Πως τιμάται η μνήμη της νικης

Χθες, γιορτάστηκε με την καθιερωμένη στρατιωτική παρέλαση, στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας, ογδόντα ένα χρόνια μετά, το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου. Για την Σοβιετική Ένωση, η επέτειος αυτή τιμήθηκε σταθερά με ιδιαίτερη έμφαση, τόσο για τα άνω των είκοσι εκατομμυρίων νεκρών, στρατιωτικών και πολιτών, (το ένα τρίτο περίπου των συμμαχικών απωλειών) όσο και για την αντίθεση μεταξύ ναζισμού και κομουνισμού.

Η πρώτη φορά που γιορτάστηκε στην σοβιετική πρωτεύουσα η αντιφασιστική νίκη, ήταν με την μεγάλη παρέλαση του Ιουνίου 1945, λίγες εβδομάδες δηλαδή μετά την συντριβή του ναζισμού. Παρουσία του σοβιετικού ηγέτη Ιωσήφ Στάλιν, πραγματοποιήθηκε η γνωστή παρέλαση που εκτός των νικηφόρων σοβιετικών στρατιών, παρουσιάστηκαν πολεμικές σημαίες, ηττημένων γερμανικών μονάδων, σημαίες που «υποκλίθηκαν» στο μαυσωλείο του Λένιν. Έντεκα μήνες νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1944, παρέλασαν στην ίδια πλατεία, δεκάδες χιλιάδες αιχμάλωτοι Γερμανοί στρατιώτες, σχεδόν ρακένδυτοι, ηττημένοι και ντροπιασμένοι.

Έκτοτε η παρέλαση, σε ευρεία ανάπτυξη, πραγματοποιούνταν, μεσούντος του Ψυχρού πολέμου, ως σύμβολο της ΕΣΣΔ. Το 2005, στην μετασοβιετική Ρωσία, ήδη επί προεδρίας Πούτιν, στην 60η επέτειο, με αμβλυμμένες υποτίθεται τις αντιθέσεις των νικητών, παρέστησαν ενισχυτικά συμβολικά και οι ηγέτες της Δύσης: Μπους, Σιράκ και Στρέντερ.

Έκτοτε στη επόμενη δεκαετία και μετά, οι σχέσεις Ρωσίας και Δύσης άλλαξαν, με κορύφωση, την κατάληψη της Κριμαίας και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η παρέλαση της 9ης Μαΐου σηματοδοτεί πλέον, «επισήμως» μια ρωσική - παγκόσμια νίκη. Ιδιαίτερα στην περυσινή, απόντων των δυτικών εκπροσώπων, την διεθνή παράσταση «έκλεψε» η παρουσία του Κινέζου ηγέτη Σι Ζιπινγκ και εκπρόσωποι χωρών της Λατινικής Αμερικής και Αφρικής.

Η μνήμη της νίκης ως συμμαχική περιορίζεται σαφώς και η παρέλαση ανασυγκροτεί πατριωτικά σήμερα και την εσωτερική δύσκολη συνθήκη στην Ρωσία λόγω του αδιέξοδου πολέμου στην Ουκρανία, με ένα εκατομμύριο και πλέον απώλειες, με τους νεκρούς πλέον των τετρακοσίων χιλιάδων. Στην κατεύθυνση αυτή το μήνυμα της συμμαχικής νίκης προφανώς δεν ανανεώνεται επετειακά, ούτε υπάρχει ενδιαφέρον για αυτό.

Και στην Δύση όμως, ή επέτειος της νίκης επί του ναζισμού έχει μείνει μάλλον ορφανή σε κύρος, σε όφελος εθνικών επετείων.

Στην πρωταγωνίστρια του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου, Μεγάλη Βρετανία τα σκήπτρα πολεμικής μνήμης, διατηρεί αναμφίβολα η Remembrance Day ή γιορτή της παπαρούνας στις 11 Νοεμβρίου, που είναι αφιερωμένη στα θύματα του Α Παγκόσμιου Πολέμου. Δεν είναι σαφές το γιατί. Ισως τα 900.000 βρετανικά θύματα του Πρωτου Πολέμου να βαραίνουν περισσότερο απο τα 450.000 θύματα του Δεύτερου ή το γεγονός ότι μετά τον Πρώτο, η Μεγάλη Βρετανία βίωσε το απόγειο του σύγχρονου αυτοκρατορικού μεγαλείου της, ενώ μετά τον Δεύτερο, βίωσε τις συνέπειες του επιτυχημένου αντιαποικιακού αγώνα σε βάρος της, που της στέρησε τα «πετράδια» του στέμματος και την Ινδία πρώτα πρώτα.

Ωστόσο ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος δεν έμοιασε με κανέναν που προηγήθηκε ή ακολούθησε, κι αυτό γιατί βασίστηκε θεσμοθετημένα, και συγκροτημένα, στην ύψιστη βαρβαρότητα του ανθρωπίνου είδους, στη ναζιστική ιδεολογία της καθαρότητας της άριας φυλής με τους ανθρώπους στους θαλάμους αερίων, στους φούρνους και με παραγωγή «χρηστικών» προϊόντων από τις σωρούς τους. Απέναντι σε αυτό, συσπειρώθηκαν και πολέμησαν συστηματικά, οι δύο ετερόκλητοι πολιτισμικά πόλοι, η Δύση και η Σοβιετική Ένωση.

Το τρίπτυχο: βρετανικό μυαλό, αμερικανικό χρήμα, σοβιετικό αίμα, συνέτριψε ευτυχώς τον ναζισμό. Η μνήμη φαίνεται ότι αντέχει όσο ζει η γενιά που μάτωσε και εκείνες οι κοντινές γενιές σε αυτήν, που διαδέχθηκαν τις ηθικές αξίες και τις πολεμικές επιτυχίες της. Η ρωσοποίηση της συμμαχικής νίκης στη Μόσχα δεν θα ωφελήσει το μήνυμα ελευθερίας που άφησε η συμμαχική νίκη. Αντίστοιχα, η απίσχναση της μνήμης και της τιμής στην συμμαχική νίκη στην Δύση, δεν θα ενισχύσει ηθικά την ηττημένη του πολέμου, κυρίαρχη σήμερα, Γερμανία. Ο διαχωρισμός της ναζιστικής Γερμανίας με την σημερινή, έχει εξηγηθεί βαθύτατα και επαρκέστατα, ιδιαιτέρως από τους δημοκρατικούς Γερμανούς που υπέστησαν και αυτοί τον ναζισμό. Η νίκη της ελευθερίας το 1945, διαμόρφωσε ηθικά την μεσαία τάξη της δυτικής Ευρώπης, αυτή που σήμερα λόγω οικονομικών κρίσεων χάνει τον αυτοσεβασμό της.

Η καλλιέργεια εθνικών ιδανικών μέσω εθνικών επετείων, στον «μικρόκοσμο» του κάθε κράτους μας, βοηθά και ενισχύει μια υπερηφάνεια που στηρίζει τους ανθρώπους του μόχθου να αισθανθούν ότι τα παιδιά τους θα έχουν εθνικό αύριο, όχι όμως Ευρωπαϊκό αύριο.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή της Κυριακής (10-5-2026)