευκαιρία να προβληματιστούν για τις δικές τους εμπειρίες και να αναζητήσουν απαντήσεις για τον εαυτό τους, αποκαλύπτοντας συχνά ότι η πραγματικότητα μπορεί να γίνει αντιληπτή από διαφορετικές οπτικές γωνίες, σε αντίθεση με την απλή παροχή μιας σαφούς απάντησης που αναζητά ο δάσκαλος.

Ενεργή μάθηση στην πράξη: 4 στρατηγικές για την τάξη

Εάν θέλετε να ενσωματώσετε την ενεργή μάθηση στις τάξεις σας, ενδέχεται να αντιμετωπίσετε κάποια αρχική αντίσταση των μαθητών. Με την ενεργή μάθηση να είναι λιγότερο ξεκάθαρη από την παθητική και ένα μικρό ποσοστό θάρρους που απαιτείται από τους μαθητές, προκειμένου να συμμετάσχουν σε πιο κοινωνικά αλληλεπιδραστικές δραστηριότητες στην τάξη, αναμένοται κάποια προβλήματα. Ευτυχώς, υπάρχουν στρατηγικές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε για να βοηθήσετε τους μαθητές σας να προσαρμοστούν σε αυτήν την πιο περίπλοκη, αυτοκατευθυνόμενη μάθηση.

• Πρώτα απ 'όλα, βεβαιωθείτε ότι η τάξη σας είναι ένα ασφαλές περιβάλλον. Εκτιμήστε ρητά τη σημασία της προσπάθειας και των λαθών. Ενθαρρύνετε τους μαθητές σας να αναλάβουν την κυριότητα της μαθησιακής τους εμπειρίας, έχοντας τους να παρακολουθούν την πρόοδό τους τεκμηριώνοντας τα αποτελέσματα.

• Εκμεταλλευτείτε όλο το  χρονοδιάγραμμα που έχετε στη διάθεσή σας για διδασκαλία, αναθέτοντας εργασίες, στις οποίες οι μαθητές διεξάγουν ανεξάρτητη έρευνα και συντάσσουν ερωτήσεις κατανόησης ή μια παρουσίαση. Αφήστε το ανοιχτό για τους μαθητές να επιλέξουν το προτιμώμενο μέσο τους: Τα βίντεο και τα podcast του YouTube μπορούν να είναι εξίσου έγκυρες πηγές πληροφοριών με τα βιβλία της βιβλιοθήκης, εάν αντιμετωπίζονται με την απαραίτητη προσοχή. Προκαλέστε τους μαθητές σας να βυθιστούν σε ένα σενάριο και να συνεργαστούν για να βρουν λύσεις σε προβλήματα. Χρησιμοποιήστε προσομοιώσεις για να δείξετε αιτία και αποτέλεσμα, διεγείροντας την εξερευνητική μάθηση μέσω δοκιμής και σφάλματος.

• Διαιρέστε την τάξη σας σε υποομάδες για να εξερευνήσετε διαφορετικά υποθέματα και, στη συνέχεια, ανακατέψτε τις ομάδες έτσι ώστε οι μαθητές να μπορούν να διδάσκουν ο ένας τον άλλον τι έχουν μάθει.

Ο καθηγητής δεν πρέπει να αποτελεί μοναδικό και βασικό παροχέα πληροφοριών αλλά να μετατρέπεται σε κάποιον που διευκολύνει τη μάθηση.
Ο καθηγητής πρέπει να σχεδιάζει διαθεματικές δραστηριότητες που βασίζονται σε πραγματικά καθημερινά προβλήματα και να οργανώνει γύρω από αυτές το μάθημα. Και όπως είπε ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, στο έργο του Αιμίλιος, ‘’η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται στην προσωπική αναζήτηση του διδασκόμενου. Ο δάσκαλος δεν πρέπει να λειτουργεί ως αυθεντία˙ χρειάζεται μόνο να θέτει ερωτήματα και να οδηγεί τον μαθητή στην ανακάλυψη απαντήσεων.’’

*Η Ευγενία Γαλαζούλα είναι Φιλόλογος-Ειδική παιδαγωγός