Ισραήλ! Ήλθε η ώρα της πολιτικής ανατροπής του Νετανιάχου;

Το Ισραήλ βρίσκεται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές καμπές της σύγχρονης ιστορίας του. Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου  για την 26^η Κνεσέτ, δεν ανέδειξαν απλώς έναν νέο συσχετισμό κοινοβουλευτικών δυνάμεων. Αμφισβήτησαν την πολιτική κυριαρχία του Μπέντζαμιν Νετανιάχου και έφεραν στο προσκήνιο ένα ερώτημα που για χρόνια αποτελούσε πολιτικό ταμπού! Μπορούν τα αραβικά κόμματα και οι εκπρόσωποι των Αράβων πολιτών να συμμετέχουν ισότιμα στη διακυβέρνηση του Ισραήλ;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ενδέχεται να καθορίσει όχι μόνο τον επόμενο Πρωθυπουργό, αλλά και τον χαρακτήρα του ισραηλινού πολιτικού συστήματος για τα επόμενα χρόνια.  Το αποτέλεσμα είναι σαφές. Το μπλοκ του Νετανιάχου περιορίστηκε στις 53 έδρες, τα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης συγκέντρωσαν 48 και τα αραβικά κόμματα 19 έδρες σε σύνολο 120. Τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης και τα δύο αραβικά πολιτικά σχήματα διαθέτουν συνολικά 67 έδρες. Αλλά η πολιτική δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι πρωτίστως ζήτημα βούλησης.

Ο Νετανιάχου αμφισβητεί την πολιτική πραγματικότητα

Ο   Νετανιάχου δεν  διαθέτει πλέον κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Δεν έχει προφανή δυνατότητα να συγκροτήσει κυβέρνηση με τους μέχρι σήμερα συμμάχους του, ενώ η αντιπολίτευση διαθέτει αριθμητικά περισσότερες έδρες.

Αντί να αναγνωρίσει την πολιτική πραγματικότητα και να προετοιμαστεί για μια θεσμική μεταβίβαση της εξουσίας, επέλεξε να αμφισβητήσει την αξιοπιστία του εκλογικού αποτελέσματος. Η εκλογική επιτροπή, όμως, απέρριψε τους ισχυρισμούς περί γενικευμένης εκλογικής νοθείας. Πολλοί όπως ο πρώην Πρωθυπουργός Έχουντ Μπάρακ πιστεύουν  ότι ο Νετανιάχου μπορεί ακόμα και να επαναλάβει τις επιθέσεις κατά του Ιράν για να μπλοκάρει τις πολιτικές εξελίξεις!

Η 7η Οκτωβρίου «στοιχειώνει»!

Υπάρχει ένα ζήτημα που δεν μπορεί να παρακαμφθεί από καμία εκλογική διαδικασία! Η αδιαμφισβήτητη πολιτική ευθύνη του Νετανιάχου για την 7η Οκτωβρίου 2023.

Η επίθεση της Χαμάς με τις φρικαλεότητες της αποτέλεσε τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφάλειας στην ιστορία του ισραηλινού κράτους. Η αιφνιδιαστική εισβολή, η κατάρρευση των αμυντικών μηχανισμών, η αδυναμία έγκαιρης αξιολόγησης των προειδοποιήσεων και η αποτυχία προστασίας των πολιτών δημιούργησαν ένα ιστορικό τραύμα.

Η ευθύνη για τις σφαγές και τις απαγωγές βαρύνει πρωτίστως τους δράστες της τρομοκρατικής επίθεσης. Αυτό  όμως  δεν απαλλάσσει την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ισραήλ από την υποχρέωση να λογοδοτήσει για την αποτυχία πρόληψης και αντιμετώπισής της.

Ο Νετανιάχου δεν μπορεί να χαρακτηρίζει τον εαυτό το ως «Κύριος Ασφάλεια» όταν η χώρα υπέστη επί της δικής του διακυβέρνησης μια καταστροφική αποτυχία στρατηγικής προειδοποίησης. Και το χειρότερο…. Εξακολουθεί να αρνείται την συγκρότηση ανεξάρτητης κρατικής επιτροπής έρευνας για  εξετάσει τις πολιτικές, στρατιωτικές και λοιπές υπηρεσιακές ευθύνες.

Η διερεύνηση της 7ης Οκτωβρίου δεν είναι θέμα πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά  υποχρέωση απέναντι στους νεκρούς, στους ομήρους, στις οικογένειές τους και στην ισραηλινή κοινωνία. Η πολιτική ευθύνη δεν παραγράφεται επειδή διεξήχθησαν εκλογές.

Οι Άραβες του Ισραήλ, από την περιθωριοποίηση στον ρόλο του ρυθμιστή

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη πολιτική εξέλιξη. Περίπου 21% του πληθυσμού του Ισραήλ αποτελείται από Άραβες πολίτες, με τον αριθμό τους να προσεγγίζει τα δύο εκατομμύρια.

Είναι Ισραηλινοί πολίτες! Ψηφίζουν, εκλέγονται, εργάζονται, συμμετέχουν στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας. Είναι γιατροί και νοσηλευτές στα ισραηλινά νοσοκομεία, επιστήμονες, μηχανικοί, εργαζόμενοι στην υψηλή τεχνολογία, εκπαιδευτικοί και επαγγελματίες σε κάθε τομέα της οικονομίας.

Και όμως, ένα μεγάλο μέρος αυτής της κοινωνίας αισθάνεται ότι αντιμετωπίζεται ως πολίτης δεύτερης κατηγορίας. Οι ανισότητες στις δημόσιες υποδομές, η εγκληματικότητα, η ανεπαρκής αστυνόμευση σε πολλές αραβικές κοινότητες και οι διακρίσεις αποτελούν πραγματικά προβλήματα.

Ο νόμος του 2018 περί του εθνικού κράτους του εβραϊκού λαού ενίσχυσε επίσης την αίσθηση θεσμικής ανισότητας, ιδιαίτερα επειδή κατοχυρώνει την εθνική αυτοδιάθεση ως αποκλειστικό δικαίωμα του εβραϊκού λαού. Μπορεί λοιπόν το Ισραήλ να διεκδικεί διεθνώς τον χαρακτήρα μιας δημοκρατίας και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει την πολιτική συμμετοχή περίπου του ενός πέμπτου των πολιτών του ως πρόβλημα εθνικής ασφάλειας;

Η εκλογική αναμέτρηση έδωσε μια ηχηρή απάντηση. Τα αραβικά κόμματα εξασφάλισαν 19 έδρες, καταγράφοντας σημαντική πολιτική ενίσχυση. Η αυξημένη συμμετοχή των Αράβων ψηφοφόρων έδειξε ότι  δεν επιθυμούν να παραμείνουν πλέον θεατές στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας τους και ζητούν ισότιμη πολιτική εκπροσώπηση.

Γιαΐρ Γκολάν: Η πολιτική τόλμη που λείπει από την αντιπολίτευση

Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής του κόμματος « Δημοκράτες», μετεξέλιξη του ιστορικού Εργατικού Κόμματος!

Απόστρατος Υποστράτηγος και πρώην Υπαρχηγός του Ισραηλινού Στρατού (Τσεχάλ), ο Γκολάν έχει επιλέξει να διατυπώσει μια θέση που αρκετοί πολιτικοί της εβραϊκής αντιπολίτευσης εξακολουθούν να αποφεύγουν. Υποστηρίζει ανοιχτά τη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων σε μια νέα κυβέρνηση υποστηρίζοντας ότι ψήφοι των Αράβων Ισραηλινών πολιτών έχουν ακριβώς την ίδια δημοκρατική αξία με τις ψήφους των Εβραίων πολιτών.

Ο Γκολάν κάλεσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης να συγκροτήσουν κυβέρνηση συνεργασίας με τη συμμετοχή ή την υποστήριξη των αραβικών πολιτικών σχημάτων. Υποστήριξε μάλιστα ότι η δημιουργία μιας τέτοιας κυβέρνησης αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας, καθώς η παραμονή του Νετανιάχου στην εξουσία παρατείνει την πολιτική αστάθεια.

Υπάρχουν βέβαια, σημαντικές αντιστάσεις. Ο Γκάντι Άιζενκοτ, επικεφαλής του κόμματος «Γιασάρ», ο Ναφτάλι Μπένετ και ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν δεν έχουν αποδεχθεί την προοπτική μιας Ο τελευταίος έχει εκφράσει μάλιστα σαφή αντίθεση. κυβέρνησης με αραβικά κόμματα. Θα μπορέσει άραγε η  αριθμητική δυνατότητα των 67 εδρών να μετατραπεί σε πραγματική κυβερνητική συμφωνία;

Ραφίκ Χαλμπί: Μια φωνή που αξίζει να ακουστεί

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρέμβαση του επιφανούς Δρούζου Ραφίκ Χαλμπί, για δεκαετίες εμβληματικού δημοσιογράφου και τώρα Δημάρχου  της πόλης Νταλίγιατ αλ-Κάρμελ τον όποιο είχα την χαρά να τον γνωρίσω τον Οκτώβριο του 2017 στην πόλη του.

Σε συνέντευξή του στον Ρ/Σ  103FM την 1η Νοεμβρίου 2026, τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της συμμετοχής των αραβικών κομμάτων σε μια νέα κυβέρνηση.  «Πρέπει να βάλουμε τους Άραβες στο πολιτικό παιχνίδι του Ισραήλ» δήλωσε!  Ο Χαλμπί υπογράμμισε ότι σχεδόν δύο εκατομμύρια Άραβες πολίτες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας και συμβάλλουν καθημερινά στη λειτουργία της χώρας.

Η επισήμανσή του έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή προέρχεται από έναν Δρούζο πολίτη  με μεγάλη επιρροή στα πολιτικά πράγματα και  ο οποίος γνωρίζει καλά τις αντιφάσεις της ισραηλινής κοινωνίας. Οι Δρούζοι έχουν μακρά παρουσία στους θεσμούς και στις ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ.

Οι διαδηλώσεις: Η κοινωνία ζητά κυβέρνηση συνεργασίας

Στις 31 Οκτωβρίου, χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Χαμπίμα του Τελ Αβίβ, ζητώντας τη συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας μεταξύ της εβραϊκής αντιπολίτευσης και των αραβικών κομμάτων. Παρόμοιες συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν στην Ιερουσαλήμ και στη Χάιφα.

Τα συνθήματα ήταν αποκαλυπτικά. «Εβραίοι και Άραβες αρνούνται να είναι εχθροί».  «Όχι στον ρατσισμό, ναι στη συνεργασία». «Ο λαός έδωσε την εντολή του – σχηματίστε κυβέρνηση».

Παράλληλα, οργανώθηκαν αντισυγκεντρώσεις από ακροδεξιούς υποστηρικτές του Νετανιάχου, οι οποίοι αντιδρούν στη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση και ζητούν νέα εκλογική αναμέτρηση.

Πρόκειται για τις  δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον του Ισραήλ. Η μία επιδιώκει τη διατήρηση της πολιτικής διαίρεσης και του αποκλεισμού. Η άλλη επιχειρεί να οικοδομήσει μια νέα πολιτική συνεννόηση, στη βάση της ισότιμης συμμετοχής των πολιτών.

Η ιστορική   ευθύνη  του Χέρτσογκ

Ο Ισαάκ Χέρτσογκ βρίσκεται τώρα μπροστά σε μια κρίσιμη θεσμική και πολιτική απόφαση. Μετά την επίσημη επικύρωση των αποτελεσμάτων, θα πραγματοποιήσει διαβουλεύσεις με τα κοινοβουλευτικά κόμματα και θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον βουλευτή που θεωρεί ότι διαθέτει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Κνεσέτ.

Δεν δεσμεύεται να επιλέξει αυτομάτως τον αρχηγό του μεγαλύτερου κόμματος. Αυτό σημαίνει ότι ο Γκάντι Άιζενκοτ, μετά την πρόταση του Ναφτάλι Μπενέτ και εφόσον εξασφαλίσει την υποστήριξη των αραβικών κομμάτων, θα μπορούσε να διεκδικήσει την πρώτη εντολή.

Ο Χέρτσογκ μπορεί να διευκολύνει τη δημοκρατική διαδικασία, όχι όμως να υποκαταστήσει τις πολιτικές συμφωνίες. Η επανάληψη εκλογών είναι η τελευταία θεσμική διέξοδος εάν αποτύχουν οι προβλεπόμενες διαδικασίες σχηματισμού κυβέρνησης.

Τα τέσσερα σενάρια της επόμενης ημέρας

1ο: Κυβέρνηση εβραϊκής αντιπολίτευσης με αραβική συμμετοχή.

Είναι το πολιτικά πιο ενδιαφέρον σενάριο. Οι 48 έδρες των εβραϊκών κομμάτων της αντιπολίτευσης και οι 19 των αραβικών σχηματίζουν μια δυνητική πλειοψηφία 67 εδρών. Θα απαιτηθούν δύσκολοι συμβιβασμοί σε ζητήματα ασφάλειας, εξωτερικής πολιτικής, Παλαιστινιακού, κοινωνικής ισότητας και χρηματοδότησης των αραβικών δήμων.

2ο: Κυβέρνηση μειοψηφίας με εξωτερική αραβική υποστήριξη.

Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν συμβιβασμό για κόμματα που διστάζουν να συμμετάσχουν σε κυβέρνηση με Άραβες Υπουργούς. Θα ήταν, ωστόσο, απαραίτητο να υπάρξει σταθερή συμφωνία κοινοβουλευτικής υποστήριξης, ώστε να μην καταρρεύσει η κυβέρνηση στην πρώτη κρίσιμη ψηφοφορία.

3ο: Κυβέρνηση εθνικής ενότητας.

Μια συμφωνία μεταξύ Νετανιάχου και Άιζενκοτ ή άλλων δυνάμεων της αντιπολίτευσης δεν μπορεί να αποκλειστεί. Πολιτικά, όμως, θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στους αντιπολιτευόμενους ηγέτες, ιδιαίτερα εάν η συμμετοχή τους στην κυβέρνηση επέτρεπε στον Νετανιάχου να παραμείνει πρωθυπουργός και να αποφύγει την πολιτική λογοδοσία.

4ο: Νέες εκλογές.

Εάν αποτύχουν οι διαδοχικές προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης, η Κνεσέτ θα οδηγηθεί σε διάλυση και σε νέα εκλογική αναμέτρηση, πιθανότατα μέσα στο 2027.

Το Ισραήλ χρειάζεται μια νέα πολιτική συμφωνία

Το σημαντικότερο διακύβευμα δεν είναι απλώς η απομάκρυνση του Νετανιάχου. Είναι η δυνατότητα συγκρότησης μιας διαφορετικής πολιτικής και κοινωνικής συμφωνίας.

Μιας συμφωνίας που θα αποκαθιστά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, θα επιτρέπει τη διερεύνηση των ευθυνών για την 7η Οκτωβρίου, θα αντιμετωπίζει τις κοινωνικές ανισότητες και θα αναγνωρίζει ότι οι Άραβες πολίτες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κράτους.

Ασφαλώς, μια κυβέρνηση συνεργασίας δεν θα επιλύσει αυτομάτως το Παλαιστινιακό ούτε θα εξαλείψει τις αντιθέσεις της ισραηλινής κοινωνίας. Θα μπορούσε, όμως, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια διαφορετική πολιτική προσέγγιση.

Το Ισραήλ δεν μπορεί να οικοδομήσει μακροπρόθεσμη ασφάλεια στηριζόμενο μόνο στη στρατιωτική υπεροχή και στη διαρκή πολιτική αντιπαράθεση. Χρειάζεται εσωτερική συνοχή, θεσμική αξιοπιστία και μια πολιτική ηγεσία που να μπορεί να εκπροσωπεί το σύνολο των πολιτών του.

Η ώρα της αλήθειας

Ο Νετανιάχου είχε την ευκαιρία να ηγηθεί του Ισραήλ σε μια περίοδο ιστορικών αλλαγών. Η πολιτική του διαδρομή, όμως, συνδέθηκε με τη βαθύτερη κρίση ασφάλειας, θεσμών και κοινωνικής εμπιστοσύνης που γνώρισε η χώρα.

Η 7η Οκτωβρίου παραμένει μια ανοιχτή πληγή. Οι ευθύνες πρέπει να διερευνηθούν και να αποδοθούν. Η πολιτική εξουσία δεν μπορεί να αποτελεί ασπίδα απέναντι στη λογοδοσία.

Τώρα, η ισραηλινή κοινωνία έχει μπροστά της μια νέα επιλογή. Ο Γιαΐρ Γκολάν επιχειρεί να ανοίξει τον δρόμο για μια κυβέρνηση συνεργασίας Εβραίων και Αράβων. Ο Ραφίκ Χαλμπί υπενθυμίζει ότι οι Άραβες πολίτες δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ξένο σώμα. Οι διαδηλωτές ζητούν να γίνει πράξη η ισότητα στην πολιτική εκπροσώπηση.

Ο Χέρτσογκ καλείται να διασφαλίσει ότι η θεσμική διαδικασία θα σεβαστεί την πραγματική κοινοβουλευτική δυναμική. Και οι ηγέτες της αντιπολίτευσης πρέπει να αποφασίσουν εάν έχουν τη βούληση να αναλάβουν την ευθύνη μιας νέας διακυβέρνησης.

Δεν μπορείς να ζητάς από τους Άραβες πολίτες να συμμετέχουν στην οικονομία, στα νοσοκομεία, στην επιστήμη και στην κοινωνική ζωή, αλλά να τους αποκλείεις από τη διακυβέρνηση της χώρας. Και δεν μπορείς να επικαλείσαι διαρκώς την εθνική ασφάλεια για να αποφεύγεις την πολιτική λογοδοσία. Η απομάκρυνση του Νετανιάχου θα μπορούσε, όμως, να αποτελέσει την αρχή μιας αναγκαίας πολιτικής ανασυγκρότησης.

Η πραγματική δοκιμασία της ισραηλινής δημοκρατίας δεν είναι αν μπορεί να εκλέγει κυβερνήσεις. Είναι αν μπορεί να αναγνωρίζει ως ισότιμους πολίτες όλους όσοι συμμετέχουν στην εκλογή τους.

*Ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι Γεωστρατηγικός Αναλυτής.

ΥΓ.  Η Ελλάδα θα πρέπει να αντιληφθεί την  εταιρική στρατηγική σχέση με το Ισραήλ όχι ως προσωπική και περιστασιακή σχέση κυβερνήσεων αλλά ως θεσμική, πολυεπίπεδη στρατηγική σχέση κρατών! Όποιος και αν είναι ο επόμενος πρωθυπουργός, το Ισραήλ θα παραμείνει ένα εξαιρετικά ισχυρό, στρατιωτικά προσανατολισμένο κράτος που θα θεωρεί την ασφάλεια υπαρξιακό ζήτημα. Και η σύγκλιση συμφερόντων μας εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό παράλληλα με την επένδυση μας στην Ισχύ! Κάποιοι αφελείς ας μην πιστεύουν ότι το Ισραήλ επιλύει το πρόβλημα ασφαλείας που προέρχεται από την τουρκική επιθετικότητα.